Polska we Francji

Uczestników spotkania powitała Marion Marzano, Dyrektorka służby więziennej i kierowniczka ośrodka detencyjnego Écrouves. Obok przedstawicieli polskich placówek dyplomatycznych z Paryża i Nancy, w wizycie udział wzięli w szczególności Renaud Seveyras, Dyrektor Międzyregionalny Służb Penitencjarnych Regionu Grand Est, Frédéric Clowez, Sekretarz Generalny Podprefektury Nancy, Frédéric Adam z ekipą badaczy Narodowego Instytutu Badań Archeologicznych Prewencyjnych (INRAP) oraz potomkowie polskich migrantów, którzy na początku ubiegłego stulecia przybyli do Francji w poszukiwaniu pracy.

Uczestnicy spotkania mieli możliwość zapoznania się z wynikami badań archeologicznych przeprowadzonych na terenie obecnego ośrodka detencyjnego Écrouves oraz odwiedzenia opuszczonego i przeznaczonego do rozbiórki budynku nr 7, w którym francuskim archeologom udało się odsłonić liczne inskrypcje na murach, przez dekady skrywane pod warstwami gipsu i farby. Budynek stanowił część dawnych koszar Marceau, powstałych w 1913 r. Po pełnieniu różnych funkcji – m.in. administracyjnego ośrodka internowania, obozu jenieckiego i nadzorowanego ośrodka rezydencyjnego podczas okupacji i wyzwolenia – obiekt ten został ostatecznie przekazany Ministerstwu Sprawiedliwości przez armię francuską w czerwcu 1946 r.

Koszary służyły również jako centrum przegrupowania rodzin przybywających do pracy w kopalniach i hutach. Przeprowadzone badania pozwoliły ustalić, że graffiti na ścianach (imiona i nazwiska, nazwy miejscowości, rysunki) pozostawili właśnie robotnicy, przybywający głównie z Europy Wschodniej, dla których w latach 1924–1928 Écrouves było przystankiem i tymczasowym miejscem zakwaterowania w drodze do hut oraz kopalń. Zdecydowana większość odkrytych inskrypcji została wykonana w języku polskim.

Przybycie Polaków w latach 20’ XX wieku do Francji było przedmiotem porozumienia między Francją a Polską, mającego na celu zaspokojenie pilnych potrzeb Francji, której w okresie międzywojennym brakowało rąk do pracy. Według szacunków, w 1926 r. do Lotaryngii przybyło 40 tys. Polaków, która stała się po Pas-de-Calais i Nord, trzecim największym ośrodkiem zamieszkałym przez Polaków we Francji. Podczas spisu ludności w 1931 r. liczbę Polaków we Francji oszacowano na 500 tys.

Dzięki zaangażowaniu władz francuskich, przeprowadzone przez INRAP prace archeologiczne doprowadziły do utrwalenia odkrycia w bogatej relacji fotograficznej (ponad 300 tys. fotografii oraz badania topograficzne w celu wykonania trójwymiarowej rekonstrukcji murów) oraz do zachowania wyselekcjonowanych graffiti na potrzeby przyszłych badań naukowych (siedem fragmentów muru zostało wyciętych i wstępnie zabezpieczonych w Centrum Konserwacji i Studiów w Metz). Nieznany wcześniej ślad polskiej obecności we Francji został zachowany jako dziedzictwo.

Zapiski na ścianach dawnych koszar w Écrouves to nie tylko świadectwo potrzeby pozostawienia po sobie śladu przez Polaków przybywających do Francji i rozpoczynających pracę z dala od ojczyzny. To jednocześnie ślad przypominający o wkładzie polskich emigrantów w odbudowę i rozwój Lotaryngii, regionu dotkliwie zniszczonego podczas działań wojennych I wojny światowej. To odkryty ślad wspólnej i budującej historii łączącej Polskę i Francję.