Powrót

Renaturyzacja doliny rzeki Nidy - inwestycja w retencję, bezpieczeństwo i bioróżnorodność

13.11.2026

Dolina rzeki Nidy należy do najbardziej wartościowych przyrodniczo obszarów w południowej Polsce. Jej unikalny charakter kształtował się przez wieki, tworząc bogaty mozaikowy krajobraz podmokłych łąk, starorzeczy, torfowisk oraz meandrujących koryt rzecznych. W drugiej połowie XX wieku obszar ten został poddany intensywnym pracom melioracyjnymi regulacyjnym. Dążenie do zwiększenia produkcyjności rolniczej poprzez budowę progów, jazów, obwałowań oraz rowów melioracyjnych doprowadziło do drastycznych zmian w funkcjonowaniu całego ekosystemu.

Naturalna Nida Rębów

Prace regulacyjne oraz powstanie infrastruktury hydrotechnicznej przyspieszyło odpływ wód opadowych, co znacząco obniżyło zdolności retencyjne doliny. W konsekwencji obszar zaczął zmagać się z dwoma skrajnymi zagrożeniami tj. pogłębiającą się suszą w okresach bezdeszczowych oraz gwałtownym przebiegiem fal powodziowych podczas intensywnych opadów. Ponadto powstałe budowle hydrotechniczne odcięły ryby i inne organizmy wodne od ich naturalnych tarlisk i żerowisk, przerywając ciągłość ekologiczną rzeki.

Odpowiedzią na te problemy w dolinie rzeki Nidy jest projekt pn. „Odbudowa różnorodności biologicznej doliny Nidy, poprzez odbudowę korytarzy ekologicznych i zwiększenie retencji gruntowej”. Inwestycja jest realizowana przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie, Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie przy wsparciu ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej 2021-2027. Całkowity koszt realizacji inwestycji to 94 500 000,00 PLN z czego wartość dofinasowania ze środków UE to 76 500 000,00 PLN.

Głównym celem przedsięwzięcia jest kompleksowa renaturyzacja doliny, odtworzenie jej naturalnych funkcji retencyjnych i biologicznych oraz wdrożenie rozwiązań bliskich naturze, które trwale podniosą odporność regionu na ekstremalne zjawiska pogodowe wynikające ze zmian klimatu.

Projekt składa się z sześciu zadań obejmujących zarówno prace inżynieryjne jak i renaturyzacyjne tj.:

  1. Zwiększenie retencji powierzchniowej i wgłębnej w miejscowości Umianowice.

Zadanie obejmuje przebudowę i modernizację istniejącego systemu rowów oraz montaż nowoczesnej aparatury pomiarowej do monitorowania parametrów hydrologicznych w czasie rzeczywistym. Dzięki tym działaniom będzie możliwa stabilizacja poziomu wód gruntowych, co ułatwi retencjonowanie wody w glebie i poprawi ochronę przeciwpowodziową terenów przyległych.

  1. Przywrócenie drożności ekologicznej rzeki Nidy i jej dopływów – udrożnienie barier migracyjnych dla organizmów wodnych na rzece Nida i Brzeźnica.

Zadanie swoim zakresem obejmuje udrożnienie 8 barier migracyjnych dla organizmów wodnych na rzece Nidzie. Przebudowa progów żelbetowych na bystrza kamienne oraz budowa przepławek umożliwi swobodna wędrówkę organizmów wodnych.

  1. Przywrócenie drożności korytarza ekologicznego rzeki Mierzawy, udrożnienie barier migracyjnych dla organizmów wodnych na rzece Mierzawa.

Zadanie swoim zakresem obejmuje udrożnienie 4 barier migracyjnych dla organizmów wodnych na rzece Mierzawa. Przebudowa progów żelbetowych na bystrza kamienne umożliwi swobodną wędrówkę organizmów wodnych.

  1. Rewitalizacja starorzecza rzeki Nidy w miejscowości Brzeźno.

Celem tego zadania jest częściowe pogłębienie oraz udrożnienie starorzeczy z zapewnieniem stałego lub okresowego dopływu świeżej wody z głównego koryta rzeki Nidy. To działanie pozwoli na odtworzenie unikalnych warunków siedliskowych i torfowiskowych dla chronionych gatunków fauny.

  1. Rewitalizacja zalewu pińczowskiego oraz starorzeczy rzeki Nidy w rejonie oczyszczalni miasta Pińczów.

Zadanie swoim zakresem obejmuje realizację prac udrożnieniowych, odmuleniowych
i konserwacyjnych infrastruktury hydrotechnicznej. Prace realizowane są w obrębie istniejących przepustów wałowych co ma przyczynić się do poprawy parametrów jakościowych przepływu wód a to z kolei zmniejszy ryzyko powodziowe oraz podniesie walory rekreacyjne i turystyczne obszaru wokół Pińczowa.

  1. Renaturyzacja delty śródlądowej rzeki Nidy.

Zadanie polega na rozbiórce istniejących obwałowań rzeki Nidy co pozwoli odtworzyć jej naturalne tereny zalewowe.

W odróżnieniu od dawnych, czysto technicznych metod regulacji, realizowany projekt opiera się na nowoczesnym podejściu łączącym technologie inżynieryjne z rozwiązaniami bliskimi naturze. Realizacja tej inwestycji pozwoli odtworzyć tereny, które będą magazynować nadmiar wód opadowych w okresach intensywnych opadów a następnie stopniowo oddawać ją do środowiska w czasie suszy, tym samym stabilizując poziom wód gruntowych i rzecznych. Te działania to m.in. rewitalizacja starorzeczy czy prace utrzymaniowe w systemie istniejących rowów w Umianowicach. Usunięcie obwałowań i rozszerzenie przestrzeni dla rzeki pozwoli na swobodne rozlanie się wody w okresie fali wezbraniowej na rzece co obniży jej wysokość i ochroni miejscowości przed skutkami powodzi.

Projekt pozwoli na zwiększenie bezpieczeństwa powodziowego oraz ochroni mienie przed podtopieniami i skutkami gwałtownych nawałnic. Realizacja inwestycji poprawi bilans wodny w glebie co zapobiegnie wysychaniu upraw w okresach letnich oraz ograniczy straty wywołane suszą. Ponadto przyczyni się do przywrócenia walorów krajobrazowych Nidy, stworzy nowe możliwości rozwoju turystyki, a także rekreacji w otoczeniu natury.

Obecnie inwestycja jest w fazie realizacji prac budowlanych. Prace budowlane realizowane są na zadaniu nr 2. Trwają prace przy budowie przepławki w formie kanału obejścia na lewym brzegu rzeki Nidy przy jazie w Rębowie. Prowadzone są również prace na kolejnych dwóch progach, gdzie budowana jest przepławka w formie bystrza kamiennego. Prace budowlane na zadaniu 5 w obrębie Zalewu Pińczowskiego są w obecnej chwili już praktycznie na ukończeniu a ich zakończenie planowane jest w IV kwartale 2026 r. Na zadaniu nr 6 Wykonawca przygotowuje się do rozbiórki wału.

{"register":{"columns":[]}}