Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa

W wyniku nowelizacji ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii, która weszła w życie w 2022 r., na KOWR został nałożony obowiązek monitorowania rynku konopi włóknistych. Zmiany te wprowadziły nowy system nadzoru nad uprawą i obrotem tym surowcem, a także rozszerzyły listę celów, na które mogą być uprawiane konopie włókniste.

W ramach realizacji tego zadania KOWR:

• prowadzi rejestr producentów i podmiotów skupujących konopie włókniste (RKW),
• gromadzi dane o powierzchni upraw i podmiotach działających na rynku,
• zapewnia nadzór i przeprowadza kontrole zgodności z obowiązującymi przepisami.

Zakres upraw i zastosowanie konopi włóknistych

Uprawa konopi włóknistych może być prowadzona:

1. na potrzeby przemysłu włókienniczego, chemicznego, celulozowo-papierniczego, kosmetycznego, farmaceutycznego i energetycznego,
2. w celach nasiennych i naukowo-badawczych,
3. w celu hodowli nowych odmian oraz rekultywacji i remediacji gruntów,
4. na cele spożywcze, weterynaryjne, paszowe, pszczelarskie, nawozowe i izolacyjne,
5. na potrzeby produkcji materiałów kompozytowych, budowlanych oraz naturalnych środków ochrony roślin.

Uprawa może być prowadzona także na potrzeby własne, w zakresie określonym w pkt 4 i 5, a także w celach włókienniczych, energetycznych, rekultywacyjnych czy remediacji gruntów. W tym przypadku ustawa wprowadza ograniczenie powierzchni – nie może ona przekraczać 1 ha rocznie. Rośliny pochodzące z takich upraw mogą być przetwarzane we własnym zakresie.

Zastosowanie konopi włóknistych

Konopie włókniste to rośliny o wyjątkowo szerokim zastosowaniu. Wykorzystywane są w wielu sektorach gospodarki – od spożywczego po kosmetyczny, włókienniczy, budowlany, energetyczny czy farmaceutyczny. W branży spożywczej stosuje się przede wszystkim nasiona konopi włóknistych oraz produkty pochodne – takie jak olej, mąka czy odtłuszczone nasiona. Są one bogate w pełnowartościowe białko roślinne, nienasycone kwasy tłuszczowe, błonnik oraz liczne witaminy i mikroelementy.

W przemyśle włókienniczym z włókien konopnych produkuje się tkaniny, a z paździerzy – materiały izolacyjne i kompozytowe. Z konopi powstają także biopaliwa, a ich przetwory są coraz częściej wykorzystywane w branży kosmetycznej. Dzięki właściwościom regeneracyjnym i przeciwzapalnym ekstrakty konopne stanowią podstawę wielu nowoczesnych kosmetyków pielęgnacyjnych.

Rejestracja działalności – obowiązki producentów i skupujących

Aby prowadzić działalność w zakresie uprawy lub skupu konopi włóknistych, konieczny jest wpis do rejestru konopi włóknistych, prowadzonego przez dyrektora właściwego Oddziału Terenowego KOWR – ze względu na miejsce zamieszkania i adres, albo siedzibę i adres podmiotu zamierzającego uprawiać, bądź skupować konopie włókniste.
Wniosek należy złożyć przed rozpoczęciem działalności, a w przypadku producentów – również przed planowanym wysiewem.

Do wniosku producent dołącza:

• kopię faktury zakupu materiału siewnego kategorii elitarny lub kwalifikowany,
• kopię etykiety z opakowania materiału siewnego,
• dowód uiszczenia opłaty skarbowej w wysokości 30 zł – za wpis do rejestru.

Podmiot skupujący składa wniosek o wpis do rejestru konopi włóknistych przed rozpoczęciem prowadzenia działalności i dołącza do niego dowód uiszczenia opłaty w wysokości 125 zł.

Po dokonaniu wpisu OT KOWR wydaje stosowne zaświadczenie. Wpis ma charakter jednorazowy, jednak w przypadku zmiany danych, producent lub podmiot skupujący, zobowiązany jest w ciągu 14 dni złożyć wniosek o ich aktualizację. Działalność może zostać również zawieszona, o czym należy na piśmie poinformować KOWR, w terminie 30 dni od daty jej zawieszenia.

Podmioty skupujące są zobowiązane do przekazania dyrektorowi OT KOWR – do końca lipca każdego roku – informacji pisemnej o zawartych umowach na dostawy konopi włóknistych (wg stanu na 15 lipca bieżącego roku kalendarzowego).

Kontrole i sankcje

W celu zapewnienia właściwego nadzoru nad realizacją mechanizmu Monitorowanie rynku konopi włóknistych, w tym aktualnych danych zawartych w rejestrze konopi włóknistych dyrektor OT KOWR prowadzi kontrole zgodności danych zawartych w rejestrze ze stanem rzeczywistym.

Zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii, czynności kontrolne obejmują co najmniej:

• 10% producentów konopi włóknistych w danym roku zbiorów,
• 10% podmiotów skupujących, przy czym kontrole u tych podmiotów nie mogą odbywać się częściej niż raz na trzy lata.

