Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Białymstoku

Powołanie rezerwatu na terenie puszczańskich gmin będzie oznaczać otwarcie nowego rozdziału, w którym ochrona najcenniejszego, nizinnego lasu Europy i rozwój lokalnych społeczności mają wzajemnie się wspierać.

Nowy rezerwat będzie zajmował 33 703,58 ha powierzchni. Zostanie usytuowany na terenie gmin:

Narew – 2085,79 ha

Narewka – 12 398,53 ha

Hajnówka – 9233,62 ha

Białowieża – 8127,69 ha

Dubicze Cerkiewne – 1857,95 ha

Lasy Otwarte – dostęp do przyrody bez ograniczeń

Projektowany obszar otrzymał nazwę „Lasy Otwarte”, aby już na etapie konsultacji dać jasny sygnał: zaproponowana forma ochrony nie wykluczy dostępu publicznego.

Dla mieszkańców i turystów nic się nie zmieni:

Drogi prowadzące do osad i miejscowości nie zostały włączone w jego granice.

Szlaki piesze, rowerowe i konne pozostaną w pełni otwarte.

Niemal w całym rezerwacie zachowana zostanie możliwość swobodnego, amatorskiego zbioru dziko występujących grzybów i owoców runa leśnego.

Lasy Państwowe pozostaną gospodarzem terenu

Gospodarzem terenu niezmiennie pozostaną Lasy Państwowe, co oznacza, że wykwalifikowana kadra leśna zostanie zaangażowana w realizację zadań ochronnych, bezpieczeństwo przeciwpożarowe, edukację oraz obsługę rozwijającego się ruchu turystycznego.

Po jego powołaniu nadleśnictwa funkcjonujące na tym obszarze będą realizowały zadania związane z działaniami ochronnymi, wynikającymi z Planu Ochrony Natura 2000 i zadań ochronnych rezerwatu, jak:

poprawa nawodnienia siedlisk,

eliminacja gatunków inwazyjnych,

poprawa stanu siedlisk,

utrzymywanie siedlisk w stanie otwartym,

zarządzanie populacją żubra.

Powołanie rezerwatu nie spowoduje również żadnych zaburzeń na lokalnym rynku drzewnym, ponieważ jedynie uporządkuje i sformalizuje sytuację, która ma miejsce już od 2018 roku, kiedy to na omawianym terenie zaprzestano prowadzenia gospodarki leśnej.

Wzrost subwencji ogólnej i program „Zielone Gminy”

Ustanowienie rezerwatu przyniesie bezpośrednie, wielomilionowe korzyści finansowe dla samorządów.

Dzięki zmianie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego w 2024 r., powołanie nowej formy ochrony przyrody oznacza zwiększenie tzw. potrzeb ekologicznych gmin i powiatów. To z kolei przełoży się na systemowy, znaczący wzrost kwoty subwencji ogólnej, wspierającej lokalne budżety.

Jeśli rezerwat zostanie powołany do końca tego roku, gminy Białowieża, Dubicze Cerkiewne, Hajnówka, Narew, Narewka, powiat hajnowski oraz województwo podlaskie otrzymają od 2028 roku wyższą subwencję ogólną.

Roczne dochody samorządów z tytułu istnienia obszarów chronionych wzrosną o około 5–7 mln zł.

Dodatkowo samorządy, na których terenie powstanie rezerwat, są uprawnione do skorzystania z programu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej pod nazwą „Przestrzeń dla przyrody – zielone gminy”, który wystartował 1 października 2026 r.

Program ten oferuje wyjątkowo korzystne warunki:

dotacje mogą pokryć do 95% kosztów projektów związanych z ruchem turystycznym czy błękitnozieloną infrastrukturą;

gminy mogą uzyskać dostęp do preferencyjnych pożyczek na inwestycje w gospodarkę ściekową z możliwością umorzenia znacznej części środków.

Spełnienie oczekiwań społecznych dotyczących ochrony Puszczy

Potrzebę trwałej ochrony przyrodniczego dziedzictwa Puszczy Białowieskiej popiera polskie społeczeństwo. Potwierdzają to wyniki ogólnopolskiego badania opinii publicznej przeprowadzonego w maju 2025 roku przez Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy.

92% respondentów w skali kraju oraz 89% mieszkańców gmin położonych na obszarze Puszczy Białowieskiej popiera ochronę całego jej obszaru w sposób zapewniający pierwszeństwo naturalnych procesów przyrodniczych i ograniczający ingerencję człowieka do niezbędnego minimum.

78% Polaków i 77% mieszkańców gmin puszczańskich sprzeciwia się pozyskiwaniu drewna na terenie Puszczy.

Wyniki badania pokazują, że potrzeba zachowania wyjątkowego charakteru Puszczy Białowieskiej jest dostrzegana zarówno w skali ogólnopolskiej, jak i przez mieszkańców regionu, którzy żyją w jej bezpośrednim sąsiedztwie.

Koniec sporów

Powołanie rezerwatu pozwoli zakończyć wieloletni, trwający od 2018 roku spór z Komisją Europejską dotyczący braku odpowiedniego zabezpieczenia w prawie krajowym tych cennych przyrodniczo obszarów. Ustanowienie rezerwatu oddali ryzyko nałożenia na Polskę kar finansowych.

Patronka, która rozumiała Puszczę

Projektowany rezerwat zyska wyjątkową patronkę.

Simona Kossak (1943–2007), profesor nauk leśnych, swoje życie zawodowe i prywatne nierozerwalnie związała z Puszczą Białowieską. Przez ponad 35 lat mieszkała w leśniczówce Dziedzinka, z pasją rozsławiając skarb polskiego dziedzictwa przyrodniczego w swoich książkach i audycjach radiowych.

Nadanie rezerwatowi jej imienia będzie hołdem dla osoby, która uczyła, jak mądrze i z szacunkiem współistnieć z naturą.

Kontynuacja dziedzictwa królów polskich

Obejmując tę unikalną puszczę nowoczesną formą ochrony, wpiszemy się w wielowiekową tradycję.

Puszcza Białowieska przetrwała do naszych czasów w tak zachwycającym stanie dlatego, że od zarania państwowości otaczana była królewskim patronatem przez monarchów takich jak Władysław Jagiełło, Zygmunt II August czy Jan III Sobieski.

Pomyślne zakończenie konsultacji i ostateczne powołanie rezerwatu będzie zatem godnym powrotem do historycznego dziedzictwa Rzeczypospolitej i odpowiedzialnym zachowaniem tego skarbu dla przyszłych pokoleń.

Zapraszamy do udziału w konsultacjach społecznych!

Prosimy o zapoznanie się z udostępnianymi materiałami oraz przedstawienie ewentualnych uwag i wniosków do 20 listopada 2026 r.

Jak wziąć udział w konsultacjach?

Zapoznaj się z propozycją rezerwatu przyrody.

Materiały dostępne na stronie:

https://www.gov.pl/web/rdos-bialystok/rezerwaty-przyrody

Uzupełnij tabelę z uwagami i prześlij ją do nas:

E-mail: sekretariat@bialystok.rdos.gov.pl

ePUAP: /8411/SkrytkaESP

Pocztą:

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku

ul. Dojlidy Fabryczne 23

15-554 Białystok