Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Krakowie

Szkolenie odbyło się w województwie lubelskim na terenie rezerwatów przyrody „Kąty”, „Stawska Góra”, „Brzeźno”, „Sobowice” oraz w Poleskim Parku Narodowym. Warsztaty prowadzili botanicy – fitosocjolodzy, posiadający doświadczenie w ochronie siedlisk murawowych i łąkowych: dr Anna Cwener i dr Marek Wierzba we współpracy z Tomaszem Bąkowskim, specjalizującym się w ochronie czynnej torfowisk, wykonującym odwierty podczas zajęć. Szczególną uwagę poświęcono różnym typom torfowisk: torfowiska alkaliczne (7230), torfowiska nakredowe (7210), torfowiska przejściowe (7140), torfowiska wysokie (*7110, 7120), a także murawom kserotermicznym (6210) i zmiennowilgotnym łąkom trzęślicowym (6410).

Warsztaty były okazją nie tylko do poznania gatunków charakterystycznych dla w/w siedlisk, ale przede wszystkim do zdiagnozowania ich zagrożeń, prowadzenia dyskusji na temat efektywności przeprowadzonych działań ochronnych i możliwości ich modyfikacji. W celu określenia genezy i oceny stanu torfowisk wykonano odwierty przy pomocy świdra w płatach 3 typów torfowisk: alkalicznego, przejściowego i nakredowego. Przeanalizowano skład i stan poszczególnych warstw torfu (skład roślinności torfotwórczej, stopień rozkładu torfu, stan uwodnienia, gęstość, zmierzono pH) w kontekście perspektyw ochrony. Najstarsze pozyskane warstwy z elementami gytii datowane były na ok 500 lat p.n.e.

Dokonano porównania stanu torfowisk w zależności od sposobu użytkowania. Na torfowiskach alkalicznych, które koszone były ciężkim sprzętem zniszczona została struktura kępkowo-dolinkowa, doszło do zagęszczenia górnych warstw torfu, a w ślad za tym do zaniku wielu rzadkich gatunków flory i fauny.  Ponadto, związane z tym, osuszenie terenu, uruchomiło procesy sukcesyjne. Płaty torfowisk alkalicznych pozbawione użytkowania charakteryzowały się dobrze zachowaną strukturą kępkowo-dolinkową, znacznie wyższym stopniem uwodnienia oraz obecnością mchów brunatnych.

Podczas zajęć podkreślono priorytetowe znaczenie planów zadań ochronnych i planów ochrony w użytkowaniu cennych siedlisk przyrodniczych w ramach programów rolnośrodowiskowych, jak również w realizacji wszelkich działań na terenach obszarów Natura 2000, rezerwatów przyrody i parków narodowych. Najważniejszym wnioskiem, dotyczącym ochrony czynnej, który wybrzmiał podczas szkolenia jest modyfikacja wytycznych w planach zadań ochronnych i planach ochronnych, a w ślad za tym w opisach przedmiotów zamówień, o wprowadzenie zapisów:

• wykluczających prowadzenie jakichkolwiek działań w dobrze zachowanych płatach torfowisk
• zakazujących wykorzystanie pojazdów mechanicznych do realizacji działań ochronnych na torfowiskach bez względu na typ torfowiska, bądź nakazujących wykonanie wszystkich prac bez użycia pojazdów mechanicznych
• wskazujących na konieczność poprawy warunków hydrologicznych torfowisk poprzez zatrzymanie wody w siedlisku (budowa tam, zastawek, zasypywanie rowów)
• zakazujących mulczowanie, rozdrabnianie, pozostawianie biomasy w siedliskach murawowych i łąkowych, bądź nakazujących usuwanie biomasy powstałej po przeprowadzonych zabiegach
• wskazujących na konieczność obrączkowania drzew na torfowiskach (w szczególności występujących w większym zagęszczeniu) zamiast wycinki i wynoszenia biomasy
• wskazujących na konieczność karczowania (wyrywania z korzeniami) ekspansywnych gatunków krzewów (dereń świdwa, śliwa tarnina) zamiast wycinania w płatach muraw kserotermicznych.