Wojewódzka Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Gorzowie Wielkopolskim

Nowe substancje psychoaktywne (substancje wskazane w przepisach) i środki zastępcze (substancje niewymienione w przepisach) to substancje lub zawierające je produkty działające na ośrodkowy układ nerwowy, stwarzające zagrożenia dla zdrowia lub zagrożenia społeczne porównywalne do zagrożeń stwarzanych przez substancję psychotropową lub środek odurzający, lub które naśladują działanie tych substancji, określoną w przepisach wydanych na podstawie art. 44f pkt 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.

Państwowa Inspekcja Sanitarna, w celu ograniczania szkód zdrowotnych i społecznych,  sprawuje nadzór nad wybranymi substancjami, których używanie może prowadzić do narkomanii oraz zwalcza niedozwolony obrót, wytwarzanie, przetwarzanie, przerób i posiadanie tych substancji.

W 2025 r. podmioty lecznicze zgłosiły do Powiatowych Stacji Sanitarno-Epidemiologicznych w województwie lubuskim 208 przypadków podejrzeń zatruć środkami psychoaktywnymi, w tym 71 dotyczyło podejrzeń zatruć środkami zastępczymi lub nowymi substancjami psychoaktywnymi. Odnotowano także 2 przypadki zgonów spowodowanych zażyciem środków psychoaktywnych, w tym jeden spowodowany środkami zastępczymi lub nowymi substancjami psychoaktywnymi.

Najwięcej podejrzeń zatruć odnotowano wśród mężczyzn w przedziale wiekowym od 30 do 39 lat – 25 przypadków oraz powyżej 40 lat – 14 przypadków.  Natomiast wśród kobiet dotyczyło to przedziału wiekowego 16-18 lat – 4 przypadki.

Zgłoszenia zatruć / podejrzeń zatruć środkami zastępczymi lub nowymi substancjami psychoaktywnymi w 2025 r. z podziałem na wiek i płeć

Grupa wiekowa	Mężczyźni	Kobiety
0-6 lat	0	0
7-12 lat	0	0
13-15 lat	0	1
16-18 lat	6	4
19-24 lat	3	2
25-29 lat	7	3
30-39 lat	25	3
>40 lat	14	2
brak danych	0	1

Najwięcej zgłoszeń otrzymano w miesiącach letnich - czerwcu, lipcu i wrześniu (po 9 przypadków).

Liczba podejrzeń zatruć środkami zastępczymi lub NSP w poszczególnych miesiącach 2025r.

Miesiąc	Liczba podejrzeń	Miesiąc	Liczba podejrzeń
Styczeń	4	Lipiec	9
Luty	6	Sierpień	7
Marzec	2	Wrzesień	9
Kwiecień	6	Październik	6
Maj	3	Listopad	5
Czerwiec	9	Grudzień	5

W ostatnich latach obserwujemy systematyczny wzrost liczby zgłaszanych podejrzeń zatruć środkami zastępczymi lub nowymi substancjami psychoaktywnymi. Można to uzasadnić kilkoma czynnikami:

1. Na rynku pojawia się coraz więcej nowych substancji psychoaktywnych, które są często łatwo dostępne. Ich skład chemiczny jest zmieniany przez producentów, aby ominąć obowiązujące przepisy prawa, co powoduje, że użytkownicy często nie wiedzą, jakie substancje przyjmują, co zwiększa ryzyko wystąpienia nieprzewidywalnych reakcji organizmu.
2. Rosnąca popularność eksperymentowania z nowymi substancjami psychoaktywnymi, szczególnie wśród młodych osób. Łatwa dostępność informacji w Internecie oraz sprzedaż tych środków w sieci sprzyjają ich rozpowszechnianiu.
3. Istotne znaczenie ma również usprawnienie systemu monitorowania i raportowania zatruć. Dobra współpraca z podmiotami leczniczymi powoduje, że coraz dokładniej rejestrują one przypadki podejrzeń zatruć, dzięki czemu więcej zdarzeń trafia do statystyk.

Wskaźnik zatruć na 100 tys. mieszkańców w województwie lubuskim jest dużo wyższy niż w większości pozostałych województw, co jest najprawdopodobniej związane z bardzo wysokim poziomem zgłaszalności podejrzeń zatruć uzyskanym dzięki współpracy organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej i Wojewody Lubuskiego z podmiotami leczniczymi.

Liczba zgłaszanych podejrzeń zatruć środkami zastępczymi lub nowymi substancjami psychoaktywnymi w woj. lubuskim w latach 2013-2025

Rok	Liczba podejrzeń	Rok	Liczba podejrzeń
2013	7	2020	23
2014	45	2021	1
2015	426	2022	19
2016	148	2023	38
2017	64	2024	63
2018	159	2025	71
2019	97

Raporty Głównego Inspektora Sanitarnego wskazujące na wzrost liczby zatruć oraz  dynamicznie zmieniający się rynek „dopalaczy” zmuszają Państwową Inspekcję Sanitarną  do podejmowaniu szeregu działań edukacyjnych i informacyjnych mających na celu przeciwdziałanie tym zagrożeniom.

Obejmują one m. in.:

• prowadzenie kampanii informacyjnych kierowanych do dzieci, młodzieży, rodziców i nauczycieli,
• realizację zajęć edukacyjnych w szkołach, podczas których specjaliści wyjaśniają ryzyko związane z użyciem nowych substancji, ich nieprzewidywalnym składem chemicznym oraz możliwością wystąpienia ciężkich zatruć już po jednorazowym użyciu,
• udostępnianie materiałów profilaktycznych i ostrzeżeń o pojawiających się na rynku nowych, potencjalnie niebezpiecznych produktach,
• aktywne prowadzenie kampanii w mediach społecznościowych, co umożliwia szybkie dotarcie do młodych odbiorców – grupy szczególnie narażonej na eksperymentowanie z substancjami psychoaktywnymi.

Działania te mają na celu wzmacniać świadomość ryzyka, zwiększać czujność społeczną i wspierać wczesne reagowanie na zagrożenia.