Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Zduńskiej Woli

Salmonelloza to choroba wywołana przez bakterie Salmonella, która objawia się biegunką, a także kurczowymi bólami brzucha oraz gorączką, czasami  nudnościami i wymiotami. Zwykle salmonelloza ustępuje bez leczenia w ciągu kilku dni. W zapobieganiu salmonellozie największe znaczenie ma przestrzeganie zasad higieny oraz odpowiednia obróbka cieplna żywności – jajek, mięsa, owoców morza, mleka.

Bakteria Salmonella - co to takiego?

Bakterie z rodzaju Salmonella są średniej wielkości, Gram-ujemnymi pałeczkami, które nie wytwarzają zarodników, natomiast mają zdolność przeżywania wewnątrz zakażonych komórek, a ponadto nie niszczy ich zamrożenie. Bakterie te bytują zarówno u ludzi, jak i u zwierząt i wywołują różne postacie kliniczne chorób. Najgroźniejsze pałeczki duru brzusznego (Salmonella typhi) oraz paradurów (Salmonella paratyphi) namnażają się jedynie w organizmie człowieka i wywołują bardzo ciężką chorobę zakaźną – dur brzuszny, czyli gorączkę durową. Z kolei salmonelle niedurowe, Salmonella bongori i niezliczone odmiany serologiczne pałeczek Salmonella enterica 

(ponad 2500 serotypów) kolonizują przewód pokarmowy licznych gatunków zwierząt i są chorobotwórcze dla ludzi, u których wywołują nieżyt żołądkowo-jelitowy. Oprócz zwykle występujących objawów może dojść także do rozwoju uogólnionego zakażenia organizmu pod postacią np. zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenia płuc, posocznicy.

Salmonella - przyczyny

Wszystkie zakażenia pałeczkami Salmonella zaczynają się od ich spożycia z zanieczyszczonym pokarmem lub wodą. Do zakażenia potrzeba dużej liczby bakterii, od 1000 do 1 000 000, dlatego zwiększona podatność na salmonellozy dotyczy osób o zmniejszonej kwasowości soku żołądkowego (niemowlęta, osoby przyjmujące leki zobojętniające), z zaburzoną florą bakteryjną jelit po antybiotykach lub z uszkodzoną barierą jelitową (np. zapalne choroby jelit, operacje chirurgiczne przewodu pokarmowego).

Jak często dochodzi do zakażenia bakterią Salmonella?

Salmonellozy są bardzo częste. W Polsce rocznie stwierdza się około 17 przypadków zachorowania na 100 000 osób rocznie. Podobną liczbę zachorowań odnotowuje się w całej Unii Europejskiej.

Salmonellozy są ważne jako przyczyna biegunki podróżnych. W klimacie tropikalnym salmonellozy występują najczęściej w porze deszczowej, a w klimacie umiarkowanym w miesiącach ciepłych i wówczas wywołują epidemie zatruć pokarmowych. Zachorowalność i śmiertelność z powodu salmonelloz są najwyższe wśród osób w podeszłym wieku, niemowląt oraz chorych w immunosupresji (w tym zakażonych HIV oraz z innymi infekcjami, które powodują upośledzenie funkcji układu odpornościowego, takich jak bartonelloza czy malaria). W odróżnieniu od duru brzusznego, gdzie źródłem choroby jest człowiek, źródłem zakażenia niedurowymi pałeczkami Salmonella są liczne zwierzęta i produkty spożywcze pochodzenia zwierzęcego, najczęściej jaja, drób, niedogotowane lub niedosmażone mięso mielone, nabiał oraz świeża żywność zanieczyszczona odchodami zwierząt (np. sałata).

Salmonella – jak się można zakazić?

Ludzie i zwierzęta mogą przenosić salmonellę w jelitach i kale. Bakterie często rozprzestrzeniają się poprzez skażoną pierwotnie żywność:

• surowe i niedogotowane mięso, w tym kurczak, indyk, kaczka, wołowina, cielęcina i wieprzowina,
• surowe owoce lub warzywa,
• mleko niepasteryzowane i inne produkty mleczne, w tym ser miękki, lody
• i jogurt,
• surowe lub niedogotowane jajka,
• produkty przetworzone, takie jak nuggetsy z kurczaka i masła orzechowe.

