Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Lublinie

Historia budowy - od koncepcji do realizacji

Pierwsze plany utworzenia zbiornika wodnego w Nieliszu powstały na początku lat 60. XX wieku. Zakładano wówczas budowę obiektu o powierzchni około 1500 ha, który miał zapewnić wodę dla aglomeracji lubelskiej oraz wspierać rolnictwo i system kanału Wieprz-Krzna.

W latach 70. zrealizowano pierwszy etap inwestycji. Powstał suchy zbiornik Nielisz o powierzchni 340 ha, który gromadził wodę pochodzącą z roztopów wiosennych oraz wezbrań na potrzeby rolnictwa.

Przełom nastąpił w latach 1994–1998, kiedy rozpoczęto budowę właściwego zbiornika retencyjnego.

 

Parametry zrealizowanej inwestycji:

• zapora czołowa ma 845 metrów długości (w miejscu dawnej zapory zbiornika suchego - istniejącej od 1976)
• rzędna korony zapory znajduje się na wysokości 199 m n.p.m.,
• pojemność zbiornika (przy NPP) wynosi 20,61 mln m³ a przy (NadPP) 28,47 mln m³
• zbiornik obejmuje tereny wsi Nielisz, Nawóz, Kulików i Deszkowice.

Zbiornik oddano do użytku 31 grudnia 2008 r.

 

Współczesność - bezpieczeństwo, energia i turystyka

Dziś Obiekt Hydrotechniczny Nielisz pełni kilka kluczowych funkcji:

1. Ochrona przeciwpowodziowa

- ochrona okolicznych terenów przed powodziami. Zbiornik zamyka zlewnię o łącznej powierzchni 1 826,50 km² (w tym 1 236,2 km² to zlewnia rzeki Wieprz oraz 590,3 km² -  zlewnia rzeki Por), co czyni go jednym z najważniejszych elementów systemu wodnego regionu.

- wyrównywanie przepływów niskich poniżej przekroju piętrzenia wraz z zapewnieniem przepływu nienaruszalnego poniżej zapory czołowej zbiornika,

2. Produkcja energii

Na zaporze działa elektrownia wodna wyposażona w turbinę Kaplana o mocy 362 kW, co czyni Nielisz jednym z lokalnych źródeł czystej energii odnawialnej.

3. Rekreacja i turystyka

Zalew Nielisz jest największym akwenem Lubelszczyzny o łącznej powierzchni lustra wody (przy Normalnym Poziomie Piętrzenia) wynosi 914,25 ha, który  składa się z dwóch części podzielonych zaporą czołową zbiornika wstępnego na rzece Por. Zbiornik główny, o powierzchni lustra wody 715 ha, położony w dolinie rzeki Wieprza, natomiast zbiornik wstępny  o powierzchni lustra 199,25 ha, położony jest w dolinie rzeki Por. Długość linii brzegowej wynosi ponad 30 km. Bogata infrastruktura i okalająca wokół przyroda sprawiają, że to jedno z najpopularniejszych miejsc wypoczynku w regionie.

4. Amatorski połów ryb niełososiowatych. 

 

Najważniejsze atrakcje:

• kąpielisko „Moczydło” (od 2014 r.) z molo, gastronomią i ratownikami,
• przystań żeglarska i tor wioślarski,
• regaty o Puchar Wójta Gminy Nielisz,
• wypożyczalnie sprzętu wodnego, windsurfing, żeglarstwo,
• liczne gospodarstwa agroturystyczne i hotel z dostępem do wody.

 

Ciekawostki - Nielisz, który zaskakuje:

• W zbiorniku żyje imponująca liczba gatunków ryb: karpie, liny, sandacze, okonie, szczupaki, sumy i węgorze.
• Odnotowano rekordowy połów szczupaka: 125 cm długości i 20 kg wagi - jeden z największych w regionie.
• Zbiornik był projektowany już w latach 60., ale ostateczna realizacja nastąpiła dopiero po 30 latach analiz i zmian koncepcji.
• Nielisz jest jednym z nielicznych zbiorników w Polsce, który łączy funkcję retencyjną, energetyczną i rekreacyjną na tak dużą skalę.
• Na obiekcie często mają miejsce zajęcia edukacyjne dla uczniów szkół podstawowych uczestniczących w projekcie "Aktywni Błękitni - szkoła przyjazna wodzie" realizowanym przez PGW Wody Polskie

 

Znaczenie dla regionu

Obiekt Hydrotechniczny Nielisz to dziś:

• filar bezpieczeństwa przeciwpowodziowego Zamojszczyzny,
• ważny element gospodarki wodnej województwa,
• centrum rekreacji i turystyki,
• miejsce wydarzeń sportowych i kulturalnych,
• przestrzeń, która łączy mieszkańców i przyciąga turystów z całej Polski.

To inwestycja, która - choć powstawała przez dekady - stała się jednym z symboli nowoczesnej hydrotechniki w Polsce.