Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Białymstoku

Do Konwencji należy dziś 172 państw, które wyznaczyły ponad 2 520 obszarów Ramsar o łącznej powierzchni ok. 253 mln ha (stan na styczeń 2026). Polska przystąpiła do Konwencji 22 marca 1978 r. i wyznaczyła 19 obszarów Ramsar o łącznej powierzchni ok. 153 tys. ha.

Na terenie administrowanym przez RZGW w Białymstoku znajduje się 5 takich pereł przyrody zaliczanych do obszarów Ramsar:

• Biebrzański Park Narodowy – jeden z największych i najlepiej zachowanych kompleksów torfowiskowych w Europie Środkowej, kluczowa ostoja ptaków wodno‑błotnych.
• Narwiański Park Narodowy – labirynt koryt rzeki Narwi.
• Wigierski Park Narodowy – mozaika jezior, rzek i torfowisk z bogatym dziedzictwem przyrodniczym i kulturowym.
• Rezerwat Jezioro Łuknajno – jezioro i otaczające je zespoły szuwarowo‑torfowiskowe.
• Rezerwat Jezioro Siedmiu Wysp (Oświn) – płytkie jezioro z 14 zalesionymi wyspami i bogatą awifauną.

Tegoroczne hasło: „Tereny podmokłe i wiedza tradycyjna: celebrowanie dziedzictwa kulturowego”, podkreśla, jak głęboko mokradła splecione są z praktykami, zwyczajami i systemami wiedzy społeczności lokalnych na całym świecie.

Podlaskie i Warmińsko–Mazurskie mokradła na styku kultur, wiary i codzienności.

Mokradła należą do najbardziej niezwykłych ekosystemów Europy. Są pełne życia, historii i tajemnic, a w naszym regionie od wieków kształtowały zarówno krajobraz, jak i kulturę mieszkańców.

Na Podlasiu mokradła Narwi, Biebrzy i Puszczy Knyszyńskiej przez długie stulecia wyznaczały naturalne granice między wpływami polskimi, litewskimi i ruskimi. Ich niedostępność sprzyjała zachowaniu lokalnych dialektów oraz długiemu trwaniu obrzędów prawosławnych i unickich. Osady powstawały na kępach torfowych i wyższych wzniesieniach otoczonych rozlewiskami, co nadawało wielu wsiom nieregularny, rozproszony układ podporządkowany rytmowi przyrody. Biebrzańskie bagna były trudne do pokonania i miały duże znaczenie strategiczne, czego przykładem jest jedyne dogodne przejście w rejonie późniejszej Twierdzy Osowiec.

Mokradła stanowiły także przestrzeń symboliczną. W słowiańskiej tradycji woda była pojmowana m.in. jako żywioł łączący świat żywych ze światem duchów.

Na Warmii i Mazurach podmokłe tereny odgrywały ważną rolę w kulturze dawnych Prusów. Wskazują na to znaleziska archeologiczne z torfowisk i dawnych jezior, które potwierdzają, że niektóre miejsca traktowano jako strefy kontaktu z bóstwami i przodkami. Bagna przez długi czas ograniczały rozwój osadnictwa, a dopiero działania hydrotechniczne prowadzone przez zakon krzyżacki umożliwiły wytyczanie wsi i miast o geometrycznym i planowym układzie.

Co łączy te dwa światy?

Zarówno na Podlasiu jak i na Warmii i Mazurach, mokradła stanowiły „przestrzeń pomiędzy”: między kulturami, sacrum i profanum, wodą i lądem. Chroniły ludzi, wpływały na ich zwyczaje i dzięki swojej odporności na głęboką modernizację pozwalały zachować lokalną tożsamość. Dziś wiemy, że mokradła pełnią również funkcję naturalnych magazynów wody, działają jak filtry oczyszczające oraz stanowią ostoję bioróżnorodności. W obliczu zmian klimatu ich ochrona nabiera wyjątkowej wagi.

Wyzwania współczesności i wspólna odpowiedzialność

Zmiana klimatu, urbanizacja, zanieczyszczenia i nieodpowiedzialne praktyki mogą prowadzić do degradacji cennych mokradeł. Utrata tych obszarów to większe ryzyko powodzi i pożarów, gorsza jakość wód i spadek bioróżnorodności. Dlatego stawiamy na zrównoważony rozwój i rozważne użytkowanie, czyli idee wpisane w Konwencję Ramsarską od początku jej istnienia.