Polska w Iranie

Rys historyczny

Polsko-irańskie kontakty dyplomatyczne zostały zapoczątkowane w 1474 r. poselstwem wysłanym przez Kazimierza Jagiellończyka do irańskiego władcy Uzun Hassana. Kontakty dwustronne przybrały na sile w XVI w. Wobec zagrożenia tureckiego w państwach europejskich zaczęła rodzić się koncepcja wielkiej, koalicyjnej wojny z Turcją. Za panowania Zygmunta III Wazy Rzeczpospolita nawiązała z Persją stosunki handlowe (sprowadzano z Persji tkaniny, dywany, a przede wszystkim konie). W Isfahanie znajduje się historyczny grób Teodora Miranowicza, wysłannika i posła króla Jana III Sobieskiego do szacha perskiego Safiego II (Sulejmana I), który zmarł tamże w 1686 roku.

Po upadku Rzeczypospolitej i po nieudanych powstaniach fala polskich emigrantów licznie docierała na Bliski Wschód, nie tylko do Turcji, ale i do Persji. Polacy, którzy znaleźli się w państwie szacha, zasłużyli się jako budowniczowie kolei, inżynierowie, lekarze i wojskowi. Pewna liczba Polaków wstąpiła do armii perskiej. Niektórzy uzyskali w niej wysokie stanowiska. Persja była jednym z dwóch państw (drugim było Imperium Osmańskie), które nie uznały rozbiorów Polski. 

Iran był jednym z pierwszych państw, które uznały niepodległość II RP odpowiadając na informującą o tym fakcie notę Naczelnika Państwa. W dniu 19 marca 1927 r., podpisany został, wciąż obowiązujący, Traktat o Przyjaźni pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Cesarstwem Perskim. Lata międzywojenne to czas rozwoju kontaktów – Rzeczpospolita reprezentowana była przez Poselstwo w Teheranie i konsulat RP w Tabrizie. Stosunkowo intensywne były kontakty polityczne a ciekawostką jest fakt, iż w 1939 roku prezydent Ignacy Mościcki podarował ówczesnemu następcy tronu Mohammedzie Rezie Pahlaviemu polski samolot turystyczny RWD-13, dostarczony do Iranu latem 1939 roku.

Kontakty w okresie III RP

Pierwszą wizytą na wysokim szczeblu po przemianach demokratycznych była ministra spraw zagranicznych Krzysztofa Skubiszewskiego w Teheranie w lipcu 1991. W późniejszych latach doszło do wizyt m.in. Marszałka Senatu Bogdana Borusewicza (2015). premiera Leszka Millera (2003), wicepremiera Janusza Piechocińskiego (2015). Iran odwiedzili ministrowie spraw zagranicznych: Władysław Bartoszewski (2001), Włodzimierz Cimoszewicz (2003), Radosław Sikorski (2014), Zbigniew Rau (2022). Ministrowie SZ prowadzą regularny dialog spotykając się m. in. przy okazji formatów wielostronnych, w tym zwłaszcza na marginesie sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ.

Ze strony irańskiej wizyty w Polsce złożyli m.in. minister spraw zagranicznych Ali Akbar Welejati w 1993 r., minister spraw zagranicznych Kamal Charrazi w 2003 i 2004 r., minister spraw zagranicznych Mohammad Dżawad Zarif w 2016 r. i w tym samym roku  wiceprezydent Iranu i szef Organizacji Energii Atomowej Iranu Ali Akbar Salehi, który spotkał się z prezydentem Andrzejem Dudą.

Mimo stosunkowo ograniczonej agendy, kontakty polityczne są utrzymywane tak na poziomie oficjalnym jak i roboczym. Ważnym ich wymiarem jest żywa i wciąż pielęgnowana pamięć o wyjątkowej roli jaką Iran i Irańczycy odegrali w roku 1942 w czasie ewakuacji dziesiątek tysięcy polskich żołnierzy i cywilów z więzień i łagrów w ZSRR w ramach armii gen. Andersa. Prowadzone są działania w obszarze kontaktów kulturalnych i naukowych a także współpracy rozwojowej.

Iran jest jedną z największych gospodarek na Bliskim Wschodzie, z szacowaną populacją wynoszącą około 92 milionów mieszkańców. Nominalny Produkt Krajowy Brutto Iranu wyniósł w 2025 r. około 362,7 mld USD. Gospodarka Iranu opiera się na sektorze węglowodorów, rolnictwie, przemyśle i usługach. Iran posiada drugie co do wielkości na świecie zasoby gazu ziemnego oraz czwarte co do wielkości potwierdzone zasoby ropy naftowej. Aktywność gospodarcza i dochody państwa pozostają w dużej mierze uzależnione od sektora ropy i gazu, a tym samym są podatne na wahania produkcji i eksportu ropy oraz międzynarodowych cen surowców.

