Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu

We wrześniu 2024 r. południowo-zachodnią część Polski objęły ciągłe i intensywne opady deszczu, miejscami o charakterze nawalnym. Wywołana nimi powódź spowodowała poważne zniszczenia w wielu miastach i miejscowościach, od Małopolski do granicy polsko-niemieckiej. Straty powodziowe i koszty działania kryzysowych są szacowane (MSWiA) na ok. 3,2 miliarda EUR i były zbliżone do 1% PKB w 2024 r. Jedną z najbardziej dotkniętych skutkami powodzi była zlewnia Nysy Kłodzkiej.

Niezwłocznie, równocześnie z zabezpieczeniem i odbudową infrastruktury na terenach zniszczonych przez powódź rozpoczęto prace nad rozwiązaniami, które pozwolą ograniczyć w przyszłości ryzyko wystąpienia podobnych zdarzeń. W efekcie tych działań dla zlewni Nysy Kłodzkiej opracowany został pod kierunkiem prof. Janusza Zaleskiego projekt dokumentu pt. „Program redukcji ryzyka powodziowego w zlewni Nysy Kłodzkiej”. Przygotowany on został przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie we współpracy z Instytutem Meteorologii i Gospodarki Wodnej - PIB, przy udziale ekspertów zewnętrznych, w tym środowiska akademickiego. Z uwagi na pilną potrzebę podejmowania decyzji na obszarach dotkniętych skutkami powodzi oraz konieczność zapewnienia ochrony przed podobnymi zdarzeniami dokument powstał w bardzo krótkim czasie i został zaprezentowany już w lutym 2025 r., czyli 5 miesięcy po powodzi.

Jednym z kluczowych założeń tego Programu było i jest podjęcie kompleksowych działań nietechnicznych i technicznych, których zadaniem jest zatrzymanie nadmiaru wód opadowych możliwie najbliżej miejsca ich powstawania. Absolutnym priorytetem było wypracowanie takich rozwiązań, które chroniłyby przed żywiołem możliwie największą liczbę mieszkańców i były jednocześnie możliwe do realizacji-technicznie i finansowo.

26 lutego 2025 r. na spotkaniu we Wrocławiu z udziałem przedstawicieli samorządów z terenów zlewni Nysy Kłodzkiej dotkniętych powodzią Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie przedstawiły ogólne założenia i zakres Programu. Chcąc przedstawić założenia możliwie największej grupie mieszkańców rozpoczęto szerokie konsultacje społeczne. I tak w marcu i kwietniu 2025 r. zorganizowany został przy współpracy z samorządami gminnymi cykl 10 spotkań (Kłodzko, Nysa, Głuchołazy, Lewin Brzeski, Stronie Śląskie, Lądek-Zdrój, Ścinawka Średnia, Bystrzyca Kłodzka, Paczków, Krosnowice), gdzie przedstawiono projekt Programu władzom samorządowym i mieszkańcom z terenu zlewni. Wysoka frekwencja i aktywność uczestników spotkań świadczyły o dużym zainteresowaniu mieszkańców zagrożonych terenów planem działań mających na celu ograniczenie ryzyka powodziowego. Z uwagi na znaczenie planowanych działań i oczekiwanie dalszej wymiany informacji, spotkania były kontynuowane w maju i czerwcu 2025 r., jako przedłużenie dialogu społecznego – były to często wielogodzinne debaty ekspertów zespołu prof. Zaleskiego, podczas których szczegółowo omawiano korzyści jakie przyniosą konkretne, proponowane rozwiązania.

W trakcie konsultacji projektu Programu, Wody Polskie otrzymały aż 425 uwag i wniosków, w tym 17 propozycji społecznych dotyczących konkretnych rozwiązań przeciwpowodziowych dotyczących: Nysy Kłodzkiej i Kłodzka, Białej Lądeckiej, Białej Głuchołaskiej, zlewni Ścinawki, Budzówki, Bystrzycy Dusznickiej, Wilczki, Cielnicy, Kamienicy i Raczyny.

