Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Rybniku

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS obchodzony jest corocznie w trzecią niedzielę maja i stanowi ważny moment refleksji nad skutkami epidemii HIV/AIDS. To czas, w którym wspominamy osoby, które zmarły z powodu AIDS, okazujemy solidarność z osobami żyjącymi z HIV oraz podkreślamy znaczenie profilaktyki i edukacji. Wiele osób przez długi czas nie wie o zakażeniu HIV, dlatego regularne testowanie ma kluczowe znaczenie dla ochrony zdrowia własnego i partnerów.

Skuteczna profilaktyka HIV obejmuje m.in. używanie prezerwatyw, regularne testowanie oraz – w uzasadnionych przypadkach – stosowanie profilaktyki przedekspozycyjnej (PrEP), czyli metody zapobiegania zakażeniu wirusem HIV polegającej na regularnym przyjmowaniu leków antyretrowirusowych przez osoby niezakażone, ale potencjalnie narażone na kontakt z wirusem oraz profilaktyki poekspozycyjnej (PEP) - działania medycznego stosowanego po możliwym narażeniu na zakażenie wirusem HIV, którego celem jest zapobieżenie rozwojowi zakażenia.

Dzięki postępowi medycyny i szerokiemu dostępowi do terapii antyretrowirusowej sytuacja osób żyjących z HIV uległa znaczącej poprawie. Obecnie, przy odpowiednim leczeniu, osoby te mogą prowadzić długie i aktywne życie. Skuteczna terapia pozwala osiągnąć niewykrywalną wiremię, co oznacza brak transmisji HIV drogą kontaktów seksualnych (zasada N=N: niewykrywalny = niezakażający).

Jednocześnie wirus HIV nadal pozostaje poważnym wyzwaniem zdrowia publicznego. Kluczowe znaczenie mają:

• wczesne wykrycie zakażenia,
• dostęp do leczenia,
• edukacja społeczeństwa,
• przeciwdziałanie stygmatyzacji osób żyjących z HIV.

Międzynarodowy Dzień Pamięci o Zmarłych na AIDS przypomina, że mimo postępów nadal konieczne są systematyczne działania profilaktyczne oraz budowanie świadomości społecznej, szczególnie wśród młodych ludzi.

Działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w obszarze HIV/AIDS

Państwowa Inspekcja Sanitarna od lat realizuje zadania w zakresie profilaktyki HIV/AIDS w ramach Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS. Program ten stanowi podstawę działań edukacyjnych, profilaktycznych oraz informacyjnych prowadzonych na terenie całego kraju, ze szczególnym uwzględnieniem grup o podwyższonym ryzyku zakażenia.

W ostatnich latach obserwuje się niepokojące zjawiska, takie jak niedostateczna wiedza młodych osób na temat dróg zakażenia HIV oraz metod profilaktyki, a także zmiany w statystykach epidemiologicznych. W odpowiedzi na te wyzwania Państwowa Inspekcja Sanitarna realizuje ogólnopolski program edukacyjny #MłodziŚwiadomi, skierowany do młodzieży szkół ponadpodstawowych, młodych dorosłych oraz innych osób zainteresowanych poszerzeniem wiedzy na temat HIV i STI, w tym osób narażonych zawodowo.

Program #MłodziŚwiadomi koncentruje się na:

• rzetelnej edukacji dotyczącej HIV, AIDS oraz innych zakażeń przenoszonych drogą płciową (STI),
• obalaniu mitów i przeciwdziałaniu dezinformacji,
• promowaniu odpowiedzialnych postaw zdrowotnych,
• zwiększaniu świadomości znaczenia testowania w kierunku HIV.

Priorytetem programu jest profilaktyka oraz budowanie świadomości zdrowotnej młodych ludzi, wśród których nadal obserwuje się niski poziom wiedzy dotyczącej HIV i profilaktyki zakażeń. Wyniki pierwszej ogólnopolskiej edycji programu zostaną opublikowane pod koniec wakacji 2026 roku.

Państwowa Inspekcja Sanitarna aktywnie promuje wykonywanie testów w kierunku HIV, podkreślając ich znaczenie dla wczesnego wykrycia zakażenia i wdrożenia leczenia. Test w kierunku HIV można wykonać anonimowo, bezpłatnie i bez skierowania w Punktach Konsultacyjno-Diagnostycznych (PKD) na terenie całego kraju, a od 5 maja 2025 r. również w poradniach podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), co znacząco zwiększa dostępność diagnostyki i pozwala na wcześniejsze wykrywanie zakażeń. Niektóre organizacje pozarządowe również oferują możliwość zamówienia bezpłatnego testu przez internet. Przykładem jest Fundacja Edukacji Społecznej (https://www.fes.edu.pl/test-na-hiv), która aktualnie realizuje takie działania w ramach posiadanego dofinansowania.

Państwowa Inspekcja Sanitarna włącza się również w liczne działania lokalne – kampanie edukacyjne, wydarzenia społeczne oraz inicjatywy organizowane we współpracy z partnerami instytucjonalnymi i organizacjami pozarządowymi.

Działania te wpisują się także w założenia Globalnej Strategii Walki z AIDS na lata 2021–2026 „End Inequalities. End AIDS”, która podkreśla konieczność ograniczania nierówności w dostępie do profilaktyki, diagnostyki i leczenia HIV/AIDS oraz wzmacniania działań edukacyjnych i społecznych.