Odra

• 16 marca 2026 r. ruszył nabór Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) na pilotaż innowacyjnych technologii odsalania wód kopalnianych.
• Pilotaż ma być zrealizowany w drodze otwartego naboru technologii, we współpracy z zakładami wydobywczymi.
• Poszukiwane są rozwiazania, które będą tańsze od tradycyjnych i możliwe do zastosowania na szeroką skalę.

Jaki problem chce rozwiązać Ministerstwo Klimatu i Środowiska?

Do Odry każdej doby trafia ok. 6 tys. ton soli, co odpowiada 120 wagonom (czystej soli). Wysokie zasolenie jest jedną z przyczyn złego stanu ekologicznego rzeki. Normy środowiskowe związane z zasoleniem są przekroczone na całej długości Odry, czasami kilkukrotnie. Utrzymujące się wysokie zasolenie wód jest jedną z przyczyn pojawienia się w Odrze „złotej algi” – słonowodnego glonu, który w 2022 roku spowodował katastrofę ekologiczną i wciąż zagraża ekosystemom.

Technologie odsalania wód kopalnianych to jedno z największych wyzwań dotyczących Odry. W ramach prac Międzyresortowego Zespołu ds. Odry zdiagnozowane zostały dwie bariery: wysokie koszty budowy i działania takich instalacji oraz składowanie produktów ubocznych procesu (np. małowartościowej mieszanki minerałów). Aby pomóc w rozwiązaniu tych problemów, zdecydowano o konieczności znalezienia innowacyjnych technologii.

Jakie technologie są poszukiwane?

Poszukiwane są innowacyjne rozwiązania, które nie będą tak energochłonne jak tradycyjne metody odsalania. Proces ten pochłania bowiem bardzo dużo energii, co generuje wysokie koszty dla zakładów wydobywczych. Jest o główna bariera dla tego typu inwestycji. Kluczowe jest, żeby innowacyjne technologie były przetestowane w realnych warunkach, dlatego warunkiem naboru jest włączenie w pilotaż zakładów wydobywczych.

W ramach programu przyjęto szeroki krąg beneficjentów – mogą z niego skorzystać uczelnie i instytuty badawcze Polskiej Akademii Nauk. Regulamin naboru jest dostępny na stronie internetowej Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej 

Jakie są kierunki działań systemowych?

Celem resortu klimatu i środowiska jest trwała poprawa stanu ekologicznego Odry. Konieczne są:

• redukcja zasolenia wód – MKiŚ opracowało Etap I Planu inwestycyjnego sektora górniczego mającego na celu obniżenie zasolenia wód rzeki Odry. Plan ten przewidziany jest do realizacji do 2030 roku. Pierwszym elementem Etapu I jest rozwój retencji wód kopalnianych w okresach niskich stanów wód, co pozwoli ograniczyć efekt kumulacji zanieczyszczeń oraz występowanie wysokich stężeń soli w wodzie. Drugim kluczowym elementem jest pilotaż innowacyjnych technologii odsalania. Po uzyskaniu wyników pilotażu i wykonaniu dodatkowych analiz, opracowany będzie Etap II planu, obejmujący m.in. inwestycje w instalacje odsalające, co pozwoli na dalszą redukcję zasolenia wód w dorzeczu Odry.
• wdrożenie monitoringu automatycznego wód – w 2026 roku na Odrze będzie zainstalowanych 10 sond (dwie z nich już działają). Docelowo, w ramach zadań Inspekcji Ochrony Środowiska, będzie utworzony ogólnopolski system ostrzegawczy.
• zwiększenie możliwości finansowania lokalnych projektów – w ramach programu FEnIKS – ich realizacja ma zwiększyć odporność ekosystemów.
• zwiększenie działań ochronnych – m.in. poprzez długoterminowy program ochrony Międzyodrza. 

Informacje dodatkowe

Relacja z konferencji prasowej inaugurującej nabór na pilotaż jest dostępna na stronie internetowej Ministerstwa Klimatu i Środowiska