Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Zduńskiej Woli

Nowotwory regionu głowy i szyi ujmuje się jako jedną grupę ze względu na podobieństwo diagnostyczne i terapeutyczne guzów wchodzących w jej skład. Zwyczajowo zalicza się do niej raki górnej części układu pokarmowego i oddechowego: raka jamy ustnej, raka języka, raka wargi, raka gardła, raka krtani, raka jamy nosowej, raka zatok obocznych nosa, raka ślinianki i nowotwory ucha (narządu słuchu). Nowotwory głowy i szyi występują najczęściej u osób po 45 roku życia. Zachorowalność jest znacząco wyższa u mężczyzn niż u kobiet.
Do czynników zwiększonego ryzyka zachorowania na nowotwór regionu głowy, szyi oaz ucha należą narażenie na tytoń, nadużywanie alkoholu, ekspozycja na promieniowanie ultrafioletowe (UV), zakażenia wirusowe oraz czynniki środowiskowe. Pewne znaczenie mają również nawyki dietetyczne – brak witamin, owoców i warzyw, a także przewlekłe drażnienie ( np. źle dopasowana proteza zębowa). Nowotwory głowy, szyi oraz ucha występują blisko 6 razy częściej u palaczy. Ryzyko zgonu na raka krtani jest 20-krotnie wyższe u palących duże ilości papierosów niż u niepalących. Używanie tytoniu do żucia, tabaki, cygar i marihuany wiąże się również ze zwiększonym ryzykiem zachorowania.
Do innych przyczyn nowotworów głowy i szyi zalicza się stany wynikające z niedoboru np. żelaza (na podłożu zespołu Plummera-Vinsona). Czynnikiem etiologicznym dla raka nosowej części gardła jest zakażenie wirusem Epsteistna-Barr, a dla raków zatok obocznych nosa – przewlekłe stany zapalne oraz występowanie polipów. Niewielki odsetek zachorowań na nowotwór regionu głowy i szyi może być związany z ekspozycją zawodową. Kurz zwiększa ryzyko wystąpienie raka jamy nosowej, a nikiel raka płaskonabłonkowego zatoki szczękowej. Produkty ropy naftowej mogą zwiększać ryzyko raka gardła. W ostatnich latach coraz częściej podnosi się również rolę wirusa brodawczaka ludzkiego HPV w etiologii tej choroby.

Objawy nowotworów regionu głowy szyi oraz ucha różnią się w zależności od ich pierwotnej lokalizacji. Zwykle symptomy wskazujące na nowotwór ucha czy szyi mają charakter dolegliwości bólowych, owrzodzenia, nacieku, zaburzeń oddychania, połykania i mowy. Nowotwory głowy i szyi mogą powodować zaburzenia wzorku, węchu i smaku. Nowotwory głowy i szyi ze względu na swoje umiejscowienie rozwijają się skrycie, wywołując objawy niecharakterystyczne. Często przypominają one symptomy towarzyszące banalnym infekcjom górnych dróg oddechowych.

Symptomy nowotworu regionu głowy i szyi:

jama ustna: owrzodzenie, naciek, dolegliwości bólowe przy jedzeniu, ograniczenie ruchomości języka

 warga: stwardnienie, owrzodzenie

dziąsło: owrzodziały naciek,

język: owrzodzenie, naciek, unieruchomienie

policzek i rak ślinianki: objaw leukoplakii, owrzodzenie

szczęka i żuchwa: zniekształcenie twarzy, zaburzenia widzenia, objawy neurologiczne, zaburzenia drożności przewodów nosowych, bóle

 krtań: chrypka, ból, trudności w przełykaniu, duszność

rak gardła: bóle przy przełykaniu, uczucie obecności ciała stałego, owrzodzenie, naciek, krwawienia, guzek na szyi

ucho: silny ból ucha, krwisty wyciek, niedosłuch przewodzeniowy, odbiorcze upośledzenie słuchu, zaburzenia równowagi, podrażnienie, niedowład, a niekiedy także porażenie nerwu twarzowego

Koniecznie zgłoś się do lekarza, jeśli zaobserwujesz u siebie co najmniej jeden z objawów i utrzymuje się on dłużej niż 3 tygodnie.

Jak radzą eksperci – w pierwszej kolejności zgłoś się do lekarza POZ, tzw. lekarza rodzinnego, który zweryfikuje, czy objawy są na tyle swoiste i nie są związane z infekcją wirusową czy bakteryjną. Jeżeli uzna, że dolegliwości nie są związane z infekcją, skieruje Cię do lekarza specjalisty otolaryngologa. Badanie diagnostyczne nowotworów głowy, szyi i ucha obejmuje szczegółowy wywiad, badanie przedmiotowe z oceną węzłów chłonnych, badanie laryngologiczne, w tym endoskopowe, biopsję pobranych zmian, badania obrazowe: tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny oraz ultrasonografię węzłów chłonnych i inne badania obrazowe jak scyntygrafia kości.

W Polsce, podobnie jak w innych krajach Europy, obserwuje się nowe zjawisko epidemiologiczne, określane jako „fenomen epidemiologiczny”, czyli wzrost liczby nowych zachorowań na nowotwory głowy i szyi u ludzi poniżej 40. roku życia, którzy nigdy ani nie palili papierosów, ani nie nadużywali alkoholu. Wzrost ten jest związany głównie z zakażeniami wirusem HPV. 

Profilaktyka wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) obejmuje szczepienia, regularne badania przesiewowe (dostępne dla kobiet), higienę i bezpieczne kontakty seksualne. Zakażenie HPV jest powszechne, a wirus przenosi się podczas kontaktów seksualnych – waginalnych, analnych i oralnych.

Szczepienie jest najskuteczniejszym i najprostszym sposobem ochrony przed zakażeniem HPV. Szczepionka mobilizuje układ odpornościowy do wytworzenia przeciwciał i uruchamia mechanizm służący zapewnieniu długotrwałej ochrony przed HPV, co udowodniono w badaniach klinicznych. Po 10 latach funkcjonowania programów szczepień przeciw wirusowi brodawczaka kraje oceniające ich efektywność, m.in. Australia czy Dania odnotowały znaczną, sięgającą nawet 90% redukcję infekcji HPV. Szczepienie przeciw HPV jest bezpieczne. Szczepionki przeciw HPV są jednymi z najlepiej przebadanych na świecie pod kątem bezpieczeństwa. Niepożądane odczyny poszczepienne występują niezwykle rzadko i najczęściej objawiają się zaczerwienieniem w miejscu wkłucia lub niewielką gorączką. Zwykle ustępują w ciągu 1-3 dni.

Optymalny czas na wykonanie szczepienia to okres przed inicjacją seksualną, ponieważ do zakażeń HPV dochodzi zwykle w krótkim czasie po rozpoczęciu aktywności płciowej. Jednak wiadomo, że tym samym typem HPV można się zarazić więcej niż raz w życiu, dlatego także osoba aktywna seksualnie również może odnieść korzyść ze szczepienia. Fakt rozpoczęcia aktywności seksualnej nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia przeciw HPV.

Szczepienia przeciw HPV skutecznie chronią przed rakiem szyjki macicy, sromu i pochwy u kobiet, rakiem prącia u mężczyzn, a także nowotworami odbytu oraz głowy i szyi u obojga płci.

Źródła:

https://www.zwrotnikraka.pl/nowotwory-glowy-szyi-ucha-objawy/
https://www.gov.pl/web/gis/nie-odbieraj-sobie-glosu--rusza-kampania-o-nowotworach-glowy-i-szyi https://www.medme.pl/artykuly/nowotwory-glowy-i-szyi