Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu

Podczas wizyty Wiceminister Przemysław Koperski zapoznał się z funkcjonowaniem stopnia wodnego Malczyce, który stanowi jeden z najważniejszych elementów infrastruktury hydrotechnicznej na Odrze. W skład obiektu wchodzą m.in. jaz klapowy odpowiadający za piętrzenie i regulację przepływu wody, śluza żeglugowa umożliwiająca prowadzenie transportu wodnego, elektrownia wodna o mocy zainstalowanej 10,67 MW, dwie przepławki dla ryb, jaz stały oraz szereg urządzeń środowiskowych i technicznych wspierających gospodarkę wodną. Stopień pełni jednocześnie funkcje przeciwpowodziowe, retencyjne, energetyczne, środowiskowe i żeglugowe, stanowiąc jeden z najnowocześniejszych obiektów tego typu w Polsce.

Budowa samego stopnia wodnego została zakończona, jednak zgodnie z decyzjami środowiskowymi konieczne było wykonanie szeregu dodatkowych prac na terenach pozostających pod wpływem piętrzenia. Postępująca erozja denna na odcinku poniżej stopnia w Brzegu Dolnym spowodowała obniżenie zwierciadła wody w Odrze o około 2,5 m. Analizy projektowe i koncepcje techniczne wykazały, że jedynym skutecznym sposobem odtworzenia właściwych stosunków wodnych w dolinie rzeki Odry poniżej stopnia Brzeg Dolny jest dokończenie budowy stopnia wodnego Malczyce.

Wykonanie robót pozwoli ustabilizować poziom dna, ograniczć ruch rumowiska oraz wyeliminować drenujący charakter tego odcinka rzeki. Nastąpi powrót do napełnień koryta, zbliżonych do pierwotnych. Powyższe skutkować będzie zmniejszeniem średnich prędkości przepływu, w tym także prędkości przydennych, odpowiadających za intensywność procesów erozyjnych. Procesy te zostaną praktycznie wygaszone. Ograniczą się jedynie do okresów występowania zjawisk ekstremalnych.

Zakres prac obejmuje 11 wzajemnie uzupełniających się zadań, których wspólnym celem jest zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego, poprawa warunków wodnych oraz odbudowa cennych siedlisk przyrodniczych.

Jednym z głównych celów prac prowadzonych w cofce stopnia wodnego Malczyce jest zwiększenie bezpieczeństwa mieszkańców terenów położonych w dolinie Odry poprzez dostosowanie obszaru do docelowego poziomu piętrzenia oraz ograniczenie zagrożenia powodziowego. Równocześnie inwestycja poprawia bilans wodny regionu, zwiększa retencję oraz ogranicza skutki suszy, odpowiadając na wyzwania związane ze zmianami klimatu.

Realizacja przedsięwzięcia umożliwi podniesienie normalnego poziomu piętrzenia do rzędnej 101,40 m n.p.m., co pozwoli na pełne wykorzystanie możliwości stopnia wodnego Malczyce oraz prawidłowe funkcjonowanie wykonanych już urządzeń środowiskowych.

Ważną częścią inwestycji jest modernizacja wałów przeciwpowodziowych chroniących miejscowości położone w dolinie Odry. Przebudowywane są odcinki obwałowań po obu stronach rzeki, w tym wał na odcinku od Pogalewa Wielkiego do Brzegu Dolnego oraz zabezpieczenia w rejonie Rzeczycy. Zakres prac obejmuje również wykonanie przesłon przeciwfiltracyjnych ograniczających przesiąkanie wody przez korpus wałów oraz przebudowę elementów zabezpieczających przed erozją koryta rzeki. Dzięki temu infrastruktura przeciwpowodziowa zostanie dostosowana do współczesnych wymagań bezpieczeństwa oraz przyszłych warunków eksploatacji stopnia wodnego.

Realizacja inwestycji oznacza nie tylko wyższy poziom bezpieczeństwa podczas wezbrań, ale również poprawę gospodarowania zasobami wodnymi. Podniesienie poziomu piętrzenia pozwoli zwiększyć retencję wód, poprawić poziom wód gruntowych oraz ograniczyć procesy erozyjne zachodzące w korycie Odry.

Będzie to miało znaczenie zarówno dla środowiska naturalnego, jak i terenów rolniczych oraz gospodarki wodnej całego regionu. Inwestycja wpisuje się w działania Wód Polskich zmierzające do zwiększania odporności kraju na skutki zmian klimatu, w tym coraz częściej występujące okresy suszy i gwałtowne wezbrania.

Wyróżnikiem przedsięwzięcia jest bardzo szeroki pakiet działań środowiskowych. Wody Polskie realizują rozwiązania, które pozwolą pogodzić rozwój infrastruktury hydrotechnicznej z ochroną przyrody.

Powstały korytarze migracyjne dla zwierząt po obu stronach Odry, obejmujące przejścia dla zwierząt, nowe nasadzenia rodzimych gatunków drzew i krzewów oraz rozwiązania ułatwiające swobodne przemieszczanie się fauny pomiędzy rozdzielonymi dotychczas siedliskami. Szczególna uwaga poświęcona została zachowaniu ciągłości ekologicznej terenów objętych ochroną, w tym obszarów Natura 2000. Istotną część inwestycji stanowią działania renaturyzacyjne, które przeprowadzono między innymi na rzece Barłożnej oraz części rowu „A”. Odtworzono tam naturalne siedliska przyrodnicze i przebudowano przepusty oraz utworzono korytarze przyrodnicze umożliwiające rozwój charakterystycznych dla doliny Odry gatunków roślin i zwierząt.

Wizyta robocza Wiceministra Przemysława Koperskiego potwierdziła zaawansowanie jednej z najważniejszych inwestycji hydrotechnicznych realizowanych obecnie przez Wody Polskie. Oględziny prowadzone zarówno na terenie stopnia wodnego, jak i z pokładu jednostki pływającej, pozwoliły zaprezentować pełną skalę realizowanych robót oraz ich znaczenie dla mieszkańców regionu i całej doliny Odry.

Po zakończeniu wszystkich prac stopień wodny Malczyce będzie mógł funkcjonować zgodnie z docelowymi założeniami projektowymi. Oznacza to wyższy poziom ochrony przeciwpowodziowej, poprawę retencji i bilansu wodnego, skuteczniejsze przeciwdziałanie skutkom suszy oraz lepsze warunki dla funkcjonowania cennych ekosystemów rzecznych. Finalizacja inwestycji będzie jednocześnie zwieńczeniem wieloletniego procesu budowy.

Przedmiotowe przedsięwzięcie ujęte zostało w Planie przeciwdziałania skutkom suszy, którego opracowanie i wdrażanie jest jednym z działań przewidzianych w Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do roku 2030).