Zespół Państwowych Szkół Muzycznych w Kaliszu

Henryk Melcer-Szczawiński urodził się 25 lipca 1869 roku we wsi Marcelin pod Warszawą. Pochodził z rodziny o tradycjach muzycznych. Ojciec Karol był nauczycielem muzyki w Męskim Gimnazjum Klasycznym w Kaliszu oraz prywatnie uczył gry na skrzypcach i śpiewu. Pierwsze podstawy gry na fortepianie otrzymał od babki – Józefy Melcer. Dzieciństwo i młodość spędził w Kaliszu. Po ukończeniu Gimnazjum Klasycznego wyjechał do Warszawy i podjął studia matematyczne na Uniwersytecie Warszawskim, a rok później rozpoczął naukę w Instytucie Muzycznym. Przez pewien czas studiował oba kierunki, jednak wybitne uzdolnienia muzyczne przesądziły o wyborze drogi artystycznej. Studiował fortepian u Rudolfa Strobla i kompozycję u Zygmunta Noskowskiego. Już w czasie studiów odnosił sukcesy jako pianista, kompozytor i akompaniator. W latach 1889 – 1892 wiele koncertował w kraju, a w 1890 odbył tournée z amerykańską śpiewaczką Ludwiką N. Nicholson. Po ukończeniu studiów w 1891 wyjechał na stypendium do Wiednia, gdzie przez trzy lata doskonalił technikę pianistyczną pod kierunkiem Teodora Leszetyckiego. Propagowana przez mistrza metoda gry została później przeniesiona przez artystę na grunt polski, przyczyniając się do podniesienia poziomu rodzimej pianistyki.

Kariera Henryka Melcera-Szczawińskiego rozwijała się równolegle na polu pianistycznym i kompozytorskim. W 1895 uzyskał I nagrodę na Konkursie Kompozytorskim im. Antona Rubinsteina w Berlinie, natomiast w 1898 otrzymał I nagrodę na Konkursie Kompozytorskim im. Ignacego Jana Paderewskiego w Lipsku. Przed 1914 rokiem działał intensywnie jako pianista, dyrygent i pedagog, jednocześnie zajmując stanowisko dyrektora Towarzystwa Muzycznego w Łodzi, dyrygenta Filharmonii Lwowskiej, dyrektora artystycznego i dyrygenta Filharmonii Warszawskiej oraz Opery Warszawskiej, a także profesora Konserwatorium Gesellschaft der Musikfreunde w Wiedniu. W latach 1922–1926 kierował Państwowym Konserwatorium Muzycznym w Warszawie, prowadząc zajęcia z fortepianu, kompozycji i dyrygentury. Pozostawał także związany z ośrodkami naukowymi we Lwowie, Helsinkach i Wiedniu. Należał do grona jurorów I Konkursu Chopinowskiego w 1927 roku. Zmarł 18 kwietnia 1928 roku w Warszawie w wyniku ataku serca, podczas prowadzenia lekcji w konserwatorium.

Występował w wielu renomowanych salach koncertowych, m.in. Wiener Musikverein i Bösendorfer-Saal w Wiedniu, Beethoven-Saal, Bechstein-Saal i Blüthner-Saal w Berlinie, Filharmonii Rudolfinum w Pradze, Filharmonii Warszawskiej oraz Filharmonii Lwowskiej. Grał dla polskiej publiczności od Zakopanego po Wilno, od Lwowa po Poznań. Licząc od pierwszego publicznego występu w dzieciństwie, jego działalność pianistyczna trwała ponad pięćdziesiąt lat.

Do uczniów Henryka Melcera-Szczawińskiego należało ponad pięćdziesięciu znanych polskich pianistów. We Lwowie i Warszawie byli to m.in. Helena Ottawowa, Mieczysław Horszowski, Szymon Laks, Róża Benzefowa i Helena Kijeńska-Dobkiewiczowa. W dziedzinie dyrygentury pod jego kierunkiem kształcili się m.in. Jan Maklakiewicz, Bronisław Rutkowski, Feliks Rybicki i Tadeusz Sygietyński. W zakresie kompozycji jego uczniami byli Aleksander Tansman, Ilza Sternicka-Niekraszowa oraz Bolesław Szabelski.

Henryk Melcer-Szczawiński pozostawił bogaty dorobek twórczy. Wśród nich na szczególną uwagę zasługują: Koncerty fortepianowe: e-moll i c-moll, Trio g-moll, Sonata G-dur na fortepian i skrzypce, fragmenty muzyki do dramatu Stanisława Wyspiańskiego Protesilas i Laodamia, opera Maria (utwór uznany za zaginiony), ballada na tenor, chór mieszany i orkiestrę symfoniczną do słów Adama Mickiewicza Pani Twardowska, utwór symfoniczny Cztery obrazy w formie symfonii (utwór uznany za zaginiony), szereg pieśni na głos z towarzyszeniem orkiestry i fortepianu, wiele miniatur fortepianowych, parafraz pieśni Stanisława Moniuszki i wiele innych drobnych utworów.

Oprac. dr Katarzyna Szcześniak