Renaturyzacja doliny rzeki Nidy - inwestycja w retencję, bezpieczeństwo i bioróżnorodność
13.11.2026
Dolina rzeki Nidy należy do najbardziej wartościowych przyrodniczo obszarów w południowej Polsce. Jej unikalny charakter kształtował się przez wieki, tworząc bogaty mozaikowy krajobraz podmokłych łąk, starorzeczy, torfowisk oraz meandrujących koryt rzecznych. W drugiej połowie XX wieku obszar ten został poddany intensywnym pracom melioracyjnymi regulacyjnym. Dążenie do zwiększenia produkcyjności rolniczej poprzez budowę progów, jazów, obwałowań oraz rowów melioracyjnych doprowadziło do drastycznych zmian w funkcjonowaniu całego ekosystemu.
Prace regulacyjne oraz powstanie infrastruktury hydrotechnicznej przyspieszyło odpływ wód opadowych, co znacząco obniżyło zdolności retencyjne doliny. W konsekwencji obszar zaczął zmagać się z dwoma skrajnymi zagrożeniami tj. pogłębiającą się suszą w okresach bezdeszczowych oraz gwałtownym przebiegiem fal powodziowych podczas intensywnych opadów. Ponadto powstałe budowle hydrotechniczne odcięły ryby i inne organizmy wodne od ich naturalnych tarlisk i żerowisk, przerywając ciągłość ekologiczną rzeki.
Odpowiedzią na te problemy w dolinie rzeki Nidy jest projekt pn. „Odbudowa różnorodności biologicznej doliny Nidy, poprzez odbudowę korytarzy ekologicznych i zwiększenie retencji gruntowej”. Inwestycja jest realizowana przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie przy wsparciu ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027. Całkowity koszt realizacji inwestycji to 94 500 000,00 PLN z czego wartość dofinasowania ze środków UE to 76 500 000,00 PLN.
Głównym celem przedsięwzięcia jest kompleksowa renaturyzacja doliny, odtworzenie jej naturalnych funkcji retencyjnych i biologicznych oraz wdrożenie rozwiązań bliskich naturze, które trwale podniosą odporność regionu na ekstremalne zjawiska pogodowe wynikające ze zmian klimatu.
Projekt składa się z sześciu zadań obejmujących zarówno prace inżynieryjne jak i renaturyzacyjne tj.:
- Zwiększenie retencji powierzchniowej i wgłębnej w miejscowości Umianowice.
Zadanie obejmuje przebudowę i modernizację istniejącego systemu rowów oraz montaż nowoczesnej aparatury pomiarowej do monitorowania parametrów hydrologicznych w czasie rzeczywistym. Dzięki tym działaniom będzie możliwa stabilizacja poziomu wód gruntowych, co ułatwi retencjonowanie wody w glebie i poprawi ochronę przeciwpowodziową terenów przyległych.
- Przywrócenie drożności ekologicznej rzeki Nidy i jej dopływów – udrożnienie barier migracyjnych dla organizmów wodnych na rzece Nida i Brzeźnica.
Zadanie swoim zakresem obejmuje udrożnienie 8 barier migracyjnych dla organizmów wodnych na rzece Nidzie. Przebudowa progów żelbetowych na bystrza kamienne oraz budowa przepławek umożliwi swobodna wędrówkę organizmów wodnych.
- Przywrócenie drożności korytarza ekologicznego rzeki Mierzawy, udrożnienie barier migracyjnych dla organizmów wodnych na rzece Mierzawa.
Zadanie swoim zakresem obejmuje udrożnienie 4 barier migracyjnych dla organizmów wodnych na rzece Mierzawa. Przebudowa progów żelbetowych na bystrza kamienne umożliwi swobodną wędrówkę organizmów wodnych.
- Rewitalizacja starorzecza rzeki Nidy w miejscowości Brzeźno.
Celem tego zadania jest częściowe pogłębienie oraz udrożnienie starorzeczy z zapewnieniem stałego lub okresowego dopływu świeżej wody z głównego koryta rzeki Nidy. To działanie pozwoli na odtworzenie unikalnych warunków siedliskowych i torfowiskowych dla chronionych gatunków fauny.
- Rewitalizacja zalewu pińczowskiego oraz starorzeczy rzeki Nidy w rejonie oczyszczalni miasta Pińczów.
Zadanie swoim zakresem obejmuje realizację prac udrożnieniowych, odmuleniowych
i konserwacyjnych infrastruktury hydrotechnicznej. Prace realizowane są w obrębie istniejących przepustów wałowych co ma przyczynić się do poprawy parametrów jakościowych przepływu wód a to z kolei zmniejszy ryzyko powodziowe oraz podniesie walory rekreacyjne i turystyczne obszaru wokół Pińczowa.
- Renaturyzacja delty śródlądowej rzeki Nidy.
Zadanie polega na rozbiórce istniejących obwałowań rzeki Nidy co pozwoli odtworzyć jej naturalne tereny zalewowe.
W odróżnieniu od dawnych, czysto technicznych metod regulacji, realizowany projekt opiera się na nowoczesnym podejściu łączącym technologie inżynieryjne z rozwiązaniami bliskimi naturze. Realizacja tej inwestycji pozwoli odtworzyć tereny, które będą magazynować nadmiar wód opadowych w okresach intensywnych opadów a następnie stopniowo oddawać ją do środowiska w czasie suszy, tym samym stabilizując poziom wód gruntowych i rzecznych. Te działania to m.in. rewitalizacja starorzeczy czy prace utrzymaniowe w systemie istniejących rowów w Umianowicach. Usunięcie obwałowań i rozszerzenie przestrzeni dla rzeki pozwoli na swobodne rozlanie się wody w okresie fali wezbraniowej na rzece co obniży jej wysokość i ochroni miejscowości przed skutkami powodzi.
Projekt pozwoli na zwiększenie bezpieczeństwa powodziowego oraz ochroni mienie przed podtopieniami i skutkami gwałtownych nawałnic. Realizacja inwestycji poprawi bilans wodny w glebie co zapobiegnie wysychaniu upraw w okresach letnich oraz ograniczy straty wywołane suszą. Ponadto przyczyni się do przywrócenia walorów krajobrazowych Nidy, stworzy nowe możliwości rozwoju turystyki, a także rekreacji w otoczeniu natury.
Obecnie inwestycja jest w fazie realizacji prac budowlanych. Prace budowlane realizowane są na zadaniu nr 2. Trwają prace przy budowie przepławki w formie kanału obejścia na lewym brzegu rzeki Nidy przy jazie w Rębowie. Prowadzone są również prace na kolejnych dwóch progach, gdzie budowana jest przepławka w formie bystrza kamiennego. Prace budowlane na zadaniu 5 w obrębie Zalewu Pińczowskiego są w obecnej chwili już praktycznie na ukończeniu a ich zakończenie planowane jest w IV kwartale 2026 r. Na zadaniu nr 6 Wykonawca przygotowuje się do rozbiórki wału.