Wojewódzka Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Gdańsku

Na świecie występują tysiące gatunków komarów, ale tylko niektóre z nich mogą uczestniczyć w przenoszeniu chorób, m. in. malarii, dengi, chikungunyi, wirusa Zika czy wirusa Zachodniego Nilu. Samo pojawienie się określonego gatunku komara nie oznacza też, że na danym terenie występuje również przenoszona przez niego choroba. Jest to jeden z elementów branych pod uwagę przy ocenie ryzyka epidemiologicznego.

Przez wiele lat choroby takie jak denga czy chikungunya kojarzono przede wszystkim z podróżami do odległych, tropikalnych regionów świata. Obecnie w niektórych państwach europejskich odnotowuje się również zakażenia nabyte na miejscu.

Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób wskazuje, że sezony transmisji chorób przenoszonych przez komary stają się w Europie dłuższe i intensywniejsze. Sprzyjają temu rosnące temperatury, łagodniejsze zimy, dłuższe okresy ciepła oraz zmiany w rozkładzie opadów. Komar tygrysi, zdolny do przenoszenia między innymi dengi i chikungunyi, rozszerzył swój zasięg na liczne regiony Europy, w których jeszcze kilkanaście lat temu nie występował.

Znaczenie mają również podróże i transport międzynarodowy, dzięki którym zarówno ludzie, jak i inwazyjne gatunki komarów mogą przemieszczać się między kontynentami, a postępująca zmiana klimatu – choć sama nie powoduje chorób zakaźnych, stwarza warunki sprzyjające przeżywaniu i rozmnażaniu komarów, wydłużać sezon aktywności owadów oraz skracać czas rozwoju przenoszonych przez nie drobnoustrojów.

Jedną z najbardziej znanych chorób przenoszonych przez komary jest malaria. Występuje przede wszystkim w regionach tropikalnych i subtropikalnych. Jej objawami mogą być m.in. gorączka, dreszcze, osłabienie oraz bóle głowy i mięśni - pojawienie się któregokolwiek z nich po powrocie z obszaru występowania malarii należy pilnie skontaktować z lekarzem i poinformować go o odbytej podróży.

Przed wyjazdem za granicę warto również sprawdzić, jakie choroby występują w miejscu, do którego jedziemy. W zależności od kierunku podróży mogą być zalecane szczepienia lub leki zapobiegające malarii. Konsultację w poradni medycyny podróży najlepiej zaplanować kilka tygodni przed wyjazdem. Lekarz może dobrać zalecenia odpowiednio do kraju, pory roku, długości pobytu, wieku i stanu zdrowia podróżującego.

Nie istnieje jeden sposób, który całkowicie wyeliminuje ryzyko ukąszeń. Możemy jednak znacznie je ograniczyć.

Warto:

• stosować repelenty zgodnie z instrukcją producenta,
• nosić odzież osłaniającą skórę,
• stosować moskitiery w oknach i drzwiach,
• podczas podróży korzystać z moskitier nad miejscem do spania,
• ograniczać przebywanie na zewnątrz w porach największej aktywności komarów.

Ważne jest również ograniczanie miejsc, w których komary mogą się rozmnażać: do rozwoju komarów potrzebna jest woda – czasami wystarczy jej naprawdę niewiele.

Dlatego w otoczeniu domu, na balkonie czy działce warto regularnie sprawdzać miejsca, w których może gromadzić się stojąca woda, np.:

• wiadra i pojemniki,
• podstawki pod doniczki,
• pozostawione naczynia,
• plandeki i przykrycia,
• inne przedmioty, w których po deszczu zbiera się woda.

Regularne opróżnianie takich miejsc ogranicza możliwość rozwoju larw komarów.

Choroby przenoszone przez komary są objęte nadzorem nad chorobami zakaźnymi. Państwowa Inspekcja Sanitarna zbiera i analizuje informacje o zachorowaniach, prowadzi działania epidemiologiczne oraz przekazuje zalecenia dotyczące profilaktyki i bezpiecznego podróżowania.

Znaczenie ma również obserwowanie sytuacji epidemiologicznej w innych państwach. Osoba zakażona podczas podróży może zachorować dopiero po powrocie do Polski.

Dlatego podczas wizyty u lekarza warto powiedzieć o niedawnych wyjazdach zagranicznych – nawet jeżeli od podróży minęło już kilka tygodni. Informacja o miejscu pobytu może pomóc w szybszym rozpoznaniu choroby.

Zmieniający się zasięg komarów i chorób przez nie przenoszonych pokazuje, że profilaktyka nie kończy się na egzotycznych podróżach. Warto wiedzieć, jakie zagrożenia występują w miejscu naszego pobytu, chronić się przed ukąszeniami i usuwać stojącą wodę z najbliższego otoczenia.

European Centre for Disease Prevention and Control. (2024, 11 czerwca). Mosquito-borne diseases: An increasing risk in Europe. https://www.ecdc.europa.eu/assets/mosquito-borne-diseases-2024/index.html

European Centre for Disease Prevention and Control. (2025, 1 lipca). Aedes albopictus—Current known distribution: June 2025. https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/aedes-albopictus-current-known-distribution-june-2025

European Centre for Disease Prevention and Control. (2025, 20 sierpnia). World Mosquito Day 2025: Europe sets new records for mosquito-borne diseases. https://www.ecdc.europa.eu/en/news-events/world-mosquito-day-2025-europe-sets-new-records-mosquito-borne-diseases

European Centre for Disease Prevention and Control. (b.d.). Mosquito-borne diseases. Pobrano 3 sierpnia 2026 z https://www.ecdc.europa.eu/en/mosquito-borne-diseases

Główny Inspektorat Sanitarny. (b.d.). Podróżujesz do strefy tropikalnej, subtropikalnej oraz śródziemnomorskiej? Musisz to wiedzieć! Gorączka denga i gorączka chikungunya. Pobrano 3 sierpnia 2026 z https://www.gov.pl/web/gis/podrozujesz-do-strefy-tropikalnej-subtropikalnej-oraz-srodziemnomorskiej-musisz-to-wiedziec-goraczka-denga-i-goraczka-chikungunya

Główny Inspektorat Sanitarny. (b.d.). Zalecane szczepienia dla podróżujących. Pobrano 3 sierpnia 2026 z https://www.gov.pl/web/gis/zalecane-szczepienia-dla-podrozujacych

World Health Organization. (2024, 13 maja). Malaria vaccine: WHO position paper—May 2024. https://www.who.int/publications/i/item/who-wer-9919-225-248

World Health Organization. (2025, 4 grudnia). Malaria. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/malaria

World Health Organization. (2026, 4 lutego). Malaria vaccines (RTS,S and R21). https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/q-a-on-rts-s-malaria-vaccine