Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa

Znacząca rola KOWR w rozwoju rynku konopi

W wyniku nowelizacji ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, która weszła w życie w 2022 r., na KOWR został nałożony obowiązek monitorowania rynku konopi włóknistych. Zmiany te wprowadziły nowy system nadzoru nad uprawą i obrotem tym surowcem, a KOWR odgrywa kluczową rolę w porządkowaniu i wspieraniu tego sektora.

Jednym z najważniejszych efektów monitorowania tego rynku przez KOWR, jest zwiększenie jego przejrzystości. KOWR prowadzi rejestr podmiotów zajmujących się uprawą oraz skupem konopi włóknistych, co stanowi podstawowy warunek legalnego funkcjonowania w branży. Zastąpienie wcześniejszego systemu corocznych zezwoleń wpisem do rejestru, zniesienie ograniczeń powierzchniowych oraz usunięcie regionalnych barier w ubieganiu się o zezwolenia, znacząco uprościło procedury administracyjne i zmniejszyło obciążenia biurokratyczne dla producentów. Dzięki gromadzeniu danych przez KOWR, możliwe jest także lepsze rozeznanie w skali upraw, liczbie podmiotów działających na rynku oraz kierunkach zagospodarowania surowca konopnego. Producenci mają łatwiejszy dostęp do rynku i większą stabilność działalności, co oznacza, że więcej podmiotów może legalnie uprawiać lub skupować konopie włókniste – a to sprzyja rozwojowi branży i większej konkurencyjności.

Na koniec grudnia 2025 r. do rejestru konopi włóknistych (RKW) wpisanych było 1592 producentów oraz 80 podmiotów skupujących. Uprawę prowadzono na powierzchni 1146,78 ha. Najwięcej konopi włóknistych uprawianych jest w województwach: lubelskim, mazowieckim i warmińsko–mazurskim. 

Dane zbierane przez KOWR stanowią cenne źródło wiedzy o rynku, umożliwiając analizę trendów i zapotrzebowania. Na ich podstawie możliwe jest bardziej świadome kształtowanie polityki rolnej oraz instrumentów wsparcia dla producentów.

Zastosowanie konopi włóknistych

Nowelizacja ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, spowodowała rozszerzenie listy celów, na które mogą być uprawiane konopie włókniste. Wykorzystywane są one w wielu sektorach gospodarki – od spożywczego po kosmetyczny, włókienniczy, budowlany, energetyczny czy farmaceutyczny.

W branży spożywczej stosuje się przede wszystkim nasiona konopi włóknistych oraz produkty pochodne – takie jak olej, mąka czy odtłuszczone nasiona. Są one bogate w pełnowartościowe białko roślinne, nienasycone kwasy tłuszczowe, błonnik oraz liczne witaminy i mikroelementy.

W przemyśle włókienniczym z włókien konopnych produkuje się tkaniny, a z paździerzy – materiały izolacyjne i kompozytowe. Z konopi powstają także biopaliwa, a ich przetwory są coraz częściej wykorzystywane w branży kosmetycznej. Dzięki właściwościom regeneracyjnym i przeciwzapalnym, ekstrakty konopne stanowią podstawę wielu nowoczesnych kosmetyków pielęgnacyjnych.

Największą popularnością wśród producentów konopi włóknistych cieszą się odmiany: Henola, Finola, Białobrzeskie. Odmianą konopi włóknistych, która jest uprawiana na największej powierzchni jest Henola zajmująca obszar ok. 420 ha.

Nadzór nad rynkiem konopi włóknistych

Monitorowanie rynku konopi pełni również istotną funkcję kontrolną. KOWR obok gromadzenia informacji, dotyczących powierzchni upraw i podmiotów uczestniczących w obrocie konopiami włóknistymi, przeprowadza kontrole zgodności z obowiązującymi regulacjami. Taki nadzór sprzyja budowaniu bezpiecznego i uregulowanego łańcucha dostaw, co jest ważne m.in. dla producentów surowca przeznaczonego do przemysłu spożywczego, włókienniczego czy kosmetycznego.

Warto podkreślić, że uprawa konopi może być prowadzona na potrzeby własne, jednak powierzchnia nie może wynosić więcej niż 1 ha rocznie.

W celu zapewnienia właściwego nadzoru nad rynkiem konopi włóknistych, dyrektor oddziału terenowego KOWR prowadzi kontrole zgodności danych zawartych w rejestrze ze stanem rzeczywistym. Czynności kontrolne obejmują co najmniej: 10% producentów konopi włóknistych w danym roku zbiorów oraz 10% podmiotów skupujących, przy czym kontrole u nich nie mogą odbywać się częściej niż raz na trzy lata.

Nieprzestrzeganie obowiązków może skutkować sankcjami, takimi jak: kary pieniężne (np. za uniemożliwienie lub utrudnianie kontroli, podanie nieprawdziwych danych, nieterminowe składanie dokumentów), kary grzywny (np. za sprzedaż lub skup podmiotowi niewpisanemu do rejestru), zgłoszenie do organów ścigania (np. w przypadku podejrzenia, że konopie mogą być innymi niż włókniste).

Współpraca KOWR z instytucjami publicznymi

Skuteczne monitorowanie rynku konopi włóknistych wymaga ścisłej współpracy KOWR z innymi instytucjami publicznymi oraz jednostkami naukowymi. Taka koordynacja działań pozwala zapewnić zarówno rozwój sektora, jak i zgodność z przepisami prawa.

Istotnym partnerem jest Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich – Państwowy Instytut Badawczy w Poznaniu, który od lat prowadzi badania nad odmianami konopi włóknistych, dopuszczonymi do uprawy w Unii Europejskiej. Współpraca w zakresie wymiany wiedzy, badań nad odmianami oraz kontroli, wspiera producentów w wyborze odpowiedniego materiału siewnego i sprzyja podnoszeniu jakości produkcji.

KOWR współdziała również z policją oraz innymi służbami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo, szczególnie w obszarze przeciwdziałania nielegalnym uprawom i nadużyciom. Rejestr producentów i podmiotów skupujących konopie włókniste, stanowi ważne narzędzie wspierające działania kontrolne i umożliwiające szybkie weryfikowanie legalności prowadzonej działalności.

Znaczącą rolę odgrywa także współpraca z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Ministerstwem Zdrowia, które odpowiadają za regulacje dotyczące przeciwdziałania narkomanii. Koordynacja działań między resortami a KOWR pozwala na spójne wdrażanie przepisów oraz dostosowywanie regulacji do zmieniających się realiów rynkowych i unijnych.

Perspektywy i znaczenie dla rolnictwa

Współpraca administracji, nauki i służb kontrolujących rynek konopi włóknistych w Polsce rozwija się w sposób uporządkowany, bezpieczny i zgodny z obowiązującym prawem. W efekcie sektor ten ma solidne podstawy do dalszego rozwoju, przy jednoczesnym zachowaniu zasad przeciwdziałania nadużyciom i zgodności z prawem.

Dzięki wprowadzonemu systemowi monitorowania, KOWR zapewnia przejrzystość i bezpieczeństwo funkcjonowania tego segmentu rolnictwa. Wszechstronne zastosowanie konopi włóknistych, ich ekologiczny charakter oraz stabilne podstawy prawne, pozwalają prognozować dalszy wzrost znaczenia tej uprawy w krajowej gospodarce rolnej.