Od śluzy na Żeraniu po starorzecze Pilicy. Polskie sposoby gospodarowania wodą
13.11.2026
Jak zatrzymać wodę w krajobrazie? Jak pogodzić ochronę przed powodzią z walką o każdą kroplę w czasie suszy? I jaką rolę odgrywają w tym lasy, jeziora oraz starorzecza? Na te pytania odpowiedzi szukała prof. Heidi Elisabeth Megerle z Hochschule für Forstwirtschaft Rottenburg podczas wizyty studyjnej w Regionalnym Zarządzie Gospodarki Wodnej w Warszawie. Spotkanie odbyło się na prośbę SGGW, która gościła prof. Megerle w ramach międzynarodowego projektu FitForest - Making Forests Fit for Future Challenges.
To nie była wizyta przy biurku ani seria prezentacji w sali konferencyjnej. Przygotowaliśmy program terenowy i rozmowy z praktykami. Dzięki temu uczestnicy mogli zobaczyć, jak teoria zarządzania zasobami wodnymi przekłada się na konkretne działania realizowane przez Wody Polskie oraz samorządy.
Od Żerania do Dębego
Dzień rozpoczęliśmy w siedzibie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie. Goście poznali strukturę oraz zakres działalności Wód Polskich.
Następnie zwiedziliśmy śluzę Żerań. To jeden z ważnych obiektów drogi wodnej łączącej Wisłę z Zalewem Zegrzyńskim. Rozmawialiśmy o historii obiektu, zasadach działania śluzy, o bezpieczeństwie żeglugi oraz narzędziach wspierających użytkowników dróg wodnych, w tym o Wirtualnym Informatorze Rzecznym (WIR).
Dalsza część trasy prowadziła do Dębego.
Stopień Wodny Dębe
Pierwszym głównym punktem programu był Stopień Wodny Dębe. To jeden z najważniejszych obiektów hydrotechnicznych w regionie, dzięki któremu powstało Jezioro Zegrzyńskie. Opowiadaliśmy o jego historii, funkcjonowaniu oraz o tym, jak wspiera ochronę przeciwpowodziową i gospodarowanie wodą. Rozmawialiśmy również o pracy elektrowni wodnej, która wykorzystuje energię przepływającej wody.
Rozmowa szybko wyszła poza kwestie techniczne. Uczestnicy dyskutowali także o tym, jak zmieniający się klimat wpływa na gospodarkę wodną i dlaczego coraz większego znaczenia nabierają działania retencyjne.
Dla prof. Megerle szczególnie interesujące okazały się związki między gospodarką wodną a planowaniem przestrzennym. To właśnie te zależności stanowią jeden z głównych obszarów jej badań naukowych.
Jezioro Wieliszewskie
Kolejnym przystankiem było jezioro w Wieliszewie. Na zaproszenie burmistrza Wieliszewa odwiedziliśmy ten wyjątkowy obszar i poznaliśmy walory przyrodnicze tego obszaru oraz działania gminy związane z ochroną krajobrazu i retencją wody.
Uczestnicy rozpoczęli wizytę od punktu widokowego przy kościele, skąd można objąć wzrokiem cały obiekt i jego otoczenie. Podczas spaceru wzdłuż jeziora rozmawialiśmy o roli jezior, mokradeł i terenów zielonych w zatrzymywaniu wody w krajobrazie. Takie podejście pomaga ograniczać skutki suszy, wspiera różnorodność biologiczną i poprawia odporność krajobrazu na zmiany klimatu.
Smardzewice
W Smardzewicach odwiedziliśmy zaporę i Zbiornik Sulejowski. To jeden z największych zbiorników wodnych w centralnej Polsce, który od ponad 50 lat magazynuje wodę i wspiera ochronę przeciwpowodziową. Pracownicy Zarządu Zlewni w Piotrkowie Trybunalskim opowiedzieli o funkcjonowaniu zapory i zasadach gospodarowania wodą w zbiorniku.
To właśnie w takich miejscach najlepiej widać, że współczesna gospodarka wodna wymaga ciągłego poszukiwania równowagi. Zarządzający muszą jednocześnie dbać o bezpieczeństwo mieszkańców, zasoby wodne, potrzeby przyrody, turystyki i gospodarki.
Starorzecze Pociosek pokazuje siłę natury
Jednym z najbardziej interesujących punktów programu była wizyta w rejonie starorzecza Pociosek nad Pilicą.
To miejsce stało się pretekstem do rozmowy o naturalnych metodach retencji. Starorzecza pełnią funkcję naturalnych magazynów wody. Spowalniają odpływ, tworzą siedliska dla wielu gatunków roślin i zwierząt oraz zwiększają odporność ekosystemów na ekstremalne zjawiska pogodowe.
Podczas wizyty mogliśmy zobaczyć te procesy z bliska. Wieczorna wizyta nad Pilicą miała wyjątkowy klimat. Nad wodą unosiła się mgła, a spokojny krajobraz starorzecza pokazywał, jak dużą rolę w zatrzymywaniu wody odgrywa natura.
Wspólne wyzwania, wspólne doświadczenia
Wizyta prof. Heidi Elisabeth Megerle pokazała, że problemy związane z wodą mają dziś wymiar międzynarodowy. Polska i Niemcy mierzą się z podobnymi wyzwaniami: coraz częstszymi suszami, gwałtownymi opadami, presją urbanizacyjną oraz potrzebą ochrony zasobów przyrodniczych.
Dlatego tak cenne są spotkania, które pozwalają wymieniać doświadczenia między naukowcami i praktykami. Terenowa forma wizyty pozwoliła połączyć wiedzę naukową z doświadczeniami osób, które na co dzień zajmują się gospodarowaniem wodami