Rusza akcja lodołamania na Wiśle i Odrze - najważniejsze informacje o lodołamaczach
13.01.2026
Tej zimy polskie lodołamacze po raz pierwszy wyruszyły na rzeki! W związku z prognozowanym ociepleniem lodołamacze rozpoczęły dzisiaj kruszenie lodu na wodach dolnej Wisły i dolnej Odry. Z bazy w Przegalinie na Wisłę wypłynęły trzy jednostki, natomiast z bazy w Podjuchach - sześć, do których w kolejnym dniu dołączą lodołamacze niemieckie. Celem akcji lodołamania jest zapewnienie bezpieczeństwa ludzi i infrastruktury poprzez ograniczenie ryzyka związanego ze zjawiskami lodowymi na rzekach. Warto wiedzieć, że lodołamanie możliwe jest jedynie w sytuacji prognozowanej dłuższej odwilży. Takie właśnie warunki są przewidywane na Odrze i Wiśle.
Akcja lodołamania będzie prowadzona zgodnie z obowiązującymi instrukcjami lodołamania, a szczegóły dotyczące prac zostaną ujęte w codziennych komunikatach lodowych.
Działania na granicznym odcinku Odry będą realizowane zgodnie z zapisami porozumienia administracyjnego z 11 sierpnia 1997 r. o organizacji współpracy w dziedzinie lodołamania na wodach granicznych oraz aktualną instrukcją lodołamania.
Lodołamanie rozpoczyna się wraz z nadejściem odwilży, aby zapewnić swobodny spływ lodu w dół rzeki aż do ujścia i jednocześnie uniknąć ryzyka ponownego zamarzania wyłamanej rynny lodowej. Dzięki pracy lodołamaczy możliwe jest ograniczenie zagrożeń związanych z powstawaniem zatorów lodowych oraz zapewnienie bezpieczeństwa infrastruktury, mieszkańców i ich mienia.
Akcja lodołamania na dolnej Wiśle
Lodołamacze Puma, Tygrys i Rekin wypłynęły z bazy w Przegalinie i rozpoczęły kruszenie lodu od 932. kilometra, w rejonie miejscowości Kiezmark, aż do okolic Tczewa (914. kilometr). Łamać będą lód na odcinku 18 km. Łącznie RZGW w Gdańsku dysponuje dziewięcioma lodołamaczami, gotowymi do podjęcia działań.
Akcja lodołamania na dolnej Odrze
Lodołamacze Dzik, Odyniec, Tarpan, Ocelot, Andrzej i Stanisław wyruszyły z portu macierzystego w Szczecinie-Podjuchach. Na jeziorze Dąbie, aby wyłamywać rynnę lodową i tworzyć miejsce dla spływającej kry z całego zalodzonego odcinka Odry do Zalewu Szczecińskiego, a następnie dalej do Morza Bałtyckiego.
Po zakończeniu prac na jeziorze Dąbie lodołamacze Dzik, Ocelot i Stanisław zostaną skierowane na górny odcinek rzeki w kierunku Gryfina, gdzie zatrzymają się na postój w bazie w Gryfinie. Pozostałe jednostki będą cumować w Podjuchach.
W środę, 14 stycznia, o godz. 7.00 niemieckie lodołamacze wyruszą, wchodząc w Odrę Zachodnią na 3. kilometrze i przechodząc przez Przekop Klucz–Ustowo. Następnie zostaną skierowane do działań na jeziorze Dąbie, Regalicy, Odrze Wschodniej oraz Odrze granicznej.
Jednocześnie lodołamacze Dzik, Ocelot i Stanisław będą kontynuować pracę na górnym odcinku Odry w kierunku Widuchowej. Zaplanowano łamanie około 15 km lodu w rejonie spiętrzeń. Do czołówki dołączą jednostki niemieckie Kietz i Schwedt.
Drugim rejonem operacyjnym będzie odcinek Widuchowa–Szczecin, gdzie pracować będą Tarpan, Odyniec oraz niemieckie lodołamacze Frankfurt i Eis Ed 3.
Trzeci rejon obejmie kontynuację łamania rynny na jeziorze Dąbie oraz prace na Regalicy, gdzie działać będą Andrzej, Lis oraz niemieckie jednostki Usedom i Kienitz.
