Prokuratura Krajowa

W dniu 8 stycznia 2026 r. prokurator Wydziału Spraw Wewnętrznych Prokuratury Krajowej wydał postanowienie o umorzeniu śledztwa dotyczącego przekroczenia uprawnień przez funkcjonariuszy publicznych poprzez bezprawne pozbawienie wolności Marcina R. w związku z jego zatrzymaniem w dn. 15 lipca 2024 r, tj. o czyn z art. 231 § 1 kk i art. 189 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk.  
  
Podstawą umorzenia było stwierdzenie braku znamion czynu zabronionego – art. 17 § 1 pkt 2 kpk. Zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził, aby osoby objęte zawiadomieniem działały z zamiarem bezprawnego pozbawienia wolności Marcina R., a tym samym nie dopuściły się przekroczenia swoich uprawnień.

Śledztwo w tej sprawie, o sygn. akt 1001-14.Ds.14.2025, zostało wszczęte w Wydziale Spraw Wewnętrznych Prokuratury Krajowej w dniu 28 lutego 2025 r. na podstawie zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa przez prokuratorów z Zespołu Śledczego Nr 2 PK, Ministra Sprawiedliwości Prokuratora Generalnego Adama Bodnara, Prokuratora Krajowego Dariusza Korneluka oraz Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Arkadiusza Myrchę. 

W toku postępowania zgromadzono materiał dowodowy w postaci zeznań świadków oraz dokumentów, którego ocena pozwoliła na dokonanie następujących ustaleń faktycznych. 

W dniu 18 lutego 2024 r. powołany w Prokuraturze Krajowej Zespół Nr 2 wszczął śledztwo w sprawie przekroczenia uprawnień i niedopełnienia obowiązków, w celu osiągnięcia korzyści majątkowych i osobistych, przez funkcjonariuszy publicznych w osobach Ministra Sprawiedliwości i urzędników Ministerstwa Sprawiedliwości w związku z zarządzaniem, rozdysponowaniem i rozliczaniem przyznanych środków finansowych pochodzących z Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej(Funduszu Sprawiedliwości) , tj. o czyn z art. 231 § 1 i 2 k.k.

Zgromadzony w tym postępowaniu materiał dowodowy dostarczył podstaw do przyjęcia dostatecznie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez Marcina R. pełniącego funkcję Podsekretarza Stanu oraz Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości szeregu przestępstw na szkodę Skarbu Państwa, związanych z wydatkowaniem środków z Funduszu Sprawiedliwości. W ocenie prokuratora dowody te uzasadniały wydanie postanowienia o przedstawieniu Marcinowi R. 11 zarzutów, a także zastosowanie wobec niego tymczasowego aresztowania, w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania. 

Marcin R. sprawuje mandat posła na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej X kadencji, co dla podjęcia wskazanych czynności z jego udziałem wymagało uzyskania zgody Sejmu na uchylenie przysługującego mu immunitetu parlamentarnego. W dniu 12 lipca 2024 r. Sejm RP rozpoznając wniosek prokuratora podjął uchwałę o wyrażeniu zgody na pociągnięcie posła Marcina R. do odpowiedzialności karnej za popełnienie 11 przestępstw oraz wyraził zgodę na jego zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie. 

W trakcie dyskusji nad wnioskiem, zarówno w Komisji Regulaminowej, jak i podczas posiedzenia plenarnego Sejmu RP, ani Marcin R., ani reprezentujący go pełnomocnik nie powoływali się na przysługujący posłowi immunitet związany z pełnieniem funkcji zastępcy członka Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy (ZPRE). 

Jeszcze przed skierowaniem wniosku do Sejmu RP, mając na uwadze fakt pełnienia funkcji zastępcy członka ZPRE, w Zespole Śledczym nr 2 Prokuratury Krajowej przeprowadzono analizę aktów prawnych Rady Europy regulujących zakres immunitetu parlamentarnego tego Zgromadzenia. W jej wyniku wypracowano pogląd prawny, zgodnie z którym immunitet nie przysługuje w sytuacji, gdy zarzucane członkowi Zgromadzenia czyny nie pozostają w związku z wykonywaniem tej funkcji. Stanowisko to było zbieżne z dwoma opiniami prawnymi sporządzonymi przez uznanych konstytucjonalistów - dr Joannę Juchniewicz oraz dr. hab. Andrzeja Jackowskiego - na zlecenie Ministerstwa Sprawiedliwości.

W dniu 15 lipca 2024 r. kierownik Zespołu Śledczego Nr 2 PK, prokurator Marzena Kowalska, po otrzymaniu dokumentów z Sejmu RP, wydała postanowienie o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu Marcina R. do Prokuratury Krajowej oraz o przeprowadzeniu czynności przeszukania jego osoby oraz zajmowanych przez niego i pomieszczeń.
 
Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, wykonując powyższe postanowienie, dokonała jeszcze tego samego dnia zatrzymania Marcina R. Został on następnie przetransportowany do siedziby Prokuratury Krajowej, gdzie prokuratorzy ogłosili mu zarzuty i przeprowadzili czynność przesłuchania w charakterze podejrzanego. Marcin R. korzystał z pomocy obrońcy. 

W trakcie przesłuchania podejrzany wraz z obrońcą, złożyli wniosek o natychmiastowe zwolnienie Marcina R., powołując się na przysługujący mu immunitet zastępcy członka Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Prokuratorzy przeprowadzający czynność nie uwzględnili wniosku, prezentując stanowisko, iż immunitet ten nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, i kontynuowali przesłuchanie. 

W dniu 16 lipca 2024 r. prokurator Zespołu Śledczego Nr 2 Prokuratury Krajowej złożył do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie wniosek o zastosowanie wobec Marcina R. środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania na okres 3 miesięcy. 

W tym samym dniu, z inicjatywy obrońcy Marcina R., Przewodniczący Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy skierował do Marszałka Sejmu RP Szymona Hołowni pismo, w którym poinformował o przysługującym Marcinowi R. immunitecie członka ZPRE oraz o procedurze uchylenia takiego immunitetu. 

Pismo to obrońca Marcina R. przedłożył sądowi orzekającemu w przedmiocie tymczasowego aresztowania. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie postanowieniem z dnia 16 lipca 2024 r. nie uwzględnił wniosku prokuratora i zwolnił Marcina R., przyjmując za podstawę rozstrzygnięcia art. 17§ 1 pkt 10 kpk, tj. brak wymaganego zezwolenia na ściganie. Prokurator uczestniczący w posiedzeniu prezentował stanowisko o braku podstaw do przyjęcia, iż w sprawie tej Marcin R. korzysta z immunitetu parlamentarnego Rady Europy.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 16 lipca 2024 r. sąd wskazał na skomplikowany charakter zagadnienia immunitetu wynikającego z przepisów Rady Europy. Swoją decyzję argumentował krótkim, 24 godzinnym terminem na podjęcie decyzji, treścią pisma Przewodniczącego ZPRE oraz rozbieżnościami w ocenach prawnych dotyczących zakresu ochrony immunitetowej. W ocenie sądu okoliczności te uzasadniały konieczność rozstrzygnięcia powstałych wątpliwości na korzyść podejrzanego. Jednocześnie sąd nie przesądził, iż Marcin R. korzysta z dodatkowej ochrony immunitetowej przysługującej z tytułu uczestnictwa w ZPRE.

Postanowienie to zostało zaskarżone przez prokuratora, który konsekwentnie wskazywał, że analiza przepisów Porozumienia Ogólnego w sprawie przywilejów i immunitetów Rady Europy oraz art. 105 ust. 2-5 Konstytucji RP prowadzi do wniosku, iż w sprawie Marcina R., wobec braku jakiegokolwiek związku zarzucanych czynów z pełnieniem funkcji zastępcy członka ZPRE, immunitet Rady Europy mu nie przysługuje. W ocenie prokuratora, w zaistniałej sytuacji prawnie skuteczne i wystarczające do przedstawienia zarzutów, zatrzymania i tymczasowego aresztowania było uchylenie immunitetu krajowego.

Sąd Okręgowy w Warszawie, rozpoznając wniesiony środek zaskarżenia w składzie trzyosobowym z uwagi na zawiłość sprawy, postanowieniem z dnia 27 września 2024 r. nie uwzględnił zażalenia i utrzymał w mocy orzeczenie sądu pierwszej instancji. Sąd nie podzielił argumentacji prokuratora, przyjmując, że w dniu zatrzymania Marcinowi R. przysługiwał immunitet o charakterze międzynarodowym, który nie mógł być uchylony decyzją Sejmu RP. 

Wobec stanowiska sądu Prokurator Generalny zwrócił się do Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy o uchylenie immunitetu Marcinowi R. w zakresie pociągnięcia go do odpowiedzialności karnej oraz wyrażenia zgody na jego zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie. Zgromadzenie zgodę taką wyraziło w dniu 2 października 2024 r.

W dniu 22 lipca 2024 r. obrońca Marcina R. złożył zażalenie na postanowienie prokuratora z dnia 15 lipca 2024 r. o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu podejrzanego oraz o przeszukaniu oraz na czynność zatrzymania i przeszukania.

Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie postanowieniem z dnia 21 listopada 2024 r. stwierdził, że zatrzymanie Marcina R., dokonane w dniu 15 lipca 2024 r,. było zasadne i prawidłowe, jednak nielegalne. W ocenie Sądu o zasadności zatrzymania świadczył fakt, że zgromadzony materiał dowodowy wskazywał na wysokie prawdopodobieństwo popełnienia przez Marcina R. 11 czynów opisanych w postanowieniu o przedstawieniu zarzutów, co stanowiło wystarczającą podstawę faktyczną do zastosowania środka przymusu w postaci zatrzymania i doprowadzenia do Prokuratury Krajowej. Sąd uznał również, że zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie było celowe i proporcjonalne.

Oceniając natomiast legalność zatrzymania, sąd przyjął, że było ono nielegalne z uwagi na przysługujący posłowi odrębny immunitet formalny wynikający z członkostwa w ZPRE. Sąd podzielił przy tym argumentację przedstawioną w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 27 września 2024 r. 

Znamiona przestępstwa z art. 231 § 1 kk i art. 189 § 1 kk.

Przestępstwo z art. 231 § 1 kk polega na umyślnym przekroczeniu uprawnień lub niedopełnieniu obowiązków przez funkcjonariusza publicznego, działającego na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. Niedopełnieniem obowiązków będzie natomiast niedokonanie czynności, która mieści się w zakresie kompetencji danej osoby i której wykonanie w konkretnej sytuacji było obowiązkowe.
Do przyjęcia, że sprawca popełnił tzw. przestępstwo urzędnicze, niezbędne jest ustalenie, że obejmował swoim zamiarem – bezpośrednim albo ewentualnym - przekroczenie uprawnień bądź niedopełnienie obowiązków. jak również to, że działał na szkodę interesu publicznego lub prywatnego. 
O zamiarze sprawcy decyduje jego nastawienie psychiczne do podejmowanych działań. Należy jednak podkreślić, że umyślności działania sprawcy nie można domniemywać, a wszelkie wątpliwości w tym zakresie, zgodnie z art. 5 § 2 k.p.k., rozstrzyga się na korzyść oskarżonego (podejrzanego).
Art. 189 § 1 kk penalizuje zachowanie polegające na pozbawieniu człowieka wolności. Przestępstwo to może być popełnione również przez zaniechanie, w takim przypadku jego sprawcą może być wyłącznie osoba, na której ciąży prawny, szczególny obowiązek zapobiegnięcia temu skutkowi. Warunkiem odpowiedzialności za przestępstwo bezprawnego pozbawienia człowieka wolności jest jego niezgodność z prawem. Odpowiedzialność za to przestępstwo jest wyłączona wówczas, gdy pozbawienie wolności następuje w wykonaniu przepisów powszechnie obowiązującego prawa, a więc m.in. w przypadku zatrzymania lub tymczasowego aresztowania, o ile czynności te podejmowane są przez osobę uprawnioną. 

Podstawa umorzenia – brak znamion czynu zabronionego.

Brak znamion czynu zabronionego oznacza, że określone zachowanie, choć mogło być postrzegane jako potencjalne przestępstwo, nie wypełnia wszystkich ustawowych znamion danego czynu zabronionego, a tym samym nie może zostać uznane za przestępstwo.

Nie tylko prawem, ale również obowiązkiem prokuratora było dokonanie samodzielnej wykładni przepisów dotyczących immunitetu członka ZPRE, a następnie podjęcie decyzji co do zasadności ewentualnego wystąpienia do tego Zgromadzenia z wnioskiem o uchylenie Marcinowi R. immunitetu. Przed wydaniem postanowienia o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu Marcina R. do Prokuratury Krajowej prokuratorzy Zespołu Śledczego Nr 2 zapoznali się przepisami regulującymi to zagadnienie oraz dokonali ich interpretacji, na podstawie której uznali, że w ustalonym stanie faktycznym i prawnym immunitet nie znajduje zastosowania.

Przepisy dotyczące zakresu obowiązywania immunitetu członka oraz zastępcy członka ZPRE budzą poważne wątpliwości interpretacyjne. Znajduj to odzwierciedlenie zarówno w poglądach prezentowanych w opiniach prawnych sporządzonych na zlecenie Ministerstwa Sprawiedliwości oraz Prokuratury Krajowej, jak i w rozważaniach sądów orzekających w tej sprawie, a także w stanowiskach autorytetów prawniczych wyrażanych w debacie publicznej. 
Sprawa ta miała charakter bezprecedensowy, po raz pierwszy w historii polskiego wymiaru sprawiedliwości dokonywano oceny zakresu ochrony immunitetu Rady Europy.

Na szczególne podkreślenie zasługuje to, że prawomocne orzeczenia, w których sąd przyjął, iż Marcin R. korzysta z ochrony wynikającej z immunitetu Rady Europy, nie zakończyły sporu prawnego co do istnienia bądź braku tego immunitetu wobec posła. Niemniej jednak orzeczenia te są przez prokuraturę w pełni respektowane. 
W konsekwencji nie sposób uznać, że stanowisko wypracowane przez prokuratorów z Zespołu Śledczego Nr 2 PK było oczywiście niesłuszne. 

