Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gliwicach

Blisko 3 mld zł wart jest pakiet 20 projektów Wód Polskich realizowanych lub przygotowywanych do realizacji w ramach programu FEnIKS. Inwestycje te zwiększą bezpieczeństwo przeciwpowodziowe, poprawią retencję, pomogą chronić środowisko naturalne i wesprą adaptację kraju do skutków zmian klimatu. To jeden z największych programów inwestycyjnych w polskiej gospodarce wodnej w ostatnich latach.

Blisko 3 mld zł na bezpieczeństwo wodne Polski

Program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027 (FEnIKS) to największy program krajowy realizowany z funduszy Unii Europejskiej w obecnej perspektywie finansowej. Wspiera inwestycje odpowiadające na najważniejsze wyzwania współczesnej Europy, w tym związane z adaptacją do zmian klimatu, zwiększaniem odporności na ich skutki oraz ograniczaniem ryzyka występowania klęsk żywiołowych i katastrof naturalnych.

Cele te są szczególnie istotne w gospodarce wodnej, gdzie coraz częściej obserwujemy skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak intensywne opady, powodzie czy długotrwałe susze. Dlatego Wody Polskie przygotowują i realizują projekty inwestycyjne ukierunkowane na zwiększenie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego, poprawę retencji oraz ochronę zasobów wodnych i ekosystemów zależnych od wody. Wody Polskie aktywnie i skutecznie pozyskują środki z programu FEnIKS na realizację tych przedsięwzięć, dzięki czemu możliwe jest wdrażanie inwestycji wzmacniających odporność kraju na skutki zmian klimatu.

– Obecnie realizujemy już 14 projektów dofinansowanych z programu FEnIKS. Ich łączna wartość przekracza 2,5 mld zł, z czego ponad 2 mld zł stanowi wsparcie ze środków Unii Europejskiej. W najbliższych miesiącach złożymy wnioski o dofinansowanie kolejnych inwestycji. Łącznie mówimy o 20 projektach o wartości niemal 3 mld zł. To środki, które realnie przełożą się na zwiększenie bezpieczeństwa wodnego kraju, wzmocnienie ochrony przeciwpowodziowej, rozwój retencji oraz budowanie odporności Polski na skutki zmian klimatu. Dzięki tym inwestycjom tworzymy nowoczesną gospodarkę wodną, gotową na wyzwania przyszłości – podkreśla prezes Wód Polskich Mateusz Balcerowicz.

Szacunkowa wartość 20 inwestycji wynosi 2,98 mld zł, a dofinansowanie z programu FEnIKS może osiągnąć 2,3 mld zł, pokrywając blisko 80 proc. kosztów ich realizacji. Skala tego wsparcia pokazuje, jak ważną rolę w rozwoju gospodarki wodnej odgrywają fundusze europejskie.

– Fundusze europejskie są dziś jednym z kluczowych źródeł finansowania inwestycji w gospodarce wodnej. Pozwalają realizować projekty o strategicznym znaczeniu dla bezpieczeństwa mieszkańców, ochrony przed powodzią i suszą oraz adaptacji do zmian klimatu – zaznacza Marcin Jarzyński, zastępca prezesa Wód Polskich ds. ochrony przed powodzią i suszą.

 

Aktualny stan prac

Obecnie Wody Polskie realizują 14 przedsięwzięć, dla których podpisano już umowy o dofinansowanie z programu FEnIKS. Łączna wartość tych inwestycji wynosi 2,63 mld zł, a przyznane wsparcie ze środków Unii Europejskiej przekracza 2,03 mld zł.

Prace są na różnych etapach realizacji. W przypadku ośmiu inwestycji trwają postępowania przetargowe, które wyłonią wykonawców robót. Dla dwóch przygotowywana jest dokumentacja niezbędna do ogłoszenia przetargów, a kolejne dwa zadania weszły już w fazę robót budowlanych. Jedna inwestycja znajduje się na etapie po rozstrzygnięciu przetargu, natomiast dla kolejnej rozpoczęto procedurę przetargową.

W najbliższym czasie Wody Polskie podpiszą z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej umowę o dofinansowanie kolejnego przedsięwzięcia. Dla pięciu pozostałych inwestycji wnioski o wsparcie zostaną złożone w sierpniu i wrześniu. Ich pozytywna ocena będzie kolejnym krokiem do pozyskania środków europejskich na realizację projektów zwiększających bezpieczeństwo wodne kraju i odporność na skutki zmian klimatu.

