Wystawa, publikacja i wykład - dziedzictwo polskiego XVII-wiecznego jezuity Michała Boyma
30.10.2026
W ostatnich miesiącach w Hongkongu i Makau odbył się szereg wydarzeń, które przybliżyły lokalnym odbiorcom postać Michała Boyma - polskiego jezuity, misjonarza, podróżnika, uczonego i dyplomaty XVII wieku. Choć jego nazwisko wciąż pozostaje stosunkowo mało znane poza gronem historyków i badaczy relacji europejsko-chińskich, dorobek Boyma stanowi ważny rozdział w historii kontaktów między Polską, Europą i Chinami.
Michał Boym urodził się w 1612 r. we Lwowie. Jako jezuita dotarł przez Portugalię na Daleki Wschód, gdzie prowadził działalność misyjną, badawczą i dyplomatyczną. Należał do pierwszych Europejczyków, którzy systematycznie opisywali przyrodę Chin. Jego dzieło „Flora Sinensis” uznawane jest za jedno z najwcześniejszych europejskich opracowań poświęconych chińskiej florze i faunie. Boym zapisał się również w historii jako wysłannik cesarza Yongli, ostatniego władcy Południowej Dynastii Ming. W 1651 r. powierzono mu misję dyplomatyczną do Europy, której celem było uzyskanie wsparcia papieża i katolickich monarchów dla zagrożonego dworu mingowskiego. Ta niezwykła podróż uczyniła z Boyma jednego z nielicznych europejskich świadków dramatycznego momentu w historii Chin związanego z upadkiem tej dynastii, a zarazem uczestnika politycznych i religijnych kontaktów między Europą a Azją.
Jednym z wydarzeń, które w ostatnim czasie przypomniały jego dorobek, była wystawa „Knowing the Myriad Beings: Ancient Chinese Natural History and Natural Exploration in Hong Kong” w Ptolemy Museum w Hongkongu. W uroczystym otwarciu ekspozycji 16 lipca 2026 r. uczestniczyła konsul Magdalena Żukowska. Wystawa, prezentowana od 16 lipca 2026 r. do 10 stycznia 2027 r., poświęcona jest dawnej chińskiej historii naturalnej oraz rozwojowi badań i obserwacji przyrody w Hongkongu. Obejmuje m.in. rzadkie księgi, ilustracje przyrodnicze, okazy biologiczne oraz interaktywne instalacje artystyczne. Szczególne miejsce zajmują na niej materiały związane z Michałem Boymem i jego wkładem w poznanie chińskiej przyrody przez Europejczyków, zawierające odniesienia do „Flora Sinensis”.
Postać Boyma została także przypomniana czytelnikom hongkońskiej prasy. 19 września 2026 r. w dzienniku „South China Morning Post” ukazał się artykuł Wee Kek Koona w wersji online pt. „A Polish priest’s perilous mission to save a doomed Chinese dynasty with Catholic links” i w wersji drukowanej pt. „A Polish priest’s doomed quest to save China's holy empire". Tekst przybliżył niezwykłą misję polskiego jezuity, który jako wysłannik upadającego dworu Mingów udał się do Europy z prośbą o pomoc. Publikacja w jednej z najważniejszych anglojęzycznych gazet regionu pozwoliła dotrzeć z historią Boyma do szerszego grona odbiorców w Hongkongu.
Kolejnym ważnym wydarzeniem była prelekcja zorganizowana 30 października 2026 r. w Makau w ramach MRI Forum przez Macau Ricci Institute. Wykład pt. „Michał Boym SJ i sprawa chińska: katolickie Chiny – fantazja czy zaprzepaszczona szansa?” odbył się na kampusie NAPE University of Saint Joseph i był również dostępny online. Prelegentką była Agnieszka Couderq – polsko-amerykańska inżynier geofizyk, scenarzystka oraz autorka powieści historycznych, w tym książki pt. „Ostatni wysłannik dynastii Ming. Słońce, księżyc i krzyż” poświęconej Michałowi Boymowi. Spotkaniu przewodniczył dr Jarosław Duraj SJ, dyrektor Macau Ricci Institute.
Makau, od wieków związane z działalnością jezuitów i wymianą między Europą a Chinami, stanowi szczególne miejsce do refleksji nad dziedzictwem Boyma. W tym kontekście jego biografia nabiera dodatkowego znaczenia jako historia człowieka działającego na styku kultur, języków, religii i interesów politycznych. Wykład w Macau Ricci Institute ukazał Boyma jako świadka schyłku dynastii Ming, a jego działalność jako jeden z ciekawszych przykładów wczesnego dialogu naukowego, religijnego i kulturowego między Wschodem a Zachodem.
Dziedzictwo Michała Boyma pozostaje żywe, nadal inspirując i angażując badaczy, twórców oraz instytucje kultury. Trwają prace nad filmem dokumentalnym oraz internetowym repozytorium wiedzy o jego postaci. W planach są także kolejne publikacje, w tym komiks dla najmłodszych, a także rozwijana jest koncepcja filmu fabularnego lub serialu. Inicjatywy te, ukazując działalność Boyma z różnych perspektyw, pozwolą lepiej zrozumieć historię kontaktów Europy i Chin oraz miejsce Polski w tym dialogu.
Linki:
https://www.riccimac.org/index.php/en/event-en/past-events/mri-forum-20261030
https://www.ptolemymuseum.org.hk/en/recent_exhibitions/knowingthemyriadbeingsexhibition