Sytuacja gospodarcza Islamskiej Republiki Iranu uległa w 2025 r. znacznemu pogorszeniu. Realny PKB skurczył się o 2,8%, podczas gdy inflacja utrzymywała się powyżej 40%. Pogorszenie sytuacji było wynikiem zaostrzenia sankcji, niższych inwestycji, deprecjacji waluty oraz wzrostu napięć geopolitycznych. Konflikty zbrojne w 2025 r. oraz 2026 r. zakłóciły produkcję, transport i logistykę, negatywnie wpływając na krajową aktywność gospodarczą.

Sankcje międzynarodowe pozostają jednym z głównych ograniczeń dla irańskiej gospodarki. USA nadal nakładają szeroko zakrojone sankcje obejmujące irański eksport ropy, instytucje finansowe i przedsiębiorstwa. We wrześniu 2025 r. przywrócono sankcje ONZ, które wcześniej były zawieszone w ramach JCPOA, w ramach tzw. mechanizmu „snapback”, co dodatkowo zwiększyło koszty i ryzyko związane z międzynarodowym handlem i transakcjami finansowymi z udziałem Iranu. Ograniczony dostęp do międzynarodowego systemu bankowego, finansowania handlu i ubezpieczeń pozostaje istotną przeszkodą dla zagranicznej działalności gospodarczej. Obecnie nie ma możliwości realizacji transferów bankowych pomiędzy UE a IRI.

Handel między Iranem a Unią Europejską pozostaje na historycznie niskim poziomie w porównaniu z okresem poprzedzającym ponowne wprowadzenie sankcji. W 2025 r. całkowita wymiana handlowa towarami między UE a Iranem wyniosła około 3,7 mld EUR. Eksport UE do Iranu wyniósł około 3,0 mld EUR, natomiast import z Iranu około 750 mln EUR. Tym samym UE odnotowała nadwyżkę w handlu z Iranem w wysokości około 2,2 mld EUR.

Dwustronna wymiana handlowa między Polską a Iranem wyniosła w 2025 r. około 57 mln EUR. Polski eksport do Iranu miał wartość około 28,0 mln EUR, natomiast import z Iranu wyniósł około 29,1 mln EUR. Iran pozostaje stosunkowo niewielkim partnerem handlowym Polski.

Inflacja pozostaje jednym z najpoważniejszych problemów irańskiej gospodarki. W 2025 r. roczna inflacja konsumencka wyniosła około 42,2%. W sierpniu 2026 r. kurs wymiany wynosił około 2,14 mln IRR za 1 EUR. Deprecjacja waluty znacząco ograniczyła siłę nabywczą gospodarstw domowych i zwiększyła koszty towarów importowanych.

Irański rynek pracy charakteryzuje się niskim poziomem aktywności zawodowej, szczególnie wśród kobiet, a nie tylko wyjątkowo wysokim oficjalnym poziomem bezrobocia. W 2025 r. stopę bezrobocia szacowano na około 8,3%. Około 41% ludności w wieku produkcyjnym ma zatrudnienie, natomiast aktywność zawodowa kobiet pozostaje szczególnie niska i wynosi około 12–14%. Niski poziom aktywności zawodowej kobiet wynika m.in. z uwarukowań kulturowych.

Linki
Izba Handlowa, podmiot podległy Ministerstwu Przemysłu i Handlu Iranu
Irańska Organizacja Promocji Handlu 
Organization for Investment, Economic and Technical Assistance of Iran – Invest in Iran. Na stronie m.in. informacje o trybie rejestracji spółki w Iranie oraz informacje na temat projektów inwestycyjnych.
Iran International Exhibitions Co., publiczna firma organizującą najważniejsze imprezy targowe w Iranie. Na stronie dostępny jest kalendarz targów. Najważniejsze irańskie targi odbywają się zwykle na terenie Międzynarodowych Targów Teherańskich.

Współpraca kulturalno-naukowa, czyli działania z zakresu dyplomacji publicznej i kulturalnej, są jednym z najważniejszych zadań prowadzonych przez Ambasadę RP w Teheranie na terenie Iranu. Organizujemy projekty kulturalne związane z promocją polskiego kina, teatru, muzyki, sztuk wizualnych, historii i nauki. Informacje o naszych działaniach dostępne są na stronie głównej oraz na koncie Ambasady w serwisie Twitter. Serdecznie zapraszamy w przypadku zainteresowania nawiązaniem współpracy przy organizacji polskich projektów kulturalnych i naukowych na terenie Iranu.