W celu świadczenia usług na najwyższym poziomie stosujemy pliki cookies. Korzystanie z naszej witryny oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu. W każdym momencie można dokonać zmiany ustawień Państwa przeglądarki. Zobacz politykę cookies.

Informator ekonomiczny

Informacje ogólne

Położenie geograficzne, ludność, obszar, stolica, język urzędowy

Iran jest położony na Bliskim Wschodzie, nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską. Liczba ludności wynosi 81,6 mln, powierzchnia to 1 648 195 km2. Językiem urzędowym jest perski. Stolicą Iranu jest Teheran.

Warunki klimatyczne

Iran znajduje się pod wpływem klimatu kontynentalnego, który kształtowany jest przez otaczające pasma górskie. Kraj dzieli się na dwie strefy klimatyczne. Podzwrotnikową, która obejmuje większą część terytorium państwa i zwrotnikową, obejmującą nadbrzeżną strefę Zatoki Perskiej i Morza Arabskiego, na południu kraju. Iran należy do bardzo suchych krajów, gdzie opady są niewielkie lub w niektórych miejscach, jak Wielka Pustynia Słona, zdarzają się raz na kilka lat. Jedynie obszary górskie, a zwłaszcza wysokie partie Elbursu charakteryzują się znaczną ilością opadów.

Największa wilgotność powietrza jest w okresie zimowym, a najniższa latem, gdzie w wielu miejscach obniża się do 20%. W Iranie występuje podział na porę suchą i deszczową. Okres suchy trwa 6 do 8 miesięcy i zaczyna się w maju. Wyjątek stanowi wybrzeże Morza Kaspijskiego, gdzie występują opady całoroczne.

Rozpiętość temperatur jest bardzo duża, nie tylko pomiędzy latem i zimą, ale także w ciągu doby. Najchłodniej jest w styczniu, gdzie ujemne temperatury są notowane na terenie całego kraju. Wyjątek stanowią wybrzeża Zatoki Perskiej i Morza Arabskiego. Średnie zimowe wartości termiczne wahają się od –4 °C na północy kraju do 10 °C na południu. W górach występuje piętrowość klimatyczna co wiąże się ze spadkiem temperatur wraz ze wzrostem wysokości. Wraz z nastaniem wiosny temperatury szybko wzrastają, latem wartości te są wysokie lub bardzo wysokie. Na Wyżynie Irańskiej średnia dobowa temp. wynosi od 35 do 40 °C. Najgorętszy region to fragment Niziny Mezopotamskiej gdzie maksymalne temperatury dochodzą nawet do 50 °C. Także w górach latem jest stosunkowo ciepło. Średnio w górach średnie termiczne wartości wynoszą od 16 do 20 °C.

Główne bogactwa naturalne

Szacuje się, że Iran posiada drugie największe złoża gazu i czwarte pod względem wielkości złoża ropy na świecie Do pozostałych bogactw naturalnych zalicza się węgiel kamienny, rudę miedzi, rudę żelaza, cynk i siarkę.

System walutowy, kurs i wymiana

Oficjalną walutą w Iranie jest rial (IRR), dzielący się na 100 dinarów. W handlu używana jest również nieoficjalna jednostka toman, która jest równa 10 rialom. Kurs oficjalny (dla transakcji międzybankowych dostępny jedynie wybranym podmiotom) 1 EUR - 46 000 IRR; 1 USD - 42 000 IRR. Kurs wolnorynkowy (w kantorach) wynosi 1 EUR - 170 000 IRR, 1 USD – 156 000 IRR (stan na 03.2020 r.). Irańska waluta w ciągu ostatnich 2 lat uległa znacznemu osłabieniu i podlegała istotnym wahaniom kursu. Walutę można swobodnie wymienić w kantorach od soboty do czwartku w godz. 11:00 – 16:00 (w czwartek do 13:00). Przy wymianie należy okazać dowód tożsamości (obcokrajowcy paszport).

W Iranie nie działają zachodnie karty kredytowe i płatnicze. Oznacza to, że planując pobyt w Iranie należy przywieźć ze sobą odpowiednią ilość gotówki.