 

W kontrze powodziom – ochrona dorzecza Odry

Większość inwestycji koncentruje się w południowej Polsce i jest ukierunkowana na zwiększenie ochrony przeciwpowodziowej. To odpowiedź na doświadczenia regionów, które w ostatnich dekadach szczególnie dotkliwie odczuły skutki powodzi, zarówno tej z 1997 roku, jak i z 2024 roku. Realizowane przedsięwzięcia obejmują modernizację istniejącej infrastruktury hydrotechnicznej, w tym zbiorników i wałów przeciwpowodziowych, a także budowę nowych obiektów służących zwiększeniu bezpieczeństwa mieszkańców.

Ważnym elementem tych inwestycji jest również zwiększanie retencji, zarówno poprzez rozwiązania techniczne, jak i działania renaturyzacyjne obejmujące odtwarzanie ciągłości ekologicznej rzek oraz ochronę siedlisk przyrodniczych. Rozwiązania te ograniczają zagrożenie powodziowe i wspierają ochronę środowiska.

Do inwestycji będących obecnie w realizacji należą:

• Budowa suchego zbiornika przeciwpowodziowego Rzymówka na rzece Kaczawie
• Ochrona przeciwpowodziowa doliny rzeki Bystrzycy Dusznickiej i Kamiennego Potoku: Duszniki - Zdrój, Szczytna rz. Bystrzyca Dusznicka
• Popowodziowa odbudowa cieku Miedzianka i Witka - Część I rzeka Miedzianka i Część II rzeka Witka
• Poprawa bezpieczeństwa powodziowego poprzez modernizację obwałowań rzeki Wisły, Gostynki i Mlecznej na terenie powiatu bieruńsko-lędzińskiego oraz miasta Tychy
• Przebudowa i modernizacja skarp i urządzeń zbiornika wodnego Dzierżno Duże, stanowiącego ochronę przeciwpowodziową doliny Kłodnicy
• Przebudowa Polderu Żelazna. Etap II.

Wkrótce podpisana zostanie również umowa o dofinansowanie inwestycji:

• Zapewnienie bezpieczeństwa powodziowego poprzez budowę, rozbudowę i modernizację obwałowań rzeki Odry będących w zarządzie RZGW w Gliwicach: - Budowa, przebudowa i modernizacja prawego wału rzeki Odry na długości 2,85 km gmina Bierawa, woj. opolskie, - Budowa lewostronnego wału rzeki Odry Lasaki - Poborszów na terenie gminy Reńska Wieś woj. opolskie - etap II.

W najbliższych miesiącach złożone zostaną także wnioski o dofinansowanie dla projektów:

• Przebudowy oraz nadbudowy obwałowań cieku Iłownica, gm. Czechowice - Dziedzice
• Odtworzenia i rewitalizacja koryta rzeki Bóbr w km 243+200 (most kolejowy) - 249+750 (ujście potoku Lesk) w m. Marciszów.

Łącznie jest to dziewięć projektów o wartości 1,7 mld zł, które mają zwiększyć bezpieczeństwo przeciwpowodziowe mieszkańców województw śląskiego, opolskiego i dolnośląskiego oraz wzmocnić odporność tych regionów na skutki zmian klimatu.

 

W kontrze powodziom – ochrona dorzecza Wisły

Dorzecze Wisły, a szczególnie doliny Wisły i Sanu, wielokrotnie doświadczało skutków katastrofalnych powodzi, w tym tej z 2010 roku. Od tego czasu konsekwentnie realizowane są inwestycje, których celem jest zwiększenie bezpieczeństwa mieszkańców i ograniczenie ryzyka powodziowego. Projekty finansowane z programu FEnIKS pozwalają kontynuować te działania oraz wzmacniać odporność regionów na skutki ekstremalnych zjawisk hydrologicznych.

Obecnie realizowane są dwa kluczowe przedsięwzięcia:

• Uszczelnienie, podwyższenie, modernizacja korpusu wału lewego rzeki San w km rzeki 9+390 - 27+000 na terenie gm. Stalowa Wola i Zaleszany, pow. stalowowolski, woj. podkarpackie
• Poprawa bezpieczeństwa powodziowego m. Dęblin.

Łączna wartość tych inwestycji wynosi 213 mln zł. Ich celem jest zwiększenie ochrony mieszkańców, infrastruktury oraz terenów gospodarczych przed zagrożeniem powodziowym.