Nawet przyjmując – jak uczynił to Sąd Okręgowy w Warszawie – że w dacie zatrzymania Marcina R. korzystał z ochrony immunitetowej przysługującej z tytułu członkostwa w ZPRE, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie, iż kierownik Zespołu Śledczego, która wydała postanowienie o zatrzymaniu posła, prokuratorzy uczestniczący w czynnościach procesowych, ani inni funkcjonariusze publiczni związani ze sprawą, dopuścili się przestępstwa przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków, skutkującego bezprawnym pozbawieniem Marcina R. wolności.

Przestępstwo bezprawnego pozbawienia wolności, określone w art. 189 § 1 kk, może zostać popełnione wyłącznie umyślnie, zarówno w zamiarze bezpośrednim, jak i ewentualnym.
Prokurator, na mocy przepisów prawa, jest organem uprawnionym do wydania postanowienia o zatrzymaniu i przymusowym doprowadzeniu podejrzanego, a tym samym do czasowego pozbawienia go wolności. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie w postanowieniu z dnia 21 listopada 2024 r. podzielił ocenę prokuratora, że istniała podstawa faktyczna do zatrzymania i przymusowego doprowadzenia Marcina R., w postaci wysokiego prawdopodobieństwa popełnienia przez niego czynów opisanych w postanowieniu o przedstawieniu zarzutów. Sąd uznał jednocześnie, iż zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie do Prokuratury było celowe i proporcjonalne. 
Stwierdzając nielegalność zatrzymania z uwagi na przysługujący immunitet formalny ZPRE, sąd zaznaczył jednocześnie, że zagadnienie to miało charakter sporny i niejednoznaczny.

Uznanie zatrzymania za nielegalne nie skutkuje automatycznie odpowiedzialnością karną funkcjonariusza publicznego, który dokonał zatrzymania bądź polecił jego przeprowadzenie. Nie oznacza to również, że czynność ta pozostaje poza kontrolą w aspekcie odpowiedzialności karnej. Ocena istnienia świadomości bezprawności zatrzymania po stronie funkcjonariusza publicznego wymaga każdorazowo uwzględnienie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy.

Prokurator ustalił, że prokuratorzy Zespołu Śledczego Nr 2, działając w ramach przyznanych im przez ustawodawcę kompetencji, dokonali samodzielnej analizy podstaw faktycznych i prawnych zatrzymania i uznali, że w okolicznościach sprawy nie występowały przeszkody procesowe do przeprowadzenia czynności z udziałem Marcina R.
Sprawa ta miała charakter bezprecedensowy, po raz pierwszy w historii polskiego wymiaru sprawiedliwości dokonywano oceny zakresu ochrony immunitetu Rady Europy.

W realiach niniejszej sprawy brak jest zatem dowodów pozwalających na przyjęcie, że prokuratorzy podejmujący czynności w związku z zatrzymanie Marcina R. mieli świadomość ich bezprawności lub co najmniej godzili się na naruszenie prawa. Zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje, aby działali oni z zamiarem przekroczenia uprawnień lub niedopełnienia obowiązków w rozumieniu art. 231 § 1 k.k., ani aby mieli świadomość bezprawnego pozbawienia wolności w rozumieniu art. 189 § 1 k.k.

Prokurator nie znalazł również podstaw dowodowych do ustalenia, że funkcjonariusze publiczni wskazani w zawiadomieniu, niebędący prokuratorami Zespołu NR 2 PK, nakłaniali, zmuszali lub podżegali Kierownika Zespołu -prokurator Marzenę Kowalską - do wydania w dniu 15 lipca 2024 r. postanowienia o zatrzymaniu Marcina R.

Prokurator Marzena Kowalska wydając postanowienie o zatrzymaniu działała w przekonaniu, że nie przysługuje mu immunitet ZPRE, a więc że nie występuje żadna przeszkoda prawna do jego zatrzymania. Nie doszło więc do umyślnego przekroczenia uprawnień, a tym samym brak jest znamienia strony podmiotowej czynu z art. 231 § 1 k.k.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego, art. 231 § 1 kk nie penalizuje błędnej wykładni prawa ani wadliwych decyzji procesowych funkcjonariusza publicznego, o ile brak jest dowodów na świadome i umyślne naruszenie prawa (por. wyrok SN z dnia 9 grudnia 2003 r., sygn. akt III KK 116/03, postanowienie SN z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt I KZP 35/06, postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt IV KK 316/17). 

prok. Anna Adamiak
Rzecznik Prasowy
Prokuratora Generalnego