Panel PIORiN podczas 65. Sesji Naukowej IOR-PIB
W drugim dniu Konferencji Ochrony Roślin - 65. Sesji Naukowej IOR-PIB odbył się panel tematyczny organizowany przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa „Kwalifikacja materiału siewnego gwarantem bezpieczeństwa żywności”. Debatę poprowadziły, reprezentujące Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa, Sylwia Jurkiewicz - dyrektor Centralnego Laboratorium GIORIN oraz Anna Kraśniewska - dyrektor Biura Nasiennictwa GIORiN.
150 lat laboratoryjnej oceny nasion w Polsce
Panel otworzyła prezentacja Ireny Gery – Kierownika Referencyjnego Laboratorium Nasiennego – 150 lat laboratoryjnej oceny nasion w Polsce. Prelegentka zaprosiła zgromadzonych w podróż w czasie i przedstawiła rozwój nasionoznawstwa od XIX wieku, historię badań jakości materiału siewnego oraz znaczenie laboratoryjnej oceny nasion dla współczesnego rolnictwa. Wskazano na ciągłość 150-letniej tradycji badań, która dziś stanowi fundament systemu kwalifikacji materiału siewnego w Polsce.
Kwalifikacja materiału siewnego – ramy prawne i praktyka
Wystąpienie dyrektor Anny Kraśniewskiej, dotyczące kwalifikacji materiału siewnego roślin rolniczych koncentrowało się na obowiązujących ramach prawnych regulujących ocenę, wytwarzanie i obrót materiałem siewnym – zarówno w systemie krajowym, jak i międzynarodowym (OECD, UE). Podkreślono znaczenie oceny polowej plantacji nasiennych oraz rolę Polski jako istotnego producenta materiału siewnego, szczególnie w województwach wielkopolskim i kujawsko-pomorskim. W strukturze upraw dominują rośliny zbożowe, w tym pszenica. Zwrócono również uwagę na działania podejmowane w ramach współpracy międzynarodowej, m.in. spotkanie ESCAA zorganizowane w czasie polskiej prezydencji w Radzie UE.
Drony w ocenie polowej i nadzorze
Istotnym elementem panelu była prezentacja Macieja Wołosza, Zastępcy Wojewódzkiego Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Łodzi, dotycząca wykorzystania bezzałogowych statków powietrznych w ocenie polowej materiału siewnego. PIORiN dysponuje obecnie 70 dronami oraz 130 przeszkolonymi pilotami. Zastosowanie technologii umożliwia m.in. analizę multispektralną w zakresie oceny tożsamości gatunkowej i odmianowej, stopnia zachwaszczenia czy kondycji plantacji. Jeden nalot trwający ok. 40 minut pozwala na zmapowanie nawet 200 ha upraw, a wygenerowanie raportu zajmuje ok. 30 minut.
Drony wykorzystywane są także w innych obszarach działalności Inspekcji – do oceny prawidłowości stosowania środków ochrony roślin, monitorowania zdrowotności roślin, pobierania prób wody w kierunku bakterii Ralstonia solanacearum czy pomiaru objętości hałd nawozów. Wskazano również na ograniczenia operacyjne, zarówno w kwestii samych lotów, jak i analizy multispektralnej.
Jednolite standardy badań – rola ISTA
W kolejnym wystąpieniu Irena Gera omówiła znaczenie standaryzacji badań nasion oraz rolę Międzynarodowego Związku Oceny Nasion - International Seed Testing Association (ISTA), założonego w 1924 r., w tworzeniu jednolitych i wiarygodnych metod badawczych. Ujednolicone procedury stanowią podstawę międzynarodowego obrotu materiałem siewnym i gwarantują porównywalność wyników badań na całym świecie.
Digitalizacja kolekcji nasion
Krzysztof Stobrawa z Referencyjnego Laboratorium Nasiennego w Poznaniu przedstawił proces digitalizacji kolekcji nasion RLN. Referencyjne zbiory, przechowywane w szklanych fiolkach, stanowią podstawowe narzędzie pracy analityka nasiennego – służą jako próbki odniesienia przy identyfikacji nasion obcych w badanych próbach. Ze względu na ograniczoną dostępność i stopniowe zużywanie się materiału referencyjnego, rozpoczęto proces przenoszenia kolekcji do formy cyfrowej. Digitalizacja zwiększa efektywność pracy laboratoriów oraz dostępność materiałów szkoleniowych i porównawczych.
Program Euphresco III – współpraca ponad granicami
Ostatnie wystąpienie panelu przedstawiła Joanna Guenter z Centralnego Laboratorium GIORiN, prezentując Program Euphresco III, który w 2026 r. obchodzi 20-lecie istnienia. Prelegentka przybliżyła genezę powstania tej inicjatywy oraz jej dynamiczny rozwój na przestrzeni lat. EUPHRESCO III jest międzynarodową platformą ułatwiającą nawiązywanie kontaktów oraz współpracę naukową pomiędzy instytucjami badawczymi i organizacjami odpowiedzialnymi za zdrowie roślin.
Podsumowanie panelu – od historii do nowoczesnych rozwiązań
Panel „Kwalifikacja materiału siewnego gwarantem bezpieczeństwa żywności” pokazał, że bezpieczeństwo żywności zaczyna się od wysokiej jakości materiału siewnego – ocenianego zgodnie z jednolitymi standardami, w oparciu o nowoczesne metody laboratoryjne i terenowe.
Zaprezentowane wystąpienia ukazały ciągłość 150-letniej tradycji laboratoryjnej oceny nasion w Polsce, znaczenie ram prawnych i systemu kwalifikacji, rozwój technologii – w tym wykorzystanie dronów i digitalizację zasobów referencyjnych – oraz rolę międzynarodowej współpracy w obszarze zdrowia roślin.
Dyskusja potwierdziła, że skuteczny system kwalifikacji materiału siewnego oraz silne i nowoczesne zaplecze badawcze PIORiN są kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa fitosanitarnego kraju, stabilności produkcji rolniczej oraz budowania zaufania do polskiego materiału siewnego na rynku krajowym i międzynarodowym.
