Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Jaworze

Nowotwory głowy i szyi – istotny problem zdrowia publicznego

Nowotwory głowy i szyi obejmują grupę nowotworów złośliwych rozwijających się w obrębie jamy ustnej, gardła, krtani, jamy nosowej, zatok przynosowych, ślinianek oraz innych struktur regionu głowy i szyi. Są one zaliczane do najczęściej występujących nowotworów na świecie. W Europie stanowią piąty co do częstości nowotwór złośliwy, a każdego roku rozpoznaje się dziesiątki tysięcy nowych zachorowań.

W Polsce corocznie diagnozuje się około 11 tysięcy nowych przypadków nowotworów głowy i szyi, a liczba zachorowań utrzymuje się na wysokim poziomie. Szczególnie niepokojące jest obserwowane od kilku lat zwiększenie liczby przypadków wśród osób młodych, które nie palą tytoniu i nie nadużywają alkoholu. Zjawisko to wiązane jest głównie z zakażeniami wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV).

Czynniki ryzyka

Najważniejszymi czynnikami ryzyka rozwoju nowotworów głowy i szyi pozostają:

• palenie tytoniu,
• bierne narażenie na dym tytoniowy,
• nadmierne spożywanie alkoholu,
• jednoczesne palenie i spożywanie alkoholu,
• zakażenie wirusem HPV,
• niewłaściwa higiena jamy ustnej oraz przewlekłe stany zapalne błon śluzowych.

Szczególnie niebezpieczne jest połączenie palenia tytoniu i spożywania alkoholu, które wielokrotnie zwiększa ryzyko rozwoju nowotworów w obrębie górnych dróg oddechowych i pokarmowych.

Rosnąca rola zakażeń HPV

W ostatnich latach obserwuje się dynamiczny wzrost liczby nowotworów gardła środkowego związanych z zakażeniem wirusem HPV. Zakażenie najczęściej przebiega bezobjawowo, a od momentu infekcji do rozwoju nowotworu może upłynąć wiele lat. Dlatego profilaktyka zakażeń HPV, w tym szczepienia ochronne, stanowi obecnie jeden z najważniejszych elementów zapobiegania części nowotworów głowy i szyi.

Objawy alarmowe

Eksperci kampanii Make Sense przypominają o tzw. zasadzie „1 przez 3”. Jeżeli jeden lub więcej z poniższych objawów utrzymuje się przez ponad trzy tygodnie, konieczna jest konsultacja lekarska:

• chrypka,
• ból gardła,
• trudności lub ból podczas połykania,
• niegojące się owrzodzenie jamy ustnej,
• białe lub czerwone plamy na błonie śluzowej jamy ustnej,
• guz lub powiększenie węzłów chłonnych szyi,
• jednostronna niedrożność nosa,
• krwawienie lub krwista wydzielina z nosa,
• przewlekły ból ucha.

Wczesne wykrycie choroby ma ogromne znaczenie dla rokowania. Według danych prezentowanych przez organizatorów kampanii, rozpoczęcie leczenia we wczesnym stadium umożliwia przeżycie nawet 80-90% chorych, podczas gdy rozpoznanie w stadium zaawansowanym znacząco pogarsza wyniki leczenia.

Profilaktyka

Podstawowymi działaniami profilaktycznymi są:

• niepalenie tytoniu,
• ograniczenie spożywania alkoholu,
• szczepienie przeciw HPV,
• regularne wizyty stomatologiczne,
• samokontrola jamy ustnej i szyi,
• zgłaszanie lekarzowi utrzymujących się objawów,
• udział w badaniach profilaktycznych.

Działania edukacyjne prowadzone podczas Europejskiego Tygodnia Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi mają na celu zwiększenie świadomości zdrowotnej społeczeństwa oraz promowanie zachowań sprzyjających wczesnemu wykrywaniu choroby.

 

Nie lekceważ objawów utrzymujących się dłużej niż 3 tygodnie. Chrypka, ból gardła, trudności w połykaniu czy niegojące się zmiany w jamie ustnej mogą wymagać diagnostyki specjalistycznej. Wczesne wykrycie nowotworu głowy i szyi znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Dbaj o zdrowie, korzystaj ze szczepień przeciw HPV i zgłaszaj się na badania profilaktyczne.

 

Bibliografia

1. Polskie Towarzystwo Nowotworów Głowy i Szyi. XIV Europejski Tydzień Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi. 2026.
2. European Head and Neck Society. Make Sense Campaign. Program działań profilaktycznych dotyczących nowotworów głowy i szyi.
3. Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku. XIII Europejski Tydzień Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi. 2025.
4. Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu. Europejski Tydzień Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi. Materiały edukacyjne.
5. Główny Inspektorat Sanitarny, Narodowy Instytut Onkologii PIB, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Kampania „Nie odbieraj sobie głosu” dotycząca profilaktyki nowotworów głowy i szyi.
6. Golusiński W. i wsp. Materiały kampanii Make Sense oraz informacje prasowe dotyczące epidemiologii nowotworów głowy i szyi w Polsce i Europie.