Szczególnym wyzwaniem pozostaje również ochrona Żuław Wiślanych, nazywanych często spichlerzem Polski. Ze względu na położenie oraz gęstą sieć hydrograficzną region ten należy do obszarów najbardziej narażonych na powodzie i podtopienia. Potwierdziły to także wydarzenia z 2025 roku, kiedy Żuławy Wiślane doświadczyły powodzi błyskawicznej.

Dlatego w ramach programu FEnIKS realizowany jest projekt „Kompleksowe zabezpieczenie przeciwpowodziowe Żuław – Etap IIIA”, a kolejny etap przedsięwzięcia (Etap IIIB) przygotowywany jest do pozyskania dofinansowania. Łączna wartość obu projektów przekracza 414 mln zł. Inwestycje te mają kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa mieszkańców oraz ochrony jednego z najcenniejszych gospodarczo i przyrodniczo obszarów Polski.

 

Wsparcie ochrony środowiska naturalnego

FEnIKS to nie tylko inwestycje chroniące przed powodziami, suszą i innymi skutkami zmian klimatu. To również wsparcie dla działań, które pomagają przywracać rzekom ich naturalne funkcje oraz chronić cenne ekosystemy wodne.

Poprawa stanu wód jest jednym z kluczowych celów europejskiej polityki środowiskowej, wynikającym zarówno z Ramowej Dyrektywy Wodnej, jak i założeń Nature Restoration Law. Dlatego projekty realizowane przez Wody Polskie łączą bezpieczeństwo wodne z ochroną przyrody. Obejmują m.in. odtwarzanie ciągłości ekologicznej rzek, rozwój naturalnej retencji i działania na rzecz bioróżnorodności, wzmacniając odporność ekosystemów na skutki zmian klimatu oraz chroniąc zasoby wodne dla przyszłych pokoleń.

Wśród przedsięwzięć realizowanych obecnie znajdują się:

• Przywrócenie ciągłości morfologicznej rzeki Nysy Kłodzkiej
• Przywrócenie drożności morfologicznej rzeki Noteci od Pakości do Krostkowa – etap II
• Realizacja działań z zakresu "After-LIFE" projektu LIFE+ Rega w dorzeczu Regi i jej dopływach - wzmocnienie i utrzymanie efektu środowiskowego.

W przygotowaniu są także kolejne projekty:

• Renaturyzacja rzeki Dzierżęcinki
• Retencja w zlewni rzek Uniesty i Polnicy.

Łącznie jest to pięć projektów renaturyzacyjnych o wartości przekraczającej 111 mln zł. Inwestycje te przyczynią się do poprawy stanu wód, odbudowy ekosystemów rzecznych oraz zwiększenia naturalnej odporności środowiska na skutki zmian klimatu.

 

Rozwój niskoemisyjnego transportu wodnego

Fundusze FEnIKS wspierają również rozwój zrównoważonego transportu, w tym śródlądowego transportu wodnego, który należy do najbardziej ekologicznych i energooszczędnych gałęzi transportu. Przenoszenie części przewozów na drogi wodne ogranicza emisje, zmniejsza natężenie ruchu drogowego i obniża koszty transportu. Szczególne znaczenie dla Polski ma Odrzańska Droga Wodna, będąca częścią europejskiej sieci transportowej i ważnym szlakiem dla rozwoju niskoemisyjnej logistyki.

Wody Polskie realizują obecnie dwa projekty związane z modernizacją infrastruktury Odrzańskiej Drogi Wodnej o łącznej wartości 538 mln zł:

• Modernizacja budowli piętrzącej na stopniu wodnym Ujście Nysy w km 180,50 rzeki Odry wraz z infrastrukturą towarzyszącą
• Modernizacja śluzy oraz sterowni na stopniu wodnym Ujście Nysy wraz z przebudową awanportów oraz obiektów towarzyszących.

Inwestycje te zwiększą niezawodność infrastruktury hydrotechnicznej, poprawią warunki żeglugi oraz wzmocnią rolę Odrzańskiej Drogi Wodnej jako elementu nowoczesnego i niskoemisyjnego systemu transportowego. Dzięki temu będą wspierać rozwój transportu wodnego jako przyjaznej środowisku alternatywy dla przewozów drogowych.

 

Fundusze Europejskie budują nowoczesną gospodarkę wodną w Polsce

Fundusze europejskie odgrywają kluczową rolę w rozwoju polskiej gospodarki wodnej. Dzięki programowi FEnIKS Wody Polskie realizują inwestycje, które zwiększają bezpieczeństwo mieszkańców, wspierają ochronę środowiska i przygotowują kraj na wyzwania związane ze zmianami klimatu.