Światowy Dzień Walki z Rakiem
4 lutego obchodzimy Światowy Dzień Walki z Rakiem (World Cancer Day).
Święto zostało ustanowione w 2000 roku podczas Światowego Szczytu Walki z Rakiem w Paryżu.
Według najnowszych danych – w 2023 roku do Krajowego Rejestru Nowotworów wpłynęły informacje o niemal 193 tys. nowych zachorowań na nowotwory złośliwe w Polsce. Porównując dane z poprzednimi dwoma latami, wskaźniki umieralności nieznacznie się zwiększyły, natomiast wskaźniki zachorowalności istotnie się zwiększyły.
Nowotwory złośliwe stanowiły drugą przyczynę zgonów w Polsce, powodując w 2023 roku 26% zgonów mężczyzn i 23% zgonów kobiet. Choroby nowotworowe stanowią istotny problem zdrowotny przede wszystkim u osób w młodym i średnim wieku (25-64 lat). Zjawisko to jest szczególnie widoczne w populacji kobiet, w której nowotwory od lat pozostają najczęstszą przyczyną zgonów przed 65. rokiem życia, stanowiąc 31% zgonów młodych i 45% zgonów kobiet w średnim wieku (45-64 lat). Wśród starszych osób (> 65 roku życia) odsetek zgonów nowotworowych wśród mężczyzn stanowi niemal 1/3 przyczyn zgonów, wśród kobiet 1/5.
Światowy Dzień Walki z Rakiem jest doskonałą okazją do przypomnienia, jak ważna w zapobieganiu chorobom nowotworowym jest profilaktyka.
Pod pojęciem profilaktyka raka rozróżniamy trzy obszary związane z ochroną przed nowotworami – profilaktykę pierwotną, wtórną oraz prewencję trzeciorzędową. Zdaniem ekspertów najważniejszą rolę w zapobieganiu chorobie nowotworowej odgrywa profilaktyka pierwotna, której celem jest podejmowanie kompleksowych działań u osób zdrowych. Tak rozumiana profilaktyka ma na celu zapobieganie zachorowaniu na nowotwór złośliwy a w efekcie obniżenie liczby zgonów. Do podstawowych narzędzi pierwotnej prewencji nowotworów należą: upowszechnianie wiedzy dotyczącej onkologii, promocja tzw. czujności onkologicznej oraz propagowanie zachowań prozdrowotnych i zdrowego stylu życia wśród społeczeństwa.
W 1987 roku po raz pierwszy opublikowano Europejski Kodeks Walki z Rakiem, który stanowi kompendium wiedzy dotyczącej profilaktyki raka. Główne przesłanie Kodeksu brzmi:
Prowadząc zdrowy tryb życia, można poprawić ogólny stan zdrowia i zapobiec wielu zgonom z powodu nowotworów złośliwych.
Nowy Kodeks Walki z Rakiem – edycja 2026
W profilaktyce nowotworów warto uwzględnić czternaście cennych wskazówek zawartych w najnowszym Europejskim Kodeksie Walki z Rakiem (European Code Against Cancer 2026):
- Palenie tytoniu – Nie pal. Nie używaj tytoniu w żadnej postaci ani e-papierosów. Jeśli palisz, rzuć.
- Narażenie na dym tytoniowy w otoczeniu – Zadbaj o to, aby twój dom i samochód były wolne od dymu tytoniowego.
- Nadwaga i otyłość – Podejmuj działania, aby zapobiegać nadwadze i otyłości lub je kontrolować. Ogranicz spożycie żywności wysokokalorycznej, bogatej w cukier, tłuszcz i sól. Ogranicz spożycie napojów o wysokiej zawartości cukru. Pij głównie wodę i napoje niesłodzone. Ogranicz spożycie żywności wysokoprzetworzonej.
- Aktywność fizyczna – Bądź aktywny fizycznie w codziennym życiu. Ogranicz czas spędzany na siedząco.
- Dieta – Włącz do codziennej diety dużo produktów pełnoziarnistych, warzyw, roślin strączkowych i owoców. Ogranicz spożycie czerwonego mięsa i unikaj przetworzonego mięsa.
- Alkohol – Unikaj napojów alkoholowych.
- Karmienie piersią – Karm dziecko piersią jak najdłużej.
- Ekspozycja na słońce – Unikaj nadmiernej ekspozycji na słońce, szczególnie u dzieci. Stosuj ochronę przeciwsłoneczną. Nigdy nie korzystaj z solarium.
- Czynniki rakotwórcze w miejscu pracy – Zapoznaj się z czynnikami rakotwórczymi występującymi w miejscu pracy i poproś pracodawcę, aby zadbał o twoje bezpieczeństwo. Zawsze przestrzegaj zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.
- Radon w pomieszczeniach – Dowiedz się, jaki jest poziom radonu w twojej okolicy, sprawdzając lokalną mapę radonową. Skorzystaj z pomocy specjalistów, aby zmierzyć poziom radonu w domu i w razie potrzeby go obniżyć.
- Zanieczyszczenie powietrza – Podejmij działania, aby zmniejszyć narażenie na zanieczyszczenie powietrza. Korzystaj z transportu publicznego, wybieraj spacer lub jazdę na rowerze zamiast samochodu. Podczas spacerów, jazdy na rowerze lub ćwiczeń wybieraj trasy o mniejszym natężeniu ruchu drogowego. Dbaj o to, aby twój dom był wolny od dymu, unikaj palenia materiałów takich jak węgiel czy drewno. Wspieraj polityki poprawiające jakość powietrza.
- Zakażenia rakotwórcze – Szczep dziewczęta i chłopców przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B oraz wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) w wieku zalecanym w twoim kraju. Badaj się i lecz na wirusowe zapalenie wątroby typu B i C, zakażenie ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV) oraz bakterię Helicobacter pylori, zgodnie z zaleceniami obowiązującymi w twoim kraju.
- Hormonalna terapia zastępcza – Jeśli po szczegółowej konsultacji z lekarzem zdecydujesz się na stosowanie hormonalnej terapii zastępczej (aby złagodzić objawy związane z menopauzą), postaraj stosować się ją jak najkrócej.
- Zorganizowane programy badań przesiewowych – Bierz udział w zorganizowanych programach badań przesiewowych zgodnie z zaleceniami obowiązującymi w twoim kraju, w kierunku: raka jelita grubego, raka piersi. raka szyjki macicy, raka płuca.
Z okazji Światowego Dnia Walki z Rakiem możemy wyrazić symbolicznie swoją solidarność z pacjentami onkologicznymi, ale również zadbać o swoje zdrowie i zwiększyć świadomość dotyczącą objawów, diagnostyki i leczenia onkologicznego.
Zawsze lepiej zapobiegać niż leczyć! Dlatego przestrzegajmy zaleceń Kodeksu Walki z Rakiem i regularnie wykonujmy badania profilaktyczne.
Źródła: Polska Liga Walki z Rakiem, cancer-code-europe.iarc.who.int
Portal onkologiczny – https://www.zwrotnikraka.pl/
DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ:
https://www.gov.pl/web/zdrowie/profilaktyka-onkologiczna