Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Rzeszowie

„Dzisiaj finalizujemy podpisanie umowy na rozwiązania systemowe zwiększające bezpieczeństwo ludzi i zwierząt na terenie dwóch województw – podkarpackiego i małopolskiego. Głównie w Bieszczadzkim Parku Narodowym i Tatrzańskim Parku Narodowym”

– powiedziała ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska otwierając spotkanie.

18 marca Sławomir Serafin – Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Rzeszowie – podpisał umowę z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska, reprezentowanym przez Roberta Gajdę, Zastępcę Prezesa Zarządu, na realizację projektu obejmującego m.in. działania prewencyjne i interwencyjne, inicjatywy edukacyjno-promocyjne oraz zadania związane z zarządzaniem konfliktem z dużymi drapieżnikami. Przedsięwzięcie przewiduje również wsparcie dla samorządów w organizacji systemu gospodarki odpadami w taki sposób, aby ograniczyć zbliżanie się zwierząt w pobliże zabudowań.

„Projekt jest efektem wspólnej pracy i stanowi ważny krok w kierunku zrównoważonego rozwoju i ochrony przyrody, łączy działania prewencyjne, edukacyjne i interwencyjne w celu minimalizacji konfliktów i zapewnienia bezpieczeństwa wszystkim mieszkańcom na tym obszarze”

- powiedział Piotr Otawski, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska podczas uroczystego podpisania umowy.

Kluczowym elementem projektu będzie utworzenie specjalistycznej Grupy Interwencyjnej, wyposażonej w nowoczesny sprzęt do obserwacji i monitoringu, umożliwiający odłów, znakowanie oraz śledzenie osobników konfliktowych (m.in. termowizory, noktowizory, dron z kamerą termowizyjną, fotopułapki z szyfrowaną transmisją MMS wraz z abonamentem, obroże telemetryczne, anteny i czytniki chipów oraz sprzęt do działań terenowych).

Zespół będą tworzyć wykwalifikowani specjaliści, którzy będą reagować na sytuacje konfliktowe szybko, profesjonalnie i z zachowaniem bezpieczeństwa zarówno ludzi, jak i zwierząt. Działania Grupy będą prowadzone w ścisłej współpracy z Lasami Państwowymi, samorządami, Policją, Państwową Strażą Pożarną oraz Wojewódzkim Centrum Zarządzania Kryzysowego.

"Ponieważ skala problemu w ciągu ostatnich lat rośnie - patrząc nawet na ilość notowanych szkód, gdzie widać wyraźny trend wzrostowy - musimy reagować" 

- powiedział Sławomir Serafin, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Rzeszowie.

Działania interwencyjne będą wspierane przez dwa centra operacyjne zlokalizowane w Cisnej i Polańczyku. Taki dwupunktowy system pozwoli na skrócenie czasu reakcji na zgłoszenia i objęcie swoim zasięgiem całego obszaru występowania niedźwiedzia brunatnego w Bieszczadach.

Ważniejszym elementem przedsięwzięcia będzie poprawa gospodarki odpadami w celu wyeliminowania zjawiska wabienia zwierząt łatwą dostępnością pokarmu, co jest głównym czynnikiem sprzyjającym konfliktom. Projekt przewiduje szeroko zakrojoną kampanię edukacyjną, obejmującą m.in. montaż tablic informacyjnych, spotkania z mieszkańcami, produkcję materiałów filmowych oraz zatrudnienie specjalisty ds. edukacji. Działania te mają na celu zwiększenie świadomości społecznej i akceptacji dla współistnienia z niedźwiedziami.

Dodatkowo planowane jest wdrożenie specjalnej platformy do zarządzania konfliktami z dużymi drapieżnikami, która umożliwi sprawne gromadzenie i analizę danych, a tym samym usprawni podejmowanie decyzji oraz koordynację działań na poziomie regionalnym.

***

O projekcie:

Tytuł projektu: Ochrona niedźwiedzia brunatnego poprzez minimalizowanie sytuacji konfliktowych z jego udziałem na terenie województwa podkarpackiego i małopolskiego  (Projekt nr FENX.01.05-IW.01-0038/25)         
Beneficjent: Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Rzeszowie
Koszt całkowity: 16 050 000,00 zł
Dofinansowanie UE: 13 642 500,00 zł
Okres realizacji projektu: 01.12.2025 r. – 31.12.2029 r.

