Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Białymstoku

Na przestrzeni ostatnich dwóch lat w naszym kraju utworzono dwieście rezerwatów przyrody, z czego dwadzieścia w województwie podlaskim. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku podsumowuje swój wkład w to przedsięwzięcie.

Województwo podlaskie to obszar o wyjątkowych walorach przyrodniczych, obejmujący setki tysięcy hektarów cennych obszarów, w tym puszcze, jeziora, doliny rzeczne i bagna. Pomimo tego w ostatnich latach utworzono lub powiększono tu zaledwie kilka rezerwatów przyrody z długiej listy proponowanych rezerwatów opracowanej przez środowisko naukowe. Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku sukcesywnie nadrabia wieloletnie zaległości w zakresie tworzenia nowych form ochrony przyrody. Do chwili obecnej ustanowiono tu 114 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 26 508,29 ha. Od 2024 roku, kiedy zmieniło się kierownictwo białostockiego RDOŚ, powołano aż 20 nowych rezerwatów i powiększono 3 obszary, przybyło 2985 ha powierzchni obszarów chronionych. Większość z utworzonych obecnie obszarów posiada otuliny o łącznej powierzchni ponad 1000 hektarów. RDOŚ w Białymstoku zajmuje drugie miejsce w kraju pod względem liczby utworzonych w ciągu ostatnich 2 lat rezerwatów w kraju, jak również pod względem łącznej powierzchni utworzonych rezerwatów.

Najmniejszy utworzony rezerwat to Połomin w Puszczy Knyszyńskiej o powierzchni 5,65 ha, gdzie znajdziemy zasiedlone przez pachnicę dęby w wieku 240 lat. Natomiast największemu – aż o 520,14 ha – powiększeniu uległ rezerwat Kozi Rynek w Puszczy Augustowskiej, gdzie stwierdzono duże zagęszczenie chronionych ptaków, w tym bociana czarnego oraz orlika krzykliwego.

Utworzone od 2024 r. podlaskie rezerwaty obejmują niezwykle zróżnicowane ekosystemy. Znajdziemy w nich kilkusetletnie lasy, jeziora, doliny rzeczne i torfowiska, a nawet wydmy śródlądowe. Celem ochrony większości rezerwatów jest zachowanie całych ekosystemów, ale niektóre z nich utworzono, by zachować populacje ptaków, roślin, chronionych owadów oraz porostów. Najwięcej rezerwatów tworzonych jest w Puszczy Augustowskiej, Knyszyńskiej oraz na Suwalszczyźnie. Rezerwaty tworzone są przy dużym zaangażowaniu środowiska naukowego, strony społecznej oraz innych instytucji. Propozycje rezerwatów były przez lata przygotowywane przez dr. Pawła Pawlikowskiego oraz dr. Dana Wołkowyckiego z Politechniki Białostockiej. W ostatnim czasie ogromny wkład w tworzenie rezerwatów wnieśli pracownicy Wydziału Biologii Uniwersytetu w Białymstoku, Fundacja WWF Polska oraz Towarzystwo Przyrodnicze Dubelt, ale również Suwalski Park Krajobrazowy oraz Park Krajobrazowy Puszczy Knyszyńskiej. Organizacje Klub Przyrodników oraz Centrum Ochrony Mokradeł wyraziły zgodę na powiększenie rezerwatu Dolina Rospudy im. prof. Aleksandra Sokołowskiego na swoich gruntach.

– Kiedyś mówiło się, że powinniśmy chronić przyrodę dla przyszłych pokoleń. Dziś już wiemy, że trzeba ją chronić tu i teraz, także dla nas samych. To zadanie realizujemy skutecznie w formie nowych i powiększanych rezerwatów, bo jest to ważne z punktu widzenia zmiany klimatu, kryzysu bioróżnorodności oraz ze względów zdrowotnych. Każdy z 200 utworzonych przez nas od 2024 roku nowych rezerwatów czy ponad 100 powiększonych to miejsca retencji wody, ostoje roślin i zwierząt, naturalne oczyszczacze powietrza i obszary, gdzie relaks jest skuteczny i bezpłatny – mówi Paulina Hennig-Kloska, ministra klimatu i środowiska.

– Niektóre rezerwaty cieszą się ogromnym zainteresowaniem jako miejsca turystyki i rekreacji, co ma niebagatelne znaczenie w kontekście braku postępów w zakresie tworzenia nowych parków narodowych. Nie tylko udostępniamy w obrębie rezerwatów szlaki piesze, ale niektóre z nich, jak Rezerwat Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej czy ostatnio utworzone: Połomin, Romanówka, Stara Dębina, są udostępnione do zbioru runa. Planujemy udostępnienie kolejnych rezerwatów w celach rekreacyjnych, aby skanalizować ruch turystyczny. Nowe rezerwaty to większa subwencja ekologiczna, z której środki trafiają do budżetu gmin. W ten sposób łączymy ochronę przyrody z zaspokajaniem potrzeb społeczeństwa – podkreśla Dyrektor RDOŚ Adam Juchnik.

– Niewątpliwie największym zagrożeniem dla podlaskich rezerwatów są zmiany klimatu, skutkujące spadkiem poziomu wody, przesuszeniem, zmianą charakteru siedlisk, większą podatnością na pożary. Nie pozostajemy bierni wobec tego zagrożenia. RDOŚ w Białymstoku wdraża szereg projektów mających na celu zatrzymanie wody w rowach w obrębie mokradeł. Jedynie z Funduszy Europejskich w ramach programu FENIKS 2.4 pozyskaliśmy na ten cel ponad 20 milionów złotych. Prace związane z retencją będą mogły wykonywać lokalne firmy. Gęste lasy i mokradła są obszarami nieprzejezdnymi, dlatego nowe formy ochrony przyrody wpisują się w koncepcję Tarczy Wschód, przyczyniając się do zwiększenia obronności kraju – zwraca uwagę Regionalny Konserwator Przyrody Adam Bohdan.

Obecnie RDOŚ w Białymstoku pracuje nad utworzeniem kolejnych obszarów chronionych – w najbliższych tygodniach przewidywane jest utworzenie ośmiu kolejnych rezerwatów. Planowane jest też między innymi poszerzenie Rezerwatu przyrody Dolina Rospudy im. prof. Aleksandra Sokołowskiego oraz Rezerwatu Jezioro Hańcza.