Odra

• Pierwszy sezonowy zakwit „złotej algi” pojawił się w czerwcu 2025 roku, w Kanale Gliwickim.
• Ze względu na utrzymującą się w kolejnych tygodniach wysoką liczebność tego glonu oraz znaczące ryzyko przedostania się „złotej algi” do nurtu Odry, w lipcu Międzyresortowy Zespół ds. Odry zdecydował o dozowaniu nadtlenku wodoru w rzece Kłodnicy (łączącej Kanał Gliwicki z Odrą). Interwencja trwała kilka dni i przyniosła oczekiwane rezultaty: nie odnotowano „złotej algi” w rzece Odrze.
• Drugi zakwit „złotej algi” w sezonie pojawił się wrześniu 2025 r., jednak dzięki ograniczeniu przepływu wód w Kanale Gliwickim, zakwit został zatrzymany w górnych odcinkach kanału.
• Od początku października 2025 r. do chwili obecnej „złota alga” zaniknęła w Kanale Gliwickim, nie jest również stwierdzana w Kłodnicy i Jeziorze Dzierżno Duże. Nadal jednak jej obecność jest odnotowywana w Jeziorze Farskim (na poziomie stopnia ostrzegawczego).
• Dzięki przygotowanym i wdrożonym procedurom zarządzania kryzysowego oraz regularnemu monitorowaniu stanu wód i wdrażaniu rekomendacji, w 2025 roku, mimo bardzo niekorzystnych warunków hydrologicznych panujących w dorzeczu Odry, nie odnotowano obecności „złotej algi” w wodach rzeki Odry.

Działania systemowe w ramach ochrony przed zakwitami „złotej algi”
Międzyresortowy Zespół ds. Odry, obok bieżących działań kryzysowych, pracuje również nad rozwiązaniami systemowymi, które pomogą usunąć pierwotną przyczynę rozwoju „złotej algi” w dorzeczu Odry, jaką jest wysokie zasolenie. 
Redukcja nadmiernego zasolenia Odry wiąże się z potrzebą wprowadzenia odpowiednich regulacji prawnych i zmian organizacyjnych oraz inwestycji w systemy retencji i odsalarnie. Wymaga to zaangażowania kilku resortów, dlatego w skład Międzyresortowego Zespół ds. Odry, działającego w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, wchodzą także przedstawiciele resortu Infrastruktury, Aktywów Państwowych i Energii oraz Spraw Wewnętrznych i administracji. 
W ramach działań zmierzających do eliminacji pierwotnych przyczyn zakwitów „złotej algi”, Ministerstwo Klimatu i Środowiska opracowało plan „Plan inwestycyjny sektora górniczego mający na celu obniżenie zasolenia wód rzeki Odry – Etap I do 2030 r.”. Dokument obejmie trzy główne komponenty: 
- komponent restrukturyzacyjny – uwzględniający stopniowe wygaszanie kopalń zgodnie z harmonogramem określonym w tzw. „Umowie społecznej”;
- komponent technologiczny / badawczo-rozwojowy – wdrażanie innowacyjnych technologii oraz realizacja instalacji pilotażowej redukującej zasolenie;
- komponent inwestycyjny - rozwój systemów retencyjno-dozujących umożliwiających efektywne zarządzanie zrzutami zasolonych wód.

Ryc. 1: Prognozowana redukcja zasolenia Odry do 2030 roku

Działania ujęte w I Etapie planu umożliwią redukcję zasolenia na terenie Dolnego Śląska o 60%, a na terenie Górnego Śląska o 15% w okresie letnim. Etap II planu zostanie opracowany po uzyskaniu wyników pilotażu innowacyjnej technologii oraz wykonaniu dodatkowych analiz. Plan po uzgodnieniach międzyresortowych został przyjęty przez Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów w dn. 24 października 2025 roku.
 