Wszystko o lodołamaczach - pytania i odpowiedzi
1. Kiedy rozpoczyna się zimowa osłona przeciwpowodziowa?
Zimowa osłona przeciwpowodziowa rozpoczyna się 1 grudnia – wtedy lodołamacze przechodzą w stan rezerwy operacyjnej i muszą być zdolne do rozpoczęcia pracy w krótkim czasie od wezwania kierownictwa akcji.
2. W jakim czasie pracują lodołamacze w sezonie zimowym?
Lodołamacze utrzymywane są w stałej gotowości eksploatacyjnej w sezonie zimowym, zazwyczaj w okresie od 1 grudnia do 15 marca, z możliwością korekty terminu w zależności od warunków hydrometeorologicznych.
3. Ile lodołamaczy pływa po polskich rzekach?
Wody Polskie do prowadzenia zimowej osłony przeciwpowodziowej dysponują łącznie 26 lodołamaczami.
4. Gdzie stacjonują lodołamacze?
Lodołamacze stacjonują w bazach:
- Przegalina (RZGW w Gdańsku) – 9 jednostek
- Włocławek (RZGW w Warszawie) – 8 jednostek
- Podjuchy (RZGW w Szczecinie) – 8 jednostek
- Brzeg Dolny (RZGW we Wrocławiu) – 1 jednostka
5. Jak nazywają się polskie lodołamacze?
- RZGW w Gdańsku: Puma, Narwal, Nerpa, Manat, Tygrys, Rekin, Orka, Foka, Żbik
- RZGW w Warszawie: Orkan, Sokół, Niedźwiedź, Lew, Bawół, Gepard, Jaguar, Mors
- RZGW w Szczecinie: Tarpan, Ocelot, Andrzej, Stanisław, Odyniec, Dzik, Lis, Żbik
- RZGW we Wrocławiu: Borsuk
6. Na jakich rzekach pływają lodołamacze?
Lodołamanie przy użyciu lodołamaczy jest możliwe jedynie na największych rzekach: Wiśle, Odrze, Warcie i Noteci.
- RZGW w Gdańsku – Dolna Wisła od ujścia do Zbiornika Włocławskiego
- RZGW w Warszawie – Zbiornik Włocławek oraz Wisła do miejscowości Wykowo k. Płocka
- RZGW w Szczecinie – Odra dolna i środkowa po stopień wodny Malczyce, Warta po Santok, Noteć po Krzyż Wielkopolski
- RZGW we Wrocławiu – Odra środkowa od stopnia Malczyce po Wrocław.
7. Na jakiej rzece lodołamanie ma charakter międzynarodowy?
Na Odrze granicznej – polskie i niemieckie lodołamacze łamią lód wspólnie na mocy porozumienia z 1997 roku. Nasi sąsiedzi dysponują 7 jednostkami.
8. Jakie wymagania techniczne muszą spełniać lodołamacze, by wyruszyć na akcję?
Jednostki muszą być:
- w pełni sprawne technicznie,
- obsadzone załogami gotowymi do pracy w trybie ciągłym lub zmianowym,
- wyposażone w sprawne środki łączności radiowej i telefonicznej.
Do akcji dopuszcza się wyłącznie lodołamacze przystosowane do pracy w warunkach lodowych, w szczególności z zamkniętym układem chłodzenia silników, który eliminuje ryzyko zablokowania przez lód.
9. Co oprócz lodołamaczy musi być gotowe do akcji?
Gotowość obejmuje nie tylko jednostki pływające, ale również:
- zaplecze techniczne,
- miejsca postoju,
- organizację dowodzenia i łączności.
10. Kiedy rozpoczyna się akcja lodołamania?
Akcja rozpoczyna się w przypadku wystąpienia pokrywy lodowej, intensywnego rozwoju zjawisk lodowych lub prognozowanego ruszenia lodu z górnych odcinków rzek, które może prowadzić do powstawania zatorów i zagrożenia powodziowego.
Decyzja zależy od:
- prognozowanych zmian temperatury (zwłaszcza ocieplenia),
- przepływów i stanów wody,
- kierunku i prędkości wiatru,
- możliwości utrzymania drożności koryta rzeki i obiektów hydrotechnicznych.