Swoje stanowiska wyraziły również samorządy. W sumie podjęte zostało 18 uchwał (rad gmin i powiatów), jedna rezolucja i jeden apel.  Zdecydowana większość uchwał pozytywnie oceniły Program, a tylko 2 uchwały nie zawierały pozytywnej konkluzji.

W 2025 r. i w pierwszym kwartale 2026 r. kontynuowane były analizy i obliczenia, z uwzględnieniem propozycji społecznych zgłoszonych w trakcie konsultacji. W efekcie tych prac, na bazie projektu Programu, powstał w marcu 2026 r. obecny dokument, który zatytułowano „Studium Redukcji Ryzyka Powodziowego w zlewni Nysy Kłodzkiej”. Ta nazwa wpisuje się w realizację Planu zarządzania ryzykiem powodziowym dla obszaru dorzecza Odry w II cyklu planistycznym (Dz. U. z 2022 r. poz. 2714), w którym przewiduje się realizację działania o nr E_SO_004 Opracowanie wielowariantowej koncepcji zabezpieczenia przeciwpowodziowego Kotliny Kłodzkiej.

27 marca 2026 r., podczas sesji Rady Powiatu Nyskiego, Marcin Jarzyński – Zastępca Wód Polskich ds. Ochrony Przed Powodzią i Suszą oraz przedstawiciel zespołu prof. dr. hab. inż. Janusza Zaleskiego zaprezentowali dokument stanowiący efekt wieloetapowych analiz. W trakcie wystąpienia omówiono działania koncepcyjne zrealizowane przez Wody Polskie po powodzi z września 2024 r. oraz zaimplementowaną filozofię redukcji ryzyka jako strategię i logikę Studium. Zreferowano także strukturę Studium oraz przedstawiono konkluzje końcowe i dalsze działania. Spotkanie miało charakter merytorycznej dyskusji. Po wystąpieniu reprezentantów Wód Polskich głos zabierali radni, burmistrzowie lokalnych gmin oraz przedstawiciele strony społecznej, odnosząc się do przedstawionych założeń w odwołaniu do lokalnych uwarunkowań i oczekiwań mieszkańców.

Dokument, jako Studium, został rozszerzony o analizy kolejnych subzlewni i tym samym objął całą zlewnię Nysy Kłodzkiej. Jako dokument kierunkowy rekomenduje uszczegółowienie opisanych w nim wstępnych analiz, w postaci studiów wykonalności lub studiów dla wyodrębnionych części zlewni Nysy Kłodzkiej, przygotowywanych sekwencyjnie od górnej części zlewni, definiujących założenia do planowania działań na odcinkach w dół biegu rzeki. Studia wykonalności mają określić zarówno stronę kosztową, jak i uwarunkowania środowiskowe oraz społeczne, a także potwierdzić wybór najlepszego wariantu realizacyjnego.

Pierwsze pięć komponentów wskazanych w Studium odnosi się do terenu całej zlewni (komponenty horyzontalne). Ich realizacja powinna stanowić jeden z istotnych sposobów przeciwdziałania powodzi lub ograniczania jej skutków. Ponieważ są one niewystarczające dla oczekiwanej redukcji ryzyka powodziowego konieczne było ich uzupełnienie o działania techniczne wskazane w kolejnych komponentach dotyczących poszczególnych części zlewni Nysy Kłodzkiej. Tym samym przedstawiony dokument wpisuje się w ramy strategicznych dokumentów w gospodarce wodnej. Realizacja zaproponowanych w nim kierunków działań będzie miała miejsce poprzez projekty i programy działań, z uwzględnieniem wszelkich wymagań prawa polskiego i regulacji wymaganych przez międzynarodowe instytucje finansowe w przypadku współfinansowania wybranych zadań.