Państwowa Inspekcja
Ochrony Roślin i Nasiennictwa

Umieszczając oznakowanie CE, producent deklaruje, że produkt nawozowy UE spełnia wymagania określone w przepisach Unii Europejskiej. Oznakowanie CE nie jest jednak urzędowym certyfikatem jakości ani potwierdzeniem, że produkt został przed wprowadzeniem do obrotu zbadany lub zatwierdzony przez organy PIORiN. To, czy rzeczywiste właściwości produktu, w tym jego skład, odpowiadają informacjom zadeklarowanym przez producenta, organy PIORiN sprawdzają podczas kontroli urzędowych.

Co oznacza oznakowanie CE na produkcie nawozowym?

Zasady udostępniania na rynku produktów nawozowych UE określa rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1009. Produkt nawozowy UE, który spełnia wymagania tego rozporządzenia i na którym umieszczono oznakowanie CE, może być oferowany na jednolitym rynku bez uzyskiwania dodatkowego zezwolenia na wprowadzenie do obrotu.

Przed wprowadzeniem produktu do obrotu producent:

1. sporządza dokumentację techniczną;
2. przeprowadza właściwą procedurę oceny zgodności;
3. sporządza deklarację zgodności UE;
4. umieszcza na produkcie oznakowanie CE.

Procedura oceny zgodności zależy między innymi od kategorii funkcji produktu oraz zastosowanych w nim materiałów składowych. W określonych przypadkach obejmuje udział jednostki notyfikowanej.

Sporządzając deklarację zgodności UE, producent przyjmuje odpowiedzialność za to, że produkt spełnia wymagania, które mają do niego zastosowanie.

Dlaczego zgodność produktu ma znaczenie dla rolnika?

O wartości użytkowej nawozu decydują przede wszystkim zawartość składników pokarmowych, ich formy oraz inne właściwości zadeklarowane przez producenta.

Informacje podane na etykiecie pozwalają porównać dostępne produkty i wybrać nawóz odpowiedni do potrzeb danej uprawy. Pomagają również ustalić właściwą dawkę nawozu, z uwzględnieniem potrzeb roślin i zasobności gleby.

Jeżeli rzeczywista zawartość składników pokarmowych jest niższa od zadeklarowanej, zastosowanie nawozu zgodnie z instrukcją może nie dostarczyć roślinom odpowiedniej ilości składników. Może to zmniejszyć skuteczność nawożenia, wymagać dodatkowych zabiegów i zwiększać koszty produkcji.

Znaczenie ma również bezpieczeństwo produktu. Niewłaściwe parametry lub przekroczenie dopuszczalnych poziomów zanieczyszczeń mogą wpływać na jakość upraw oraz stan gleby i wód, a w określonych przypadkach także stwarzać zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt.

Dlatego porównywanie nawozów wyłącznie na podstawie ceny za tonę może być niewystarczające. Istotne są również ilość i forma deklarowanych składników oraz przeznaczenie produktu.

Na co zwrócić uwagę przy zakupie?

Przed zakupem nawozu warto sprawdzić przede wszystkim:

1. przeznaczenie produktu i sposób jego stosowania;
2. deklarowaną zawartość składników pokarmowych i ich formy;
3. zalecane dawkowanie;
4. dane producenta oraz – jeżeli dotyczy – importera;
5. oznaczenie umożliwiające identyfikację produktu i jego partii;
6. ostrzeżenia i informacje dotyczące bezpiecznego stosowania;
7. czy informacje zostały podane w języku polskim;
8. czy na produkcie oferowanym jako produkt nawozowy UE umieszczono oznakowanie CE.

Czytelna i kompletna etykieta umożliwia świadomy wybór produktu.

Kto, poza producentem, odpowiada za zgodność produktu?

Obowiązki związane z bezpieczeństwem i zgodnością produktu dotyczą również importerów i dystrybutorów. Przed udostępnieniem produktu na rynku powinni oni sprawdzić między innymi, czy produkt jest prawidłowo oznakowany, czy towarzyszą mu wymagane dokumenty i informacje oraz czy producent i importer podali wymagane dane identyfikacyjne.

Jeżeli importer lub dystrybutor uzna albo ma podstawy, by sądzić, że produkt nie spełnia wymagań, nie może wprowadzać go do obrotu do czasu zapewnienia zgodności. Powinien także współpracować z właściwymi organami w działaniach służących usunięciu stwierdzonego ryzyka.

Jeżeli produkt został już udostępniony, podmiot powinien podjąć odpowiednie działania naprawcze, w tym – zależnie od okoliczności – doprowadzić produkt do zgodności, wycofać go z obrotu lub odzyskać.

Co sprawdza PIORiN?

Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN) sprawuje nadzór nad wprowadzaniem do obrotu i udostępnianiem na rynku produktów nawozowych UE.