Zakres akcji może być modyfikowany w trakcie jej realizacji w zależności od rozwoju sytuacji i nowych danych.
11. Jaki jest cel akcji lodołamania?
Zapewnienie swobodnego spływu lodu, ograniczenie ryzyka tworzenia się zatorów oraz ochrona infrastruktury hydrotechnicznej i terenów zagrożonych zalaniem.
12. Kiedy nie można prowadzić akcji lodołamania?
Unika się jej w warunkach długotrwałych, silnych mrozów, gdy istnieje wysokie ryzyko ponownego zamarznięcia wyłamanej rynny lodowej – chyba że względy bezpieczeństwa przeciwpowodziowego wymagają natychmiastowych działań.
13. Jakie są zadania lodołamaczy?
- Udrażnianie ujściowych odcinków rzek
- Wyłamywanie rynny zasadniczej
- Likwidacja zatorów
- Poszerzanie i utrzymanie rynny w nurcie rzeki
14. Jakie są rodzaje lodołamaczy?
- Czołowe – moc 475–1088 kW, zanurzenie do 1,60 m
- Liniowe – moc 340–475 kW, zanurzenie do 1,40 m
- Pomocnicze – moc 150–204 kW, zanurzenie do 1,00 m
W Polsce mamy 11 lodołamaczy czołowych i 15 liniowych.
Ciekawostka: Podział lodołamaczy rzecznych został przyjęty już w XIX wieku!
15. Jak pracuje lodołamacz czołowy?
Wyłamuje rynnę w lodzie o grubości do 70 cm, rozbija zatory, oczyszcza filary mostów i kruszy lód w kanałach i portach. Minimalna liczba jednostek w czole akcji to 2, optymalna – 3.
16. Jak pracuje lodołamacz liniowy?
Poszerza wyłamaną rynnę, likwiduje zatory poniżej czoła akcji, rozbija duże tafle lodu i zapewnia spływ lodu do ujścia rzeki. Może pełnić funkcję czołowego na płytkich odcinkach.
17. Jak pracuje lodołamacz pomocniczy?
Patroluje przydzielony odcinek rzeki, poszerza rynnę przez falowanie, kruszy lód do 20 cm w portach i kanałach, działa przy śluzach i ujęciach wody. Może wykonywać trudne prace na nieuregulowanych odcinkach rzek, np. poniżej Włocławka.
18. Czym wyróżniają się nowoczesne lodołamacze?
Nowe jednostki (Puma, Nerpa, Narwal, Manat, Sokół, Orkan, Ocelot, Tarpan) są bardziej ekologiczne, zużywają mniej paliwa, są energooszczędne i wielofunkcyjne – oprócz lodołamania pełnią funkcje ratownicze, przeciwpożarowe, holownicze, badawcze i patrolowe.
19. Gdzie zbudowano 8 najnowocześniejszych polskich lodołamaczy?
Nowe lodołamacze zbudowano w stoczniach w Polsce. W Gdańsku zbudowano Ocelota i Tarpana, w Szczecinie Pumę, Nerpę, Narwala i Manata, natomiast w Kędzierzynie-Koźlu Orkana i Sokoła.
Najdłuższy rejs do portu docelowego przebyły lodołamacze dla RZGW w Warszawie – musiały przepłynąć z Kędzierzyna-Koźla Odrą, Bałtykiem i Wisłą aż do Włocławka.
20. Jak przeciwdziała się powodziom zatorowym w miejscach, gdzie nie prowadzi się akcji lodołamania?
W miejscach, gdzie nie można prowadzić akcji lodołamania, zatory lodowe pojawiają się rzadko i są trudne do przewidzenia – nawet przy dobrej znajomości lokalizacji szczególnie narażonych.
W przypadku zagrożenia Wody Polskie podejmują działania polegające na usuwaniu zatorów i udrażnianiu mniejszych cieków własnymi siłami. W sytuacjach ekstremalnych organizowana jest współpraca ze Strażą Pożarną oraz Wojskiem Polskim, aby szybko zminimalizować ryzyko powodzi zatorowej.