W ramach projektu planowane są:
1) działania prewencyjne mające na celu ograniczenie sytuacji konfliktowych na linii człowiek–niedźwiedź brunatny poprzez:
 - nasadzenia rodzimych gatunków drzew i krzewów owocowych w lasach województwa małopolskiego i podkarpackiego ich ogrodzenie oraz pielęgnacja sadów nowo nasadzonych i istniejących, które stanowić będą naturalne źródło pożywienia dla niedźwiedzi,
- zakup i dystrybucję specjalistycznych kontenerów niedźwiedzioopornych, właściwe oznakowanie miejsc gromadzenia odpadów oraz opracowanie jasnych instrukcji użytkowania infrastruktury dzięki czemu ograniczy się niedźwiedziom dostępność do resztek żywności pozostawionych przez ludzi (zabezpieczenie odpadów) w gminach szczególnie narażonych na występowanie konfliktów;
działania te mają za zadanie zredukować liczbę incydentów z udziałem niedźwiedzi w przestrzeni ludzkiej, przez co poprawi się bezpieczeństwo mieszkańców i turystów oraz zwiększy się akceptację społeczna dla obecności gatunku

2) kompleksowe działania edukacyjno-promocyjne obejmujące:
- montaż trwałych tablic edukacyjnych na szlakach i w miejscach o dużym natężeniu ruchu turystycznego promujące właściwe zachowania w obecności niedźwiedzia, ze szczególnym naciskiem na zakaz pozostawiania odpadów i konieczności zabezpieczania resztek żywności
- spotkania z lokalnymi społecznościami w gminach, w których najczęściej dochodzi do incydentów z udziałem niedźwiedzi celem, których będzie wspólne wypracowanie rekomendacji i dobrych praktyk, wymiana doświadczeń między gminami i wsparcie merytoryczne dla gmin, w zakresie optymalizacji systemów gospodarowania odpadami;
- przygotowanie dwóch filmów edukacyjno-promocyjnych prezentujących cele i znaczenie projektu, a także promującego właściwe postawy w kontaktach z dzikimi zwierzętami
- zatrudnienie specjalisty d.s. edukacji, który będzie odpowiedzialny za koordynację działań informacyjnych i promocyjnych, opracowywanie materiałów edukacyjnych, współpracę z mediami i samorządami, prowadzenie zajęć i spotkań z mieszkańcami, a także za monitoring efektywności prowadzonych działań edukacyjnych;
efektem realizacji zadania będzie zwiększenie wiedzy i świadomości mieszkańców oraz turystów, ograniczenie zachowań sprzyjających synantropizacji niedźwiedzi, zmniejszenie liczby sytuacji konfliktowych oraz poprawa bezpieczeństwa publicznego w regionie Bieszczad.

3) zarządzanie konfliktem - platforma do zarządzania konfliktami z dużymi drapieżnikami- zadanie będzie polegało na:
- opracowaniu architektury systemu i wdrożenie platformy,
- stworzenie modułów rejestracji zgłoszeń, ewidencji interwencji, analizy danych przestrzennych (GIS), raportowania i wizualizacji zagrożeń,
- integrację z danymi telemetrycznymi i systemami lokalizacji GPS grupy interwencyjnej,
- zapewnienie dostępu do platformy dla kluczowych partnerów instytucjonalnych (RDOŚ, LP, służby kryzysowe, samorządy),
- przeszkolenie użytkowników systemu;
efektem realizacji zadania będzie utworzenie trwałego systemu zarządzania konfliktem człowiek–niedźwiedź, który poprawi bezpieczeństwo publiczne, zwiększy skuteczność działań ochronnych oraz umożliwi prowadzenie długofalowego monitoringu sytuacji konfliktowych i trendów behawioralnych gatunku,