 

Inne źródła zakażenia bakteriami Salmonella:

• brak higieny przy przygotowywaniu żywności – niedokładne mycie rąk po skorzystaniu z toalety lub zmianie pieluchy, lub po kontakcie ze skażoną żywnością,
• dotykanie skażonych pałeczkami Salmonelli powierzchni (np. takich, na których leżało skażone mięso), a potem wkładanie palców do ust,
• zwierzęta domowe, zwłaszcza ptaki i gady, które mogą przenosić bakterie Salmonelli na piórach, futrze, skórze lub w odchodach. Niektóre karmy dla zwierząt domowych mogą być skażone i mogą zarażać zwierzęta,
• wydaliny zakażonych zwierząt - myszy i szczury.

Ryzyko zakażenia bakteriami Salmonella jest większe w przypadku podróży do krajów, w których nie ma czystej wody pitnej i odpowiedniego odprowadzania ścieków.

Czynniki ryzyka zakażenia pałeczkami Salmonella

Czynniki, które mogą zwiększać ryzyko zakażenia pałeczkami Salmonella obejmują:

• podróże do krajów rozwijających się, gdzie panują złe warunki sanitarne,
• kontakt ze zwierzętami i ich odchodami, zwłaszcza ptaków, gadów, myszy
• i szczurów,
• choroby układu pokarmowego, takie jak zapalenia jelit,
• przyjmowanie niektórych leków, np. niedawna antybiotykoterapia lub przyjmowanie leków zobojętniających kwas solny,
• stany upośledzonego działania układu odpornościowego, np. u osób przyjmujących glikokortykosteroidy lub inne leki zmniejszające odporność (np. po przeszczepieniach narządów), u chorych na HIV/AIDS.

Zakażenie Salmonellą – objawy

Zakażenia pałeczkami Salmonella najczęściej przebiegają jako ostre zapalenie żołądka i jelit, czyli ostra biegunka, której nie da się łatwo odróżnić na podstawie samych objawów od innych biegunek bakteryjnych. Po 6-48 godzinach od spożycia skażonego pokarmu lub wody pojawiają się nudności, wymioty i biegunka. Chorzy często skarżą się na kurczowe bóle brzucha oraz gorączkują do 39°C. Stolce biegunkowe są zwykle luźne. Mogą zawierać śluz lub krew. Jedynym sposobem, aby upewnić się, że biegunka, skurcze żołądka i gorączka to efekt właśnie tej infekcji, jest wykonanie badania kału.

Ostra salmonelloza jest zwykle chorobą o samoograniczającym się przebiegu. Biegunka ustępuje w ciągu 3–7 dni, a gorączka normalizuje się ciągu 72 godzin.

Salmonella – leczenie

W większości przypadków zakażenie Salmonella nie wymaga konkretnego leczenia, jedynie należy zadbać o odpowiednie nawodnienie. Jeśli dojdzie do poważnego odwodnienia, to konieczna może być pilna pomoc medyczna lub hospitalizacja i dostarczenie płynów dożylnie (w kroplówkach).

Hospitalizacji i leczenia antybiotykami podawanymi dożylnie mogą wymagać niemowlęta, osoby w podeszłym wieku i osoby z obniżoną odpornością (np. biorcy przeszczepów, osoby zakażone HIV), którzy są szczególnie narażeni na odwodnienie

i ryzyko zakażenia pozajelitowego. Przechorowanie ostrej salmonellozy zwiększa ryzyko rozwoju dyspepsji czynnościowej oraz zespołu jelita drażliwego.

Salmonella – zapobieganie

Profilaktyka jest kluczowym elementem walki z zakażeniami. Nawet najdokładniejsze kontrole żywności nie uchronią nas przed zachorowaniem, jeśli nie będziemy przestrzegać podstawowych zasad higieny w domu i w gastronomii. Oto najważniejsze zalecenia:

Higiena rąk – mycie rąk przed jedzeniem i po skorzystaniu z toalety, po kontakcie

z kałem np. w trakcie zmiany pieluchy, to najprostsza i najskuteczniejsza bariera przed bakteriami.

Obróbka cieplna – już w 70–72°C bakterie ulegają zniszczeniu, dlatego mięso, drób

i jaja muszą być dobrze ugotowane lub usmażone.

Przechowywanie żywności – produkty łatwo psujące się należy przechowywać

w lodówce. Zbyt długie pozostawienie jedzenia w temperaturze pokojowej sprzyja namnażaniu bakterii.

Utrzymanie czystości przy przygotowaniu żywności – surową żywność należy traktować jako potencjalnie skażoną. Myj sprzęt kuchenny używany do przygotowania mięsa czy jaj (deski, noże, tłuczki, naczynia). Usuwaj każdy odciek z mięsa, rozlanego jajka, skorupy od jaj, torebki foliowe. Dbaj by w trakcie zakupów w torbie nie doszło do wzajemnego zanieczyszczenia produktów.