Monitoring Odry, sytuacja na Wiśle 
Ryzyko powtórzenia się katastrofy ekologicznej na Odrze pojawia się co roku, dlatego sytuacja w dorzeczu Odry jest monitorowana przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ) w ramach monitoringu interwencyjnego. Dane są analizowane przez Międzyresortowy Zespół ds. Odry. Na podstawie analiz wydawane są rekomendacje dla odpowiednich służb.
Monitoring interwencyjny Odry obejmuje badanie parametrów fizyko-chemicznych (m.in. temperatury, zasolenia, natlenienia, pH) oraz analizę liczebności komórek „złotej algi” w litrze wody. Próbki są pobierane systematycznie: w sezonie wiosenno-letnim raz w tygodniu lub częściej, jeśli analizy wykazują obecność „złotej algi”. Na podstawie danych monitoringu interwencyjnego podejmowane są działania doraźne, w ramach Procedury monitorowania interwencyjnego Prymnesium parvum „złotej algi”. Jest to monitoring specjalnie przekierowany do analizy zagrożenia związanego z rozwojem tego glonu. Pozwala on śledzić dynamikę jego wzrostu w rzece Odrze oraz w już skażonych akwenach i potwierdzić obecność w potencjalnych ogniskach jej rozwoju.
Głównym rezultatem monitoringu interwencyjnego jest analiza stopnia zagrożenia (stopień ostrzegawczy oraz I, II i III stopień zagrożenia). Wyniki monitoringu interwencyjnego można śledzić na stronie badania.gios.gov.pl/odra/ w postaci interaktywnej mapy, która w przejrzysty sposób przedstawia zarówno bieżące, jak i historyczne wyniki badań.
Ponadto Międzyresortowy Zespół ds. Odry prowadzi prace nad rozbudową sieci monitoringu automatycznego na rzekach. W 2025 roku GIOŚ (jako instytucja odpowiedzialna za monitorowanie stanu środowiska w Polsce), w ramach współpracy z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), rozpoczął realizację pilotażowego monitoringu automatycznego na Odrze. Pilotaż zakłada utworzenie dziesięciu stanowisk pomiarowych na rzece. To rozwiązanie pomostowe, zaplanowane na okres poprzedzający wejście w życie planowanej nowelizacji ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska (ustawa ma usystematyzować kwestie związane z monitoringiem automatycznym). Pierwsze automatyczne stacje pomiarowe już zostały zainstalowane. Obecnie prowadzone są testy sond oraz systemu przekazu danych, aby umożliwić rozpoczęcie monitoringu w kwietniu 2026 roku, przed okresem zwiększonego ryzyka zakwitu „złotej algi”.
W ramach monitoringu realizowanego przez GIOŚ, obok badań interwencyjnych w dorzeczu Odry, analizowane są również próbki pobrane z Wisły. W 2025 roku badania nie wykazały obecności „złotej algi” w Wiśle.
Wyniki monitoringu, dane naukowo-badawcze i informacje na temat działań zaradczych podejmowanych dla poprawy stanu ekologicznego Odry, są cyklicznie przekazywane stronie niemieckiej, w ramach prac międzynarodowej Grupy Eksperckiej. 

Niekorzystne warunki hydrologiczne 2025
Według danych IMGW-PIB, mimo że styczeń 2025 roku nie był miesiącem suchym, to luty, marzec i kwiecień należały do bardzo lub skrajnie suchych. Opady, które wystąpiły w maju nie poprawiły sytuacji hydrologicznej. Latem 2025 roku na rzekach przeważały niskie stany wód i pogłębiała się susza hydrologiczna. Z początkiem września w strefie niskiego stanu wody znalazło się 65 % stacji hydrologicznych. We wrześniu 2025 roku stan wody w Wiśle osiągnął najniższy stan w historii pomiarów, 2 września w profilu Warszawa-Bulwary zanotowano zaledwie 4 cm przy przepływie około 154 m³/s. Susza hydrologiczna dotknęła również Odrę i jej dopływy, co stworzyło dodatkowe niekorzystne warunki, sprzyjające zjawiskom związanym z zakwitami glonów oraz śnięciem ryb. 
W sezonie letnim 2025 roku z Odry i Kanału Gliwickiego odłowiono 4,5 tony śniętych ryb, z czego „złota alga” przyczyniła się do śnięcia ok. 250 kg ryb. Pozostałe odnotowane epizody śnięć ryb spowodowane były infekcjami wirusowymi lub niskim poziomem natlenienia wody. Nie odnotowano „złotej algi” w nurcie Odry. 

Ryc. 2: Strefy stanu wody na rzekach w Polsce, stan na 5.09.2025 roku 
 

  
Źródło: IMGW-PIB

Ryc. 3: Ostrzeżenia przed suszą hydrologiczną w Polsce, stan na 5.09.2025 roku 

Źródło: IMGW-PIB

Plany na 2026 rok: realizacja programu Czysta Odra!
Międzyresortowy Zespół ds. Odry w kolejnym sezonie kontynuuje prace związane z bieżącym monitorowaniem zagrożenia związanego ze „złotą algą”. Koordynuje również działania długofalowe, w ramach programu Czysta Odra, który obejmuje m.in. działania takie, jak:
- rozbudowa sieci monitoringu automatycznego wód powierzchniowych w Polsce;
- uruchomienie specjalnego instrumentu finansowania, który realnie przyspieszy realizację lokalnych inwestycji renaturyzacyjnych przywracających możliwość migracji ryb w dopływach rzek i trwale zwiększających odporność ekosystemów;
- przetestowanie, w ramach pilotażu, innowacyjnych technologii, które pomogą obniżyć koszty odsalania. To element Etapu I Planu inwestycyjnego sektora górniczego mającego na celu obniżenie zasolenia wód rzeki Odry;
- wzmocnienie ochrony przyrody, w tym obszaru unikatowej Doliny Dolnej Odry.
Bieżące informacje na temat prac Międzyresortowego Zespołu ds. Odry, dane monitoringu Odry wraz z interaktywną mapą i analizy zagrożeń związanych z występowaniem „złotej algi” są dostępne na stronie internetowej Odra.