W ramach prowadzonych działań inspektorzy:

1. sprawdzają legalność wprowadzenia do obrotu produktu nawozowego UE;
2. weryfikują oznakowanie, deklarację zgodności UE oraz dokumentację techniczną produktu;
3. oceniają spełnienie wymagań określonych dla danej kategorii funkcji produktu i kategorii materiałów składowych;
4. pobierają próbki i zlecają badania w celu potwierdzenia zgodności produktu z deklarowanymi właściwościami oraz sprawdzenia, czy nie zostały przekroczone dopuszczalne poziomy zanieczyszczeń;
5. podejmują działania w przypadku stwierdzenia niezgodności.

Dokumentacja techniczna umożliwia organom nadzoru ocenę zgodności produktu nawozowego UE z wymaganiami, weryfikację jego deklarowanych właściwości oraz sprawdzenie zastosowanej procedury oceny zgodności. Badania laboratoryjne pozwalają natomiast obiektywnie sprawdzić rzeczywiste parametry produktu.

Czy każdy produkt nawozowy przechodzi takie same badania?

Nie każdy produkt podlega identycznemu zestawowi badań. Zakres analiz dobiera się do jego kategorii, składu, deklarowanych właściwości oraz wymagań, które mają do niego zastosowanie.

W zależności od rodzaju produktu badania mogą obejmować:

1. oznaczanie zawartości zadeklarowanych składników pokarmowych;
2. sprawdzanie innych parametrów i właściwości określonych w przepisach;
3. oznaczanie poziomów określonych zanieczyszczeń.

W przypadku nawozów, dla których przepisy określają wymagania dotyczące patogenów, badania mogą obejmować między innymi wykrywanie obecności bakterii Salmonella spp. oraz oznaczanie liczby bakterii Escherichia coli lub enterokoków.

Nie każda różnica między wynikiem badania a wartością podaną na etykiecie oznacza naruszenie przepisów. Prawo przewiduje dopuszczalne tolerancje, które uwzględniają odchylenia mogące powstawać podczas produkcji i dystrybucji, a także przy pobieraniu próbek i wykonywaniu analiz.

Niezgodność występuje, gdy wynik wykracza poza dopuszczalną tolerancję albo produkt nie spełnia określonej w przepisach wartości minimalnej, maksymalnej lub innego wymagania, które ma do niego zastosowanie.

Co dzieje się po stwierdzeniu niezgodności?

Dalsze postępowanie zależy od charakteru niezgodności, jej skali oraz ryzyka, jakie może stwarzać produkt. W przypadku stwierdzenia niezgodności organ, w toku postępowania administracyjnego, może wezwać podmiot gospodarczy do:

• usunięcia niezgodności produktu z wymaganiami;
• wycofania produktu z obrotu;
• zaprzestania jego udostępniania;
• odzyskania produktu;
• zniszczenia produktu;
• powiadomienia użytkowników o stwierdzonych niezgodnościach.

Podejmowane środki powinny być adekwatne do rodzaju naruszenia i związanego z nim ryzyka. Ich celem jest ochrona użytkowników, zdrowia ludzi i zwierząt oraz środowiska, a także zapewnienie uczciwych warunków konkurencji przedsiębiorcom, którzy rzetelnie deklarują właściwości swoich produktów.

Czy brak oznakowania CE oznacza, że nawóz jest nielegalny?

Nie. System produktów nawozowych UE z oznakowaniem CE nie jest jedyną legalną drogą udostępniania nawozów na polskim rynku.

Na rynku mogą być również oferowane:

• nawozy i środki wspomagające uprawę roślin wprowadzone na podstawie pozwolenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi;
• produkty bez oznakowania CE, które zostały zgodnie z prawem wprowadzone do obrotu w innym państwie Unii Europejskiej i spełniają warunki korzystania z zasady wzajemnego uznawania.

Zasadę wzajemnego uznawania w odniesieniu do nawozów reguluje ustawa o nawozach i nawożeniu. Zgodnie z jej przepisami do obrotu w Polsce można wprowadzać nawozy dopuszczone do obrotu w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej lub w Republice Turcji, jeżeli przepisy, na podstawie których zostały dopuszczone, zapewniają ochronę zdrowia ludzi i zwierząt oraz środowiska, a także ich przydatność do stosowania.

Za wykazanie spełnienia tych warunków odpowiada podmiot wprowadzający produkt na polski rynek. PIORiN może zweryfikować prawidłowość zastosowania zasady wzajemnego uznawania.

Warto wiedzieć: brak oznakowania CE nie przesądza o nielegalności produktu. Decydujące znaczenie mają podstawa prawna jego wprowadzenia na rynek oraz spełnienie wymagań właściwych dla tej podstawy.

Podstawa prawna i materiały dodatkowe

1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1009 – aktualny tekst skonsolidowany.
2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/515 w sprawie wzajemnego uznawania towarów.
3. Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu – tekst jednolity, Dz.U. z 2024 r. poz. 105.
4. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 sierpnia 2024 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu.
5. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi: „Udostępnianie na rynku produktów nawozowych CE”.
6. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa: „Wzajemne uznawanie nawozów i środków wspomagających uprawę roślin”.