Religia

Dominującą i zrazem państwową religią jest islam (szyizm). Wśród mniejszości znajdują się sunnici, wyznawcy chrześcijaństwa, zoroastryzmu i judaizmu.

Wykaz dni świątecznych i wolnych od pracy

11 lutego – Rocznica Rewolucji Islamskiej
20 marca – Rocznica Nacjonalizacji Przemysłu Naftowego
21-23 marca – Irański Nowy Rok
1 kwietnia – Dzień Republiki Islamskiej
(Ponadto szereg ruchomych świąt religijnych)

Infrastruktura transportowa

Lotniskiem obsługującym większość lotów międzynarodowych jest Teheran Imam Khomeini International Airport (IKA). Część lotów międzynarodowych jest także obsługiwanych przez lotnisko Teheran Mehrabad (THR) oraz lotniska w dużych irańskich miastach: Isfahan, Shiraz. Iran posiada gęstą sieć połączeń krajowych, obsługiwanych przez kilkanaście irańskich linii – lotniska obsługujące loty krajowe znajdują się praktycznie w każdym dużym irańskim mieście.

Najważniejsze ośrodki miejskie w kraju są ze sobą połączone również siecią dróg ekspresowych. Iran posiada drogowe przejścia graniczne z Turcją (Bazargan, Sero), Azerbejdżanem (Astara), Armenią (Nour Dooz) , Turkmenistanem (Bajgiran, Sarkhas), Irakiem (Marivan, Mehran), Afganistanem (Taybad)  oraz Pakistanem (Mirjaveh).

Główne porty morskie Iranu to: leżący nad Zatoką Perską Bandar Abbas, leżący nad Zatoką Omańską Chabahar oraz leżący nad Morzem Kaspijskim Bandar Anzali.

Obowiązek wizowy

Obywatele RP objęci są obowiązkiem wizowym podczas podróży do Iranu. O wizę należy ubiegać się w Ambasadzie Iranu w Warszawie lub po przylocie na lotnisku Imam Khomeini (IKA). Posiadacze paszportów dyplomatycznych mogą przebywać w Iranie w terminie nie dłuższym niż 30 dni bez obowiązku wizowego.

System administracyjny

System administracyjny

Ustrój polityczny

Republika Islamska

Władza ustawodawcza

Islamskie Zgromadzenie Konsultacyjne

Władza wykonawcza

Prezydent Hassan Rouhani / rząd Hassana Rouhaniego

Struktura administracji gospodarczej

Brak danych

Sądownictwo gospodarcze

Brak danych

Gospodarka

Gospodarka

Ogólna charakterystyka sytuacji gospodarczej

Iran jest drugą pod względem wielkości, po Arabii Saudyjskiej, gospodarką na Bliskim Wschodzie z PKB rzędu 430 mld $ (dane oficjalne za 2018 r.). Jest również drugim pod względem zaludnienia, po Egipcie, krajem regionu z populacją ok. 81,6 mln osób. Irańska gospodarka opiera się przede wszystkim na węglowodorach oraz na rolnictwie i usługach. Szacuje się, że Iran posiada drugie pod względem wielkości złoża gazu na świecie i zajmuje czwarte miejsce w rankingu zasobów ropy naftowej. Do niedawna wpływy do budżetu w głównej mierze uzależnione były od zysków z eksportu ropy oraz wyrobów petrochemicznych i stanowiły od 30% do 40% (w zależności od źródła). Aktualnie trwa proces uniezależnienia się od ww. źródeł na rzecz powiększenia wpływów fiskalnych i  produkcji wewnętrznej.

Model gospodarczy Iranu można określić jako połączenie sektora prywatnego z bardzo dużymi wpływami administracji państwowej (zwłaszcza w zakresie surowców mineralnych). Oznacza to upaństwowienie głównych podmiotów gospodarczych oraz pośrednie wpływania przez państwo na spółki chcące kooperować z podmiotami państwowymi (np. via struktury bezpieczeństwa).

