Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Białymstoku

W zeszłym roku w celu zbadania postaw społecznych wobec ochrony Puszczy Białowieskiej Instytut Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego (IOŚ-PIB) zlecił firmie Quantify przeprowadzenie badania opinii publicznej we wszystkich regionach kraju. Wyniki badania pokazały, że społeczne poparcie dla pełnej i trwałej ochrony Puszczy Białowieskiej jest przytłaczające i stabilne we wszystkich analizowanych grupach.

Ochrona Puszczy

Na pytanie „W jakim stopniu zgadza się Pan(i) z poniższym stwierdzeniem: Cały obszar Puszczy Białowieskiej powinien być chroniony w stopniu zapewniającym pierwszeństwo naturalnych procesów, a ingerencja człowieka powinna następować tylko w tych miejscach, gdzie jest to niezbędne dla zachowania różnorodności biologicznej (np. koszenie łąk)” aż 92% respondentów i respondentek odpowiedziało „raczej tak” (33%) lub „zdecydowanie tak” (59%). Podobny wynik uzyskały odpowiedzi od osób z gmin obszaru Puszczy Białowieskiej – 89% poparcia („raczej tak” – 36%, „zdecydowanie tak” – 53%).

Pozyskiwanie drewna z Puszczy

Podobnie było w przypadku pytania „Czy Pana/i zdaniem Puszcza Białowieska powinna być miejscem, w którym pozyskuje się drewno?”. Wynik ogólnopolski wskazywał, że 78% pytanych było przeciwko, zaś wśród respondentów z okolic puszczy było to 77% respondentów.

Łowiectwo w Puszczy

Kolejne pytanie odnosiło się do kwestii polowań: „Czy Pana/i zdaniem w Puszczy Białowieskiej powinno się prowadzić łowiectwo (czyli np. polowania na zwierzęta)?”. I tym razem społeczeństwo wypowiedziało się zdecydowanie przeciwko – 77% w skali całej Polski i 71% wśród mieszkańców gmin z okolic puszczy.

O konieczność zdecydowanie lepszej ochrony Puszczy Białowieskiej od lat apelują również naukowcy. Raport Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) z 29 października 2025 r. poziom zagrożenia dla wartości przyrodniczych Puszczy Białowieskiej jako obiektu UNESCO ocenił jako „stan krytyczny” – najniższy w czterostopniowej skali. Jako powód wskazano skutki masowych wycinek z 2017 r., presję wybudowanej na granicy polsko-białoruskiej bariery, rozbudowę dróg leśnych oraz odwadnianie siedlisk.

Potrzebę podjęcia natychmiastowych działań naprawczych podkreślali w swoich opiniach także polscy eksperci z Państwowej Rady Ochrony Przyrody.

Wizja przede wszystkim utraty najcenniejszego przyrodniczego obiektu, jak również zagrożenie wpisania Puszczy Białowieskiej na Listę Obiektów Światowego Dziedzictwa UNESCO w Zagrożeniu wymagała podjęcia zdecydowanych kroków.

Zintegrowany Plan

Dlatego biorąc pod uwagę zarówno głos społeczeństwa, jak i naukowców Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowało projekt Zintegrowanego Planu Zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa UNESCO „Puszcza Białowieska”. Zgodnie z założeniami tego projektu na ponad 96% obszaru Puszczy Białowieskiej pozostanie bez ingerencji gospodarki leśnej i łowieckiej, a na pozostałych 3,76% gospodarka leśna będzie możliwa tylko w przypadku konieczności renaturalizacji drzewostanów i ochrony czynnej.

Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, Główny Konserwator Przyrody Mikołaj Dorożała przedstawił Zintegrowany Plan Dyrektorowi Centrum Światowego Dziedzictwa, Lazare Eloundou Assomo, w siedzibie UNESCO w Paryżu. Podczas rozmów 5 lutego 2026 r. omówiono kluczowe wyzwania związane z wdrożeniem dokumentu, w tym kwestie zarządzania obiektem oraz uwarunkowania transgraniczne. Plan zyskał zdecydowane poparcie.

– Zintegrowany Plan Zarządzania Obiektem Światowego Dziedzictwa „Puszcza Białowieska” to szansa na uratowanie najcenniejszego lasu Europy i zachowanie go dla przyszłych pokoleń, co w dobie gwałtownych skutków zmian klimatycznych, utraty bioróżnorodności powinno być priorytetowym działaniem zarówno w skali krajowej, jak i globalnej – powiedział Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Białymstoku Adam Juchnik.

– Tworzymy fundament dla długofalowego, zrównoważonego rozwoju – oparty nie tylko na solidnych podstawach naukowych, ale także na szeroko zakrojonych konsultacjach społecznych oraz zobowiązaniach wynikających z międzynarodowych umów, w tym Konwencji UNESCO z 1972 roku. Plan wyznacza jasne kierunki działań na kolejne dekady, zapewniając spójność zarządzania, przewidywalność decyzji oraz równowagę między troską o przyrodę a wspieraniem lokalnych społeczności – powiedział w Paryżu Mikołaj Dorożała, wiceminister klimatu i środowiska.

Ochrona przyrody się opłaca

Pomimo napiętej sytuacji na granicy polsko-białoruskiej sam Białowieski Park Narodowy odwiedza rocznie ponad 150 tys. osób. Turystyka zaś jest najważniejszą gałęzią gospodarki tego regionu.

Dlatego też potrzebę ochrony polskiego dziedzictwa przyrodniczego rozumieją także ekonomiści. Przygotowana przez Ministerstwo Finansów nowelizacja ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z 2024 r. po raz pierwszy stworzyła system, w którym ochrona przyrody generuje wymierne korzyści finansowe dla gmin. Ustawa wprowadziła stałe subwencje za powierzchnie objęte prawnymi formami ochrony: podstawowa stawka wynosi 310 zł/ha, a dla parków narodowych stosuje się przelicznik 200%, dla rezerwatów 100%, a dla obszarów Natura 2000 – 15%.

W 2026 r. samorządy rejonu Puszczy Białowieskiej otrzymały z subwencji ekologicznych ponad 14,2 mln zł, w tym: Białowieża 2 651 033 zł, Hajnówka (gmina) 2 464 858 zł, powiat hajnowski 3 989 571 zł. Na te ponad 14,2 mln PLN składają się obszary chronione w ramach Białowieskiego Parku Narodowego, rezerwatów i obszarów Natura 2000. Oznacza to, że utrzymanie wysokiego poziomu ochrony przyrody stało się realnym źródłem stabilnych dochodów samorządów, a nie obciążeniem.

– Subwencje ekologiczne mogą być przeznaczane na bieżące potrzeby gmin. To niesamowita szansa na naprawdę znaczące dofinansowanie lokalnych budżetów; na rozwój chociażby transportu publicznego, który byłby zarówno ułatwieniem dla mieszkańców, jak i istotnym wsparciem dla ruchu turystycznego – najważniejszej gałęzi gospodarki regionu. Inwestycja w lokalną społeczność i turystów może się zaś szybko zwrócić, a przecież subwencje ekologiczne są wypłacane co roku. Przyrodniczy skarb, jakim niewątpliwie jest Puszcza Białowieska przy odpowiednim planowaniu, może więc przynosić realne zyski – powiedział Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Białymstoku, Adam Juchnik