Śluza Żerań im. inż. Tadeusza Tillingera - wyjątkowa brama między Wisłą a Jeziorem Zegrzyńskim
12.08.2026
Czy wiecie, że na terenie Warszawy znajduje się jedna z najbardziej nietypowych śluz w Polsce? Śluza Żerań, położona u ujścia Kanału Żerańskiego do Wisły, to wyjątkowa budowla hydrotechniczna, która łączy Wisłę z Jeziorem Zegrzyńskim i od ponad 60 lat jest ważnym elementem mazowieckich dróg wodnych.
Śluza została oddana do użytku w 1963 roku jako część większego zespołu wodnego obejmującego Jezioro Zegrzyńskie, stopień wodny Dębe oraz Kanał Żerański. Jej patronem jest inż. Tadeusz Tillinger, wybitny polski hydrotechnik i autor koncepcji połączenia żeglugowego Warszawy z Zegrzem.
Unikatowa konstrukcja na skalę kraju
To jednak nie jest zwykła śluza. W przeciwieństwie do wielu podobnych obiektów, poziom wody po obu jej stronach nie zawsze układa się tak samo. Zdarza się, że podczas wysokich stanów Wisły poziom rzeki jest wyższy niż poziom wody w kanale i jeziorze. Właśnie dlatego zastosowano tutaj unikatowe rozwiązanie techniczne pozwalające na zabezpieczenie przepływu wody w obu kierunkach.
Śluza Żerań jest śluzą jednokomorową o całkowitej długości 104 metrów. Sama komora ma długość 85 metrów i szerokość 12 metrów.
Jej wyjątkowość wynika z tego, że zamiast tradycyjnych wrót posiada płaskie, stalowe zasuwy. Dzięki temu możliwe jest utrzymywanie odpowiedniego piętrzenia zarówno od strony Kanału Żerańskiego, jak i od strony Wisły.
Komora śluzy ma około 10 metrów głębokości i składa się z pięciu sekcji. W dwóch z nich znajdują się galerie połączone systemem kanałów doprowadzających wodę. To właśnie nimi komora jest napełniana lub opróżniana podczas procesu śluzowania.
Na uwagę zasługują również same zamknięcia śluzy. Płaskie zasuwy podwieszone są na rolkach do stalowych, zwodzonych belek mostowych. Po otwarciu zasuw są one przesuwane do specjalnych wnęk bocznych, a następnie podnoszony jest most znajdujący się nad nimi, umożliwiając przejście jednostek pływających.
Całym procesem steruje obsługa z trzypiętrowej wieży sterowniczej, która góruje nad obiektem i stanowi jeden z jego najbardziej charakterystycznych elementów.
Odkrywaj hydrotechnikę z Wodami Polskimi
Dawniej przez śluzę transportowano kruszywo i zboże. Dziś pełni przede wszystkim funkcję rekreacyjną, umożliwiając żeglugę statków pasażerskich, jachtów i łodzi między Warszawą, a jednym z najpopularniejszych zbiorników wodnych Mazowsza.
To miejsce, gdzie historia, inżynieria i turystyka wodna spotykają się w samym sercu stolicy. Warto zobaczyć je z bliska podczas wakacyjnych wypraw szlakiem mazowieckich budowli hydrotechnicznych.
