Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Ząbkowicach Śląskich

Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B) jest chorobą zakaźną wywoływaną przez wirusa zapalenia wątroby typu B (HBV – Hepatitis B Virus). Wirus ten atakuje komórki wątroby i może prowadzić zarówno do ostrego, jak i przewlekłego zapalenia wątroby.

HBV jest jednym z najbardziej zakaźnych wirusów przenoszonych przez krew – około 100 razy bardziej zakaźnym niż wirus HIV. Dodatkowo cechuje się dużą odpornością na działanie czynników środowiskowych i niektórych środków chemicznych, dzięki czemu może przetrwać poza organizmem człowieka nawet przez kilka dni.

Drogi zakażenia

Do zakażenia dochodzi przede wszystkim w wyniku kontaktu uszkodzonej skóry lub błon śluzowych ze skażoną krwią albo innymi płynami ustrojowymi, takimi jak surowica, nasienie czy ślina.

Najczęstsze drogi przenoszenia wirusa HBV to:

1. kontakt z zakażoną krwią, np. poprzez skaleczenie lub kontakt z uszkodzoną skórą,
2. kontakty seksualne z osobą zakażoną,
3. używanie skażonych igieł i strzykawek, np. podczas przyjmowania narkotyków,
4. zabiegi medyczne lub kosmetyczne, jeśli sprzęt nie został prawidłowo wysterylizowany (np. tatuaż, piercing, zabiegi kosmetyczne),
5. przeniesienie zakażenia z matki na dziecko w trakcie porodu (tzw. transmisja wertykalna),
6. kontakt domowy z zakażoną osobą, szczególnie przy wspólnym używaniu przedmiotów mogących mieć kontakt z krwią (np. maszynek do golenia, szczoteczek do zębów).

Obecnie w krajach Unii Europejskiej zakażenie podczas transfuzji krwi lub stosowania preparatów krwiopochodnych jest bardzo rzadkie, ponieważ krew jest rutynowo badana w kierunku obecności wirusa HBV.

Objawy zakażenia

Zakażenie wirusem HBV może przebiegać bezobjawowo lub powodować objawy o różnym nasileniu – od łagodnych po bardzo ciężkie.

Do najczęstszych objawów ostrego WZW B należą:

1. osłabienie i zmęczenie,
2. brak apetytu,
3. nudności i wymioty,
4. bóle brzucha (szczególnie w prawym podżebrzu),
5. bóle mięśni i stawów,
6. gorączka,
7. ciemne zabarwienie moczu,
8. odbarwienie stolca,
9. żółtaczka (zażółcenie skóry i białkówek oczu).

Okres wylęgania choroby jest stosunkowo długi i wynosi średnio 60–90 dni, ale może sięgać nawet 6 miesięcy lub dłużej.

Przewlekłe zakażenie i powikłania

U części osób zakażenie przechodzi w postać przewlekłą. Ryzyko przewlekłego zakażenia zależy głównie od wieku w chwili infekcji. Przewlekłe zapalenie wątroby typu B może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak:

1. marskość wątroby,
2. rak wątrobowokomórkowy (pierwotny rak wątroby),
3. niewydolność wątroby.

Osoby z przewlekłym zakażeniem mogą przez wiele lat nie mieć objawów, a jednocześnie stanowią źródło zakażenia dla innych.

Zapobieganie WZW B opiera się na kilku podstawowych zasadach:

1. stosowaniu sprzętu jednorazowego lub sterylnego w procedurach medycznych i kosmetycznych,
2. przestrzeganiu zasad higieny i bezpieczeństwa pracy w placówkach medycznych,
3. unikaniu wspólnego używania przedmiotów mogących mieć kontakt z krwią,
4. stosowaniu bezpiecznych zachowań seksualnych.

Szczególnie ważne jest przestrzeganie zasad sterylizacji w miejscach wykonujących zabiegi naruszające ciągłość skóry, takich jak:

1. placówki medyczne,
2. gabinety stomatologiczne,
3. gabinety kosmetyczne,
4. studia tatuażu i piercingu.

Szczepienia ochronne

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania zakażeniu HBV są szczepienia ochronne.

Szczepionka przeciw WZW B:

• zapewnia wysoką i długotrwałą ochronę,
• jest jedną z najbezpieczniejszych szczepionek stosowanych w medycynie,
• była pierwszą szczepionką opracowaną w celu zapobiegania chorobie nowotworowej, ponieważ chroni przed pierwotnym rakiem wątroby.

W Polsce szczepienia przeciwko WZW B są obowiązkowe dla noworodków i realizowane w ramach Programu Szczepień Ochronnych. Obejmują również wybrane grupy zawodowe i osoby szczególnie narażone na zakażenie.

Epidemiologia

Zakażenie wirusem HBV występuje na całym świecie. Szacuje się, że:

• około 240 milionów osób na świecie żyje z przewlekłym zakażeniem HBV,
• każdego roku około 700 tysięcy osób umiera z powodu powikłań, takich jak marskość wątroby czy rak wątroby.

Sytuację epidemiologiczną w zakresie WZW B w Polsce należy obecnie uznać za dobrą. Przypadki ostrych zachorowań w grupie dzieci i młodzieży, dzięki realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych, zdarzają się sporadycznie.