4) reagowanie interwencyjne - zakup sprzętu i wyposażenia dla grupy interwencyjnej oraz zatrudnienie członków grupy interwencyjnej (GI), w ramach którego:
- zostanie zakupione wyposażenie i sprzęt, w tym dwa samochody terenowe przeznaczone do akcji terenowych oraz zakupiony i skalibrowany kompletny zestaw urządzeń i wyposażenia niezbędnego do funkcjonowania GI,
- dla zapewnienia sprawności działania utworzone zostaną dwa centra operacyjne GI, które będą służyć jako zaplecze logistyczne i magazynowe dla sprzętu i pojazdów, miejsca dyżurów i przygotowania akcji terenowych,
- zadanie obejmuje również zakup paliwa, obsługę techniczna pojazdów służbowych oraz ryczałty za dojazd prywatnym samochodem na akcje,
- zatrudnione i przeszkolone zostaną osoby do GI, która będzie specjalizowała się w monitorowaniu, płoszeniu, odłowie, transporcie i przemieszczaniu niedźwiedzi oraz w analizie i dokumentowaniu zdarzeń konfliktowych. Działania będą realizowane w ścisłej współpracy z RDOŚ w Rzeszowie, LP, samorządami, Policją, Strażą Pożarną i WCZK. Wszystkie czynności będą prowadzone zgodnie z obowiązującym prawem i zasadami humanitarnego traktowania zwierząt – z wykluczeniem metod letalnych,
- w celu zapewnienia bezpieczeństwa zwierząt podpisana również zostanie umowa z lekarzem weterynarii, który będzie brał udział w akcjach związanych z odłowem, obrożowaniem i transportem poza tereny zurbanizowane- zadanie jest kluczowe z punktu widzenia skutecznej ochrony gatunku oraz bezpieczeństwa publicznego, aktualnie na terenie województwa podkarpackiego brak jest wyspecjalizowanej jednostki, zdolnej do profesjonalnej i natychmiastowej reakcji w przypadkach pojawienia się niedźwiedzi w pobliżu osiedli ludzkich;
wynikiem tych działań będzie zmniejszenie liczby niedźwiedzi zhabituowanych, zwiększenie kontroli i monitoringu nad niedźwiedziami zaobrożowanymi. Wartością dodaną będzie możliwość zrobienia badań genetycznych i identyfikacji poszczególnych osobników niedźwiedzi.

Główny cel strategiczny: Poprawa ochrony niedźwiedzia brunatnego (Ursus arctos) i zwiększenie bezpieczeństwa ludzi na obszarze województwa podkarpackiego i małopolskiego poprzez wdrożenie kompleksowego systemu działań interwencyjnych, edukacyjnych i prewencyjnych do końca 2029 r.

Cele szczegółowe:

• Ograniczenie liczby sytuacji konfliktowych i szkód powodowanych przez niedźwiedzie;
• Utworzenie i funkcjonowanie specjalistycznej grupy interwencyjnej;
• Poprawa skuteczności systemu gospodarki odpadami;
• Poprawa bazy żerowej przez nasadzenia;
• Podniesienie świadomości społecznej i edukacja w zakresie współistnienia z niedźwiedziami;
• Wdrożenie informatycznego systemu monitoringu i zarządzania konfliktami.

Grupy docelowe

Grupą docelową będą mieszkańcy terenów występowania niedźwiedzia brunatnego: osoby zamieszkujące tereny wiejskie i podmiejskie województwa podkarpackiego, rolnicy i właściciele gospodarstw, którzy są szczególnie narażeni na szkody wyrządzane przez niedźwiedzie (np. w pasiekach, na polach uprawnych, przy hodowli zwierząt gospodarskich), turyści i odwiedzający tereny górskie: osoby korzystające z infrastruktury turystycznej (szlaki, pola namiotowe, ośrodki wypoczynkowe), grupy zorganizowane – wycieczki szkolne, kolonie, uczestnicy wydarzeń plenerowych, samorządy lokalne i ich jednostki organizacyjne: gminy i powiaty objęte projektem, jednostki odpowiedzialne za gospodarkę odpadami i bezpieczeństwo publiczne, instytucje zarządzające obszarami leśnymi: Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Krośnie i Krakowie, które współpracują przy monitