Przywracamy rzekom ich naturalne funkcje
17.11.2026
Przepławki dla ryb na zbiorniku Sulejów i jazie Brzustówka, ogrody deszczowe w pięciu miastach, tysiące drzew nad rzekami i pierwszy od lat bilans wodno-gospodarczy zlewni. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Warszawie przywraca rzekom ich naturalne funkcje - a w centrum tych działań jest dorzecze Pilicy.
Renaturyzacja to dziś jeden z najważniejszych obszarów działalności Wód Polskich. Chcemy, by rzeki znów były drożne dla ryb, zatrzymywały wodę w krajobrazie i lepiej znosiły susze oraz ulewy. W RZGW w Warszawie – od Mazowsza, przez Ziemię Łódzką, po północną Jurę – największym obszarem takich działań jest Pilica, najdłuższy lewy dopływ Wisły.
To tu realizowany jest projekt LIFE Pilica, tu przygotowywane są inwestycje przywracające ciągłość rzeki na Białce Lelowskiej, a na zbiorniku Sulejów rusza modernizacja połączona z budową przepławki dla ryb.
LIFE Pilica: rzeka, miasta i gospodarstwa w jednym projekcie
LIFE Pilica to projekt realizowany w ramach unijnego programu LIFE, współfinansowany przez Komisję Europejską oraz Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, który patrzy na rzekę całościowo – od koryta, przez dolinę, po miasta i gospodarstwa w zlewni. Zamiast jednej dużej budowy to wiele mniejszych działań, które razem poprawiają stan wody.
- Błękitno-zielona infrastruktura w pięciu miastach partnerskich. Ogrody deszczowe, niecki chłonne i zielone przystanki zatrzymują deszczówkę tam, gdzie spadła, zamiast odprowadzać ją kanalizacją prosto do rzeki. To rozwiązania oparte na przyrodzie (NBS), które mieszkańcy widzą na co dzień.
- Starorzecza i przepławki. Projekt obejmuje działania na starorzeczach – cennych siedliskach w dolinie – oraz koncepcje udrożnienia przegród, które blokują wędrówki ryb . Równolegle przygotowywane są wnioski o dofinansowanie działań inwestycyjnych związanych z odtwarzaniem starorzeczy i przywracaniem ciągłości ekologicznej cieków. Ich realizacja będzie uzależniona od uzyskania środków finansowych w ramach zewnętrznych programów wsparcia.
- Mniej zanieczyszczeń z obszarów wiejskich. Realizowane są działania zmierzające do ograniczenia dopływu zanieczyszczeń z obszarów wiejskich, w tym wzmocnienie nadzoru nad gospodarką ściekową oraz przygotowanie i wdrażanie rozwiązań dla gospodarstw rolnych. Działania te mają nie tylko zmniejszyć spływ substancji biogennych i innych zanieczyszczeń do rzeki, ale także zwiększyć retencję wody w krajobrazie, co korzystnie wpłynie na stan wód i odporność zlewni na suszę.
Dowiedz się więcej o projekcie LIFE PILICA: LIFE Pilica - Ostatnie wpisy - Aktualności
Zbiornik Sulejów: modernizacja i droga dla ryb
Zalew Sulejowski to jeden z najważniejszych zbiorników w centralnej Polsce – chroni przed powodzią, magazynuje wodę na czas suszy, a także jest miejscem wypoczynku. Po ponad pół wieku pracy wymaga gruntownej rewitalizacji.
Projekt dotyczący prac przygotowawczych dla przedsięwzięć dotyczących Zbiornika Sulejowskiego i związanych z nim urządzeń wodnych otrzymał dofinansowanie w ramach Programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021-2027, w ramach Działania 02.04 Adaptacja do zmian klimatu, zapobieganie klęskom i katastrofom.
Zakres obejmuje wykonanie niezbędnych analiz i opracowań, przygotowanie dokumentacji projektowej i środowiskowej oraz uzyskanie wymaganych decyzji, pozwoleń i uzgodnień w celu realizacji inwestycji. Dofinansowanie dotyczy wyłącznie prac przygotowawczych, których wartość wynosi 8,56 mln zł, w tym 4,88 mln zł stanowi dofinansowanie z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Prace przygotowawcze zakończą się w 2029 r.
W trakcie prowadzonych prac przygotowawczych analizowane są możliwości sfinansowania inwestycji.
I etap prac, szacowany na ok. 157,5 mln zł, Obejmie m.in.:
- modernizację zapory czołowej, jazu z mostem oraz pompowni P2, P3 i Podklasztorze z obwałowaniami,
- budowę zapory przeciwrumowiskowej, która zatrzyma napływający rumosz i spowolni zamulanie zbiornika,
- monitoring hydrometeorologiczny i wizyjny wszystkich obiektów.