Nieprzestrzeganie obowiązków może skutkować sankcjami, takimi jak:

• kary pieniężne (np. za uniemożliwienie lub utrudnianie kontroli, podanie nieprawdziwych danych, nieterminowe składanie dokumentów),
• kary grzywny (np. za sprzedaż lub skup podmiotowi niewpisanemu do rejestru),
• zgłoszenie do organów ścigania (np. w przypadku podejrzenia, że konopie mogą być innymi niż włókniste.

Tendencje rozwojowe rynku

Od momentu wejścia w życie przepisów ustawy, powierzchnia upraw konopi włóknistych oraz liczba podmiotów wpisanych do rejestru systematycznie rosną. Zwiększa się zarówno liczba producentów konopi włóknistych, jak i powierzchnia uprawy (nieznaczny spadek nastąpił jedynie na koniec 2025 r.).

W 2022 r., który był okresem przejściowym, w rejestrze znajdowało się 425 producentów i 31 podmiotów skupujących. Na koniec 2023 r. liczba ta wzrosła do 1139 producentów i 86 podmiotów skupujących, a na koniec grudnia 2024 r. – do 1327 producentów, natomiast liczba podmiotów skupujących utrzymała się na podobnym poziomie – 87. Na koniec grudnia 2025 r. liczba producentów wpisanych do RKW wyniosła 1592, natomiast liczba podmiotów skupujących – 80, a na dzień 31.07.2026 r. liczba producentów wpisanych do RKW wyniosła 1681, natomiast liczba podmiotów skupujących konopie włókniste nieznacznie zmniejszyła się - do 76.

Podobną tendencję (z wyjątkiem 2025 r., gdzie powierzchnia upraw nieznacznie zmalała w stosunku do roku poprzedniego) widać w powierzchni upraw:

• 2022 r. – ok. 843 ha (głównie woj. dolnośląskie i wielkopolskie),
• 2023 r. – ok. 1274 ha (dominacja woj. warmińsko-mazurskiego, lubelskiego i wielkopolskiego),
• 2024 r. – ok. 1371 ha (największe uprawy w woj. warmińsko-mazurskim, lubelskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim),
• 2025 r. – ok. 1146 ha (największe uprawy w woj. lubelskim, mazowieckim i warmińsko-mazurskim),
• 2026 (stan na 31.07.2026 r.) – ok. 2171 ha (największe uprawy w woj. lubelskim, warmińsko-mazurskim i kujawsko-pomorskim).

W Polsce, dopuszczone do uprawy są wyłącznie odmiany wpisane do wspólnego katalogu odmian roślin rolniczych, publikowanych przez Komisję Europejską oraz do Krajowego Rejestru prowadzonego przez COBORU.

Najczęściej wybierane przez producentów odmiany to: Henola, Finola, Białobrzeskie i Futura 75. Największą powierzchnię zajmuje Henola, której uprawy obejmują około 833 ha.

Perspektywy i znaczenie dla rolnictwa

Konopie włókniste stanowią roślinę o ogromnym potencjale gospodarczym i środowiskowym. Wpisują się w idee zrównoważonego rozwoju i gospodarki obiegu zamkniętego, a ich wykorzystanie w wielu branżach pozwala ograniczać stosowanie surowców nieodnawialnych. Rosnące zainteresowanie ich uprawą wynika zarówno z korzyści ekonomicznych, jak i ekologicznych.

Choć Polska wciąż odbudowuje pozycję na rynku konopi włóknistych (w latach 60. XX w. uprawy sięgały ok. 30 tys. ha), obserwowany wzrost liczby producentów i areału upraw wskazuje, że ta gałąź rolnictwa ma szansę na dalszy, stabilny rozwój. W szczególności konopie mogą stanowić atrakcyjną alternatywę dla upraw o niższej rentowności, takich jak tytoń czy zboża.

Rynek konopi włóknistych w Polsce stopniowo się rozwija, a rosnące zainteresowanie producentów świadczy o jego potencjale. Dzięki wprowadzonemu systemowi monitorowania, KOWR zapewnia przejrzystość i bezpieczeństwo funkcjonowania tego segmentu rolnictwa. Wszechstronne zastosowanie konopi włóknistych, ich ekologiczny charakter oraz stabilne podstawy prawne, pozwalają prognozować dalszy wzrost znaczenia tej uprawy w krajowej gospodarce rolnej.

Mniej formalności dla producentów

Od 2022 r. rolnicy nie muszą co roku uzyskiwać zezwolenia na uprawę konopi włóknistych. Przed rozpoczęciem uprawy muszą jednak uzyskać wpis do rejestru konopi włóknistych prowadzonego przez KOWR. Przepisy rozszerzyły również katalog celów, na które rolnicy mogą uprawiać konopie.

Od 2025 r. państwo dopłaca także do ubezpieczenia konopi uprawianych na nasiona i pokrywa 65 proc. składki. MRiRW działa również na rzecz dalszego upraszczania zasad monitorowania upraw oraz ujednolicenia regulacji dotyczących konopi włóknistych na poziomie Unii Europejskiej. 

* Dane pochodzą z Departamentu Interwencji Rynkowych KOWR