Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Krakowie

Zakres prac

Odłowy raków luizjańskich były realizowane podczas 16 sesji odłowowych, gdzie przez jedną sesję rozumie się prowadzenie odłowów przez co najmniej dwa wieczory i dwie noce. Działania były realizowane w rozłożeniu na miesiące: maj, czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik 2025 r. Ponadto, przed przystąpieniem do odłowów wykonano monitoring zerowy, a po realizacji zadania monitoring powykonawczy, podczas których również odławiano raki. Jako metodę odłowu stosowano wyłącznie aktywny odłów ręką oraz przy pomocy podbieraka, zgodnie z wytycznymi opublikowanymi w Kompendium zwalczania inwazyjnych gatunków obcych raków wydanym przez Generalną Dyrekcję Ochrony Środowiska.

Wyniki działań zaradczych

Łącznie w całym sezonie odłowiono 1951 osobników. Odłowione raki luizjańskie występowały w sześciu odmianach barwnych, w tym najliczniej w odmianie Wild Red. Obserwowano także osobniki odmiany Wild (Chocolate), White, Blue-White, Blue-Apricot i Orange. Obecność trzech ostatnich odmian barwnych, niewystępujących naturalnie, jak również w populacjach introdukowanym w Europie Zachodniej wskazuje na akwariowe pochodzenie populacji raka luizjańskiego (dawniej były to odmiany cenione na rynku zoologicznym). Mniejszy udział tych odmian barwnych wskazuje na zwiększone drapieżnictwo wobec osobników o bardziej jaskrawym ubarwieniu, wyróżniającym się na relatywnie ciemnym tle dna i brzegów zbiorników wodnych. Najwięcej osobników inkubujących jaja lub larwy odławiano we wrześniu i w październiku.

Odłowione osobniki raka luizjańskiego zostały uśmiercone w sposób humanitarny przez mrożenie, a następnie przekazane jako pokarm dla zwierząt utrzymywanych w ośrodku rehabilitacji zwierząt Leśne Pogotowie w Mikołowie, ogrodzie zoologicznym Zoo Safari Borysew, Ogrodzie Zoologicznym we Wrocławiu, a także Ogrodzie Zoologicznym w Warszawie, m.in. wydr, surykatek, mangust i świń rzecznych, żółwi wodnolądowych. Część raków została uśmiercona i przekazana do realizacji badań naukowych celem rozpoznania występowania śmiertelnej dla rodzimych raków dżumy raczej Aphanomyces astaci oraz patogenicznego grzyba Batrachochytrium dendrobatidis odpowiedzialnego za chytridiomikozę, chorobę śmiertelną dla rodzimych płazów, a także celem oceny przydatności jako pokarmu dla zwierząt utrzymywanych w ogrodach zoologicznych. Z raków pobrano również materiał, który posłuży do szczegółowego ustalenia pochodzenia raków poprzez analizy molekularne.

Podsumowanie

Obserwowano, że aktywność raka luizjańskiego jest zależna od temperatury wody i pory dnia. Zaobserwowano również, że aktywność raka luizjańskiego była w pewnym stopniu zależna od opadów deszczu, które wymuszały na tych skorupiakach linienie. O ile proces ten wymaga większej ilości tlenu, co sprzyja występowaniu raków bliżej powierzchni wody, tak już po zrzuceniu starego pancerza wpływa na ukrywanie się tych skorupiaków celem stwardnienia nowego pancerza, co stanowi utrudnienie w odłowach.

Konieczna jest kontynuacja działań zaradczych. W przypadku gdyby całkowita eliminacja okazała się niemożliwa głównym celem powinna być izolacja i kontrola stanowiska, poprzez ograniczanie liczebności populacji, tak aby nie dopuścić do dalszego rozprzestrzeniania się populacji raka luizjańskiego poza Staw Dąbski. Działania zaradcze przyczyniają się do ochrony płazów, dla których rak luizjański jest jednym z największych zagrożeń.

Inwazyjny gatunek obcy

Rak luizjański (Procambarus clarkii) znajduje się na liście inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii, podlegających szybkiej eliminacji. Jest gatunkiem bardzo inwazyjnym, wykazującym silną ekspansywność w miejscach pojawienia się. Bardzo silnie oddziałuje na rodzime gatunki raków poprzez konkurencję o siedliska oraz poprzez możliwe przenoszenie dżumy raczej. Cechuje się bardzo dużą plastycznością ekologiczną, która pozwala mu adaptować się do szerokiej gamy siedlisk wodnych oraz wysokim zakresem tolerancji względem czynników środowiskowych (natlenienie, zasolenie). Obecność raka luizjańskiego wpływa niekorzystnie szczególnie na populacje płazów, którymi raki się żywią. Zanik płazów powoduje zmniejszenie bioróżnorodności w zbiorniku, prowadzi do zachwiania równowagi ekologicznej, a w konsekwencji do zamierania ekosystemu, co będzie skutkować stopniowym zarastaniem, zamulaniem i zakwitami wody, czy śnięciem ryb. Efektywne rozmnażanie raków luizjańskich bazujące na szybszym osiąganiu dojrzałości płciowej oraz większej liczbie wyprowadzanych miotów powoduje nadmierny przyrost populacji. W efekcie raki będą kolonizować nowe zbiorniki.

Odłowy raków prowadził Pan Rafał Maciaszek „Łowca Obcych”.

---

Działania zaradcze w 2025 były finansowane przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ramach programu priorytetowego nr 7.3.1 Ochrona i przywracanie różnorodności biologicznej, część 1) Ochrona obszarów i gatunków cennych przyrodniczo.

---

Zapraszamy do obejrzenia edukacyjnego filmiku dotyczącego prowadzonych odłowów raków luizjańskich w Stawie Dąbskim w Krakowie