Aktualny rozwój sytuacji gospodarczej IRI należy postrzegać w kontekście decyzji USA o wycofana się z JCPOA oraz wprowadzeniu sankcji gospodarczych na Iran w 2018 r. W ich wyniku wszystkie wskaźniki makroekonomiczne zanotowały wyraźny spadek.

Dużym problemem dla irańskiej gospodarki stały się duże wahania wartości riala względem euro i dolara. W szczytowym momencie irańska waluta traciła ok. 400%. Taka sytuacja pociągnęła za sobą konieczność interwencji na rynku walut i podjęcia kroków protekcjonistycznych przez rząd (przełom 2018/19 r.). M.in. wprowadzono listę ok. 1600 artykułów, których import i eksport jest zabroniony. Dodatkowo obecnie nie ma w zasadzie możliwości realizacji transferów bankowych pomiędzy UE a IRI.

Pomimo posiadania przez Iran znacznych złóż ropy i gazu ziemnego w gospodarce brakuje wolnych funduszy na inwestycje, co wynika z niskich możliwości wydobywczych irańskiego sektora naftowego oraz sankcji gospodarczych uniemożliwiających sprzedaż irańskiego surowca. Błędne jest zatem założenie – często popularne wśród przedsiębiorców – iż irańskie przedsiębiorstwa posiadają nadwyżki środków, których dotychczas nie mogły wydatkować ze względu na sankcję. W istocie irańskie firmy, zarówno państwowe, jak i prywatne, uzależniają zawarcie kontraktu od zapewnienia przez swojego kontrahenta finansowania projektu. W tym kontekście irański rynek może okazać się trudny dla przedsiębiorstw zainteresowanych transakcjami ad-hoc.

Główne sektory gospodarki

Sektor naftowy:

Irańska administracja jako priorytet traktuje pozyskanie inwestycji zagranicznych w obszarze naftowym, w celu zwiększenia poziomu wydobycia ropy i gazu, a w perspektywie zniesienia sankcji – zwiększenia możliwości eksportowych Iranu w tym obszarze. Priorytetem jest pozyskanie partnerów na eksploatację dzielonych z Irakiem złóż ropy naftowej oraz dzielonego z Katarem złoża gazu South Pars znajdującego się w Zatoce Perskiej.

Sektor rolnictwa:

W rolnictwie zatrudnionych jest około 16% aktywnej siły roboczej Iranu, a sektor odpowiada za 10% PKB (2017 r.). Ze względu na uwarunkowania klimatyczne jedynie około 9% procent gruntów jest zdatna do uprawy. W znacznej mierze leżą one w północno-zachodnim Iranie u wybrzeży Morza Kaspijskiej (prowincje Gilan oraz Mazandaran). Iran jest importerem netto żywności, jednakże osiągnął wysoki poziom samowystarczalności w produkcji pewnych  produktów (pszenica, mleko, ryby, mięso). Średniej wielkości gospodarstwa rolne (10-50 ha) produkują około 75% żywności wytworzonej w Iranie.  44% gruntów ornych jest sztucznie nawadnianych. Najczęściej nawadniane uprawy: pszenica (31% całości nawadnianych upraw), pasze (10%), orzechy ziemne (7,5%), ryż (7%), jęczmień (7%) oraz warzywa (6,5%). Iran jest największym na świecie producentem: szafranu, pistacji, miodu, berberysu pospolitego oraz owoców jagodowych, a także drugim na świecie producentem daktyli. Ponadto wśród największych upraw znajdują się: ryż, jęczmień, kukurydza, buraki cukrowe, bawełna, herbata, owoce (m.in. jabłka i cytrusy) oraz rośliny strączkowe.

Ogólnie rzecz ujmując, sektor charakteryzuje się prymitywnymi metodami upraw, jałową glebą oraz niedoborem wody. Pomimo to realizowane są projekty mające na celu zwiększenie produkcji rolnej, m.in. budowane są wielofunkcyjne zapory i zbiorniki wodne wzdłuż rzek w górach Zagros i Alborz.  Ponadto trwają procesy modernizacji i mechanizacji upraw i hodowli zwierząt, a także programy redystrybucji ziemi.