Mycie owoców i warzyw – dokładnie myj owoce i warzywa przed spożyciem, nawet jeśli zamierzasz je obrać.

Rozdzielanie produktów – surowe mięso i jaja powinny być oddzielone od warzyw czy gotowych dań, aby uniknąć krzyżowego przeniesienia drobnoustrojów.

Bezpieczna woda – do picia i przygotowywania posiłków należy używać wody

z pewnych źródeł, najlepiej przegotowanej lub butelkowanej.

Unikanie przypadkowego połknięcia wody w zbiornikach typu baseny kąpielowe, jeziora, morze.

Zachowanie higieny w kontakcie ze zwierzętami, ich pożywieniem i odchodami.

Podczas przygotowywania posiłków:

• Podczas gotowania myj ręce, deskę do krojenia, sztućce i blaty po kontakcie
• z surowym mięsem lub drobiem.
• Myj dłonie również pomiędzy przygotowaniem różnego rodzaju żywności, na przykład między obróbką mięsa i warzyw.
• Przed jedzeniem dokładnie umyj świeże warzywa i owoce.
• Gotuj jedzenie w maksymalnej zalecanej, a dzięki temu i bezpiecznej temperaturze.
• Przechowuj rzeczy w lodówce w temperaturze niższej niż 5°C.
• Przechowuj w niej żywność, która może się zepsuć.
• Włóż świeżą żywność do lodówki od razu po zrobieniu zakupów spożywczych.
• Dbaj o to, aby gorące i zimne potrawy zachowywały swoją właściwą temperaturę.

Wszystkie przypadki salmonelloz należy zgłaszać lokalnym stacjom sanitarno-epidemiologicznym, gdyż dochodzenie epidemiologiczne prowadzone przez służby sanitarne pomaga zidentyfikować i opanować źródło zakażenia.

Co robić, aby nie zakazić innych salmonellą?

Salmonella może być przenoszona między ludźmi, szczególnie gdy występują objawy biegunki, ale również w fazie nosicielstwa.

Warto wiedzieć:

Nosiciel Salmonelli może nie mieć objawów, ale wciąż stanowi źródło zakażenia dla innych osób:

- istotą zapobiegania przeniesienia zakażenia na inną osobę jest zachowanie zasad higieny rąk, ciała, odzieży, bielizny pościelowej, jak również dezynfekcja sanitariatów (sedesy, wanny, brodziki) preparatami na bazie chloru,

- osoby z biegunką nie powinny przygotowywać posiłków dla innych aż do ustąpienia objawów, a w przypadku długotrwałego nosicielstwa zachować szczególną ostrożność

i zachowywać higienę rąk. W przypadku pracowników branży spożywczej podlegają oni szczególnemu nadzorowi inspekcji sanitarnej i najczęściej odsuwani są od obowiązków zawodowych do czasu wyzdrowienia,

- osoby z biegunką nie powinny pływać w basenach publicznych, korzystać z wanien
z hydromasażem itp.,

- osoby objawowe, ale i również nosiciele nie powinni podejmować oralno-analnych kontaktów seksualnych.

Czy salmonelloza jest śmiertelna?

U większości zdrowych osób dochodzi do wyzdrowienia w ciągu kilku dni. Jednak u niektórych osób może dojść do ciężkiego przebiegu zakażenia, a nasilona biegunka może powodować odwodnienie, co jest niebezpieczne dla zdrowia i życia lub zakażenie może rozsiać się poza jelita, co może prowadzić do sepsy i stanowić zagrożenie życia.

Choroba może mieć cięższy przebieg u dzieci w wieku poniżej 5 lat (a zwłaszcza dzieci poniżej 1 roku), osób starszych (powyżej 65. rż.) oraz osób, których układ odpornościowy nie działa prawidłowo, np. przyjmujących leczenie immunosupresyjne lub chorych na HIV/AIDS.

Źródła:

https://polmed.pl/zdrowie/zrodla-zakazenia-paleczka-salmonella-jak-mozna-sie-zarazic/

https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-bakteryjne/165083,salmonella-objawy-leczenie-zapobieganie-zatruciu

https://www.gov.pl/web/gis/salmonelozy-durowe-i-jelitowe

https://www.drmax.pl/blog-porady/zatrucie-salmonella-choroba-surowego-miesa