Równolegle przygotowywana jest budowa przepławek dla ryb na zaporze w Smardzewicach (km 137+135 Pilicy, wraz z progiem poniżej zapory). Jako działanie komplementarne, do prowadzonych prac przez RZGW w Warszawie, Zakład Wodociągów i Kanalizacji w Łodzi planuje budowę przepławki na jazie Brzustówka (km 131+260). Koszt tego zadania szacowany jest na 45 mln zł. Po realizacji planowanej inwestycji ryby wędrujące Pilicą po raz pierwszy od powstania zbiornika będą mogły pokonać zaporę i dotrzeć do tarlisk w górnym biegu rzeki.
Prace przygotowawcze dla obu inwestycji mają być finansowane ze środków programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS) oraz z budżetu państwa.
Białka Lelowska: korytarz ekologiczny do odtworzenia
Białka Lelowska, dopływ Pilicy uchodzący do niej w Koniecpolu, to rzeka o wyjątkowej wartości przyrodniczej. Żyją tu m.in. minog strumieniowy i głowacz białopłetwy, a dolina łączy się z obszarem Natura 2000 „Dolina Górnej Pilicy”. Problemem są jazy, progi i przepusty, które dzielą rzekę na odcięte od siebie odcinki.
Plan zakłada udrożnienie kilku obiektów w Wąsoszu, Koniecpolu, Bogumiłku i Białej Wielkiej oraz trzech budowli na Pilicy poniżej ujścia Białki. Prace połączone zostaną z budową żwirowo-kamiennych tarlisk dla minoga i ryb litofilnych. W trakcie prac przygotowawczych do realizacji inwestycji uzyskaliśmy we wrześniu 2026 r. decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach. Aktualnie prowadzone są dalsze prace zmierzające do uzyskania kolejnych decyzji administracyjnych oraz pozyskania finansowania na realizację inwestycji. Koszt inwestycji szacowany jest na 16 mln zł.
Ile wody mamy naprawdę? Bilans wodno-gospodarczy
Opracowujemy bilans wodno-gospodarczy zlewni Pilicy, który pokaże, czy dostępne zasoby wodne są wystarczające do zaspokojenia potrzeb ludzi, gospodarki i przyrody. Dzięki temu możliwe będzie lepsze planowanie korzystania z wód oraz identyfikacja obszarów, w których nadmierne pobory mogłyby prowadzić do deficytów lub pogorszenia stanu rzek i ekosystemów.
Przepisy nie wymagają dziś takiego narzędzia więc początkowo narzędzie to będzie wspierać proces wydawania pozwoleń wodnoprawnych i zarządzanie zasobami wodnymi w skali całej zlewni.
Drzewa nad rzekami i tarliska z udziałem wolontariuszy
Renaturyzacja to także działania, w których może wziąć udział każdy. Wiosną 2025 r. zespół LIFE Pilica dołączył do 4. edycji ogólnopolskiej akcji „Zasadź Las Nad Rzeką”, zainicjowanej m.in. przez Okręg Polskiego Związku Wędkarskiego w Kielcach. Nad Czarną Taraską w Miedzierzy posadzono ponad 1500 drzew, a nad Drzewiczką w Dąbrówce i Trzebinie ok. 2350 sadzonek olszy czarnej. Sadzili uczniowie, wędkarze, samorządowcy i pracownicy Wód Polskich.
Pas drzew wzdłuż brzegu to strefa buforowa: zacienia wodę, chłodzi ją w upały i przechwytuje zanieczyszczenia spływające z pól.
W 2027 r. planowane są kolejne nasadzenia oraz budowa tarlisk w rzekach – żwirowych miejsc, w których ryby składają ikrę. Wiosną i latem zapraszamy do udziału wolontariuszy, szkoły i koła wędkarskie.
Nie tylko Pilica: Wisła we Włocławku, Słupianka i Witonia
W Programie Planowanych Inwestycji na 2026 r. RZGW w Warszawie ma też inne zadania poprawiające ciągłość rzek. Największe to przepławka na progu stabilizującym Stopnia Wodnego we Włocławku – dla ryb wędrujących Wisłą jedna z kluczowych barier w kraju.
Na Słupiance w gminie Słupno pod Płockiem trwają już roboty budowlane. Powstaje tam przepławka dla ryb i płazów o szerokości 3 m, a jaz i zbiornik zostaną dostosowane tak, by droga migracji była drożna przez cały rok. Przy okazji przebudowywane jest koryto, a teren przy rzece zyska ochronę przed powodzią: lewy brzeg zostanie podwyższony na długości 878 m, a na 520 m stanie ścianka szczelna. Inwestycja za ok. 11,6 mln zł z budżetu państwa ma wszystkie wymagane pozwolenia i zakończy się w 2027 r.
Na Witonii planujemy rozbiórkę trzech zastawek, udrożnienie starorzeczy oraz biologiczne i faszynowe umocnienia brzegów.
Rzeka to więcej niż koryto
Celem naszych działań jest rzeka, która zatrzymuje wodę, daje schronienie rybom i ptakom, a mieszkańcom – bezpieczeństwo i miejsce wypoczynku. O kolejnych etapach będziemy informować na bieżąco.