Przemysł samochodowy:

Dwaj najwięksi producenci samochodów w Iranie to Iran Khodro oraz Saipa – te dwie firmy dostarczają na rynek ok. 90% samochodów wyprodukowanych w kraju. Produkcja w większości opiera się na licencjach francuskich oraz południowokoreańskich (PSA Group, Renault oraz Kia) – produkowane modele to Peugeot 206, Peugeot 405, Renault Tondar (Dacia Logan) oraz Saipa Saba (Kia Pride). Ponadto produkowane są samochody dostawcze, pick-upy oraz autobusy (Oghab Scania – wyprodukowane w ramach joint-venture ze Scanią). Iran eksportuje samochody do m.in. Iraku, Rosji oraz Turkmenistanu. Należy jednak zaznaczyć, że po przywróceniu sankcji gospodarczych, ten sektor gospodarki zanotował znaczne spadki w produkcji, przede wszystkim ze względu na przerwanie łańcucha dostaw podzespołów i części zamiennych.

Przemysł górniczy:

Mimo że sektor górnictwa stanowi ok. 4% PKB Iranu, Iran jest 15 na świecie krajem pod względem wielkości złóż kopalin. Wydobywane są m.in.: węgiel, ruda żelaza, miedź, ołów, cynk, chrom oraz uran.  Złoża kopalin znajdują się w centralnym Iranie w prowincjach Kerman, Yazd oraz Południowym Khorasanie (w okolicy miasta Tabas). Szacuje się, że złoża węgla w Iranie to ok. 1,9 mld ton. Obecnie Iran posiada przestarzałą infrastrukturę w przemyśle wydobywczym, jednakże w związku z planowanym wzrostem wydobycia zamierza przeprowadzić stosowne inwestycje w tym obszarze (przy czym, podobnie jak w sektorze naftowym, Iran nie ma środków na zakup nowych technologii i zainteresowany jest przede wszystkim inwestycjami joint venture).

Tabela najważniejszych wskaźników makroekonomicznych

Wyszczególnienie

Rok bieżący lub rok z aktualnie dostępnymi danymi

rok poprzedni

PKB

458,5 mld $ (2019)

430 mld $ (2018)

PKB na jednego mieszkańca

5,506 $ (2019)

5,220 $ (2018)

Tempo wzrostu PKB w procentach

-8,7% (2019)

-4,9% (2018)

Relacja deficytu/nadwyżki finansów publicznych do PKB w procentach

-2,7 %

(2017)

-0,4%

(2016)

Relacja całkowitego długu publicznego do PKB w procentach

39,5%

(2017)

11,9% (2016)

Stopa inflacji (indeks cen konsumpcyjnych CPI) w procentach

31 %

(2019)

29,5%

(2018)

Stopa bezrobocia w procentach

12,1% (2019)

12% (2018)

Wartość obrotów handlu zagranicznego (w Euro lub USD)

55,3 mld $

(2019)

81,9 mld $ (2018)

Wartość eksportu (w Euro lub USD)

27 mld $ (2019)

39,3 mld $

(2018)

Wartość importu (w Euro lub USD)

28,3 mld $ (2019)

42,6 mld $

(2018)

Relacja deficytu/nadwyżki na rachunku obrotów bieżących bilansu płatniczego do PKB w procentach

b/d

b/d

Wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich w kraju urzędowania (w Euro lub USD)

b/d

b/d

Wartość zagranicznych inwestycji bezpośrednich kraju urzędowania za granicą (w Euro lub USD)

b/d

b/d

Handel zagraniczny

Obecnie głównymi partnerami handlowymi Iranu są Chiny, Zjednoczone Emiraty Arabskie i UE, które odpowiadają kolejno za 19,5%, 16,8% i 16,3% wartości wymiany handlowej. Do 2018 r. UE, na równi z Chinami, była pierwszym partnerem handlowym IRI. Sytuacja zmieniła się po przywróceniu przez administrację USA sankcji gospodarczych.

Inwestycje zagraniczne

Brak danych

Uczestnictwo w wielostronnych organizacjach i porozumieniach o charakterze gospodarczym

Iran jest członkiem w Organizacji Współpracy Gospodarczej (ECO), OPEC, Gas Exporting Countries Forum (GECF). W Światowej Organizacji Handlu (WTO) ma status obserwatora.

Stosunki gospodarcze z Unią Europejską

Wymiana handlowa Iranu z UE w pierwszym półroczu 2019 r. spadła o 75%. Iran ma aktualnie niekorzystny bilans handlowy z UE. Eksport IRI do krajów UE obecnie wart jest 477 mln euro i zanotował prawie 95% spadek. Import dóbr z UE szacowany jest na prawie 3 mld euro i obniżył się o ok 52% rok do roku (dane za pierwsze 9 m-cy 2019 r.). Dla porównania w 2017 r. wartość importu z UE została oszacowana na poziomie 10,8 mld euro, a eksport do UE wyniósł ok 10,1 mld euro.

Dwustronna współpraca gospodarcza

Gospodarcze umowy dwustronne

Umowa między Rządem RP a Rządem Islamskiej Republiki Iranu w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu;

Umowa o wzajemnym popieraniu i ochronie inwestycji między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Islamskiej Republiki Iranu;

Umowa między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Islamskiej Republiki Iranu o współpracy gospodarczej.

Dwustronna wymiana handlowa

Wysokość wymiany handlowej z Iranu z Polską w pierwszych 6 miesiącach 2019 r. wyniosła ok 39,5 mln euro. Bilans handlowy jest korzystny dla Polski. Eksport do Iranu wyniósł ok 26 mln euro, a import z Iranu ok 13,5 mln euro. Rynek irański we wspomnianym okresie absorbował 0.02% polskiego eksportu. Towary sprowadzone z Iranu do Polski stanowiły 0,01% całości importu. Dla porównania, w 2018 r. wartość wymiany handlowej wyniosła ok 218 mln euro.

Wzajemne inwestycje

Brak danych

Współpraca regionalna

Brak danych

Współpraca samorządów gospodarczych

Brak danych

Dostęp do rynku

Dostęp do rynku dla polskich towarów i usług

Od połowy 2018 roku rynek irański jest objęty sektorowymi sankcjami gospodarczymi, które w znacznym stopniu utrudniają nawiązanie relacji handlowych i dostęp do irańskiego rynku. Do podstawowych problemów należy zaliczyć problemy z transferami bankowymi – polskie banki obecnie odmawiają przyjęcia zleceń realizacji transakcji do/z Iranu. Wynika to wprost z tzw. sankcji drugorzędnych, gdzie banki z aktywami i relacjami z USA nie mogą współpracować z Iranem. Ponadto w Iranie od końca 2018 roku funkcjonuje lista towarów, których nie wolno importować i eksportować.

Dostęp do rynku pracy

Brak danych

Nabywanie i wynajem nieruchomości

Brak danych

System zamówień publicznych

Brak danych

Różnice kulturowe w kontaktach biznesowych

Różnice kulturowe w kontaktach biznesowych

Tradycyjnie w Iranie dominuje kultura spotkań osobistych, które są elementem budowania zaufania między partnerami. Spotkania organizowane są często nawet wówczas, gdy wiadome jest, iż nie przyniosą wiążących ustaleń – istotne jest podtrzymanie kontaktu z partnerem. Często praktykowane jest używanie w komunikacji służbowej maili prywatnych z adresów na gmail czy yahoo, a także wykorzystywanie w tym celu komunikatorów takich jak WhatsApp, Telegram, Facebook itp.; dotyczy to także osób pełniących funkcje oficjalne.

Jednym z kroków mogących pomóc w budowie wizerunku jest zaproszenie irańskiego kontrahenta do Polski w celu pokazania zakładu czy miejsc związanych z danym przedsiębiorstwem, pod warunkiem faktycznego zaawansowania rozmów.

Kobiety przyjeżdzające z zagranicy traktowane są z szacunkiem. Są częstymi uczestniczkami polskich i europejskich delegacji biznesowych do Iranu. Należy jednak pamiętać o przestrzeganiu zasad islamskiego stroju – obowiązuje strój zakrywający sylwetkę, a na głowie należy mieć chustę. W praktyce można zastosować dłuższą marynarkę lub tunikę ze spodniami oraz chustę. Należy pamiętać, że podczas spotkań z przedstawicielami administracji publicznej podczas przywitania nie podaje się kobietom ręki, a jedynie skłania się głowę. Zasada ta zwykle nie obowiązuje podczas spotkań prywatnych.

W większości wypadków irańscy przedsiębiorcy posługują się w stopniu co najmniej dobrym j. angielskim. W niewielu przypadkach konieczne jest korzystanie z usług tłumacza. Jeśli kierownictwo firmy nie zna języka w wystarczającym stopniu, zwykle zaprasza na rozmowę jednego z pracowników, który tłumaczy spotkanie.

Podczas spotkań przyjęte jest wręczanie drobnych upominków np. gadżetów firmowych. Należy pamiętać, że podczas spotkań oficjalnych nie należy wręczać alkoholu, który jest w Iranie zakazany. Ze względu na obowiązujący w Iranie dress code nie jest także praktykowane ofiarowywanie krawatów.

Generalnie irańscy przedsiębiorcy postępują w sposób uczciwy. Problematyczna – z europejskiego punktu widzenia – może okazać się niechęć do odmawiania wprost. W irańskiej kulturze bezpośrednia odmowa jest uważana za obrazę, dlatego chcąc odmówić rozmówca zacznie kluczyć, sugerować inne rozwiązania lub nie będzie chciał wskazać terminu. Przeciąganie podejmowania decyzji nie musi jednak oznaczać decyzji negatywnej, a wynika z długotrwałego procesu budowania zaufania i  odmiennych od europejskich uwarunkować podejmowania decyzji.

Pewnym zagrożeniem dla potencjału współpracy gospodarczej jest forsowana przez władze polityka tzw. gospodarki oporu, sprowadzająca się do wzmacniania własnych możliwości produkcyjnych i stosowania mechanizmów protekcjonistycznych, kosztem importu. Ważnym elementem jest także w tym kontekście dostosowanie oferty polskich przedsiębiorstw do rzeczywistych potrzeb irańskiego rynku oraz upodobań irańskich klientów, nieraz różniących się od preferencji klientów polskich.

Zdarzają się przypadki prób wyłudzenia zaproszeń od polskich firm w celu otrzymania wiz Schengen. Oszustwo polega na wysłaniu przez nieznaną osobę e-maila z prośbą o wystawienie zaproszenia wizowego na wskazany termin w celu przeprowadzenia pilnych rozmów biznesowych. Wiadomości te są zwykle pisane bardzo słabym j. angielskim i są łatwe do „przejrzenia”.

Przydatne kontakty i linki

Przydatne kontakty i linki

https://www.paih.gov.pl/zbh_teheran --> Zagraniczne Biuro Handlowe PAIH w Teheranie

www.en.iccima.ir à Izba Handlowa, podmiot podległy Ministerstwu Przemysłu i Handlu Iranu -

http://eng.tpo.ir à Irańska Organizacja Promocji Handlu 
http://isztar.mf.gov.pl  à System informacji taryfowej ISZTAR, – pozwala dokonać sprawdzeń, czy eksport danego towaru do Iranu objęty jest ograniczeniami lub zakazem. Sprawdzeń dokonuje się za pomocą kodu taryfy celnej produktu.

http://www.investiniran.ir/en/home --> Organization for Investment, Economic and Technical Assistance of Iran – Invest in Iran. Na stronie m.in. informacje o trybie rejestracji spółki w Iranie oraz informacje na temat projektów inwestycyjnych.

http://en.iranfair.com/ àIran International Exhibitions Co. Publiczna firma organizującą najważniejsze imprezy targowe w Iranie. Na stronie dostępny jest kalendarz targów. Najważniejsze irańskie targi odbywają się zwykle na terenie Międzynarodowych Targów Teherańskich.


Data aktualizacji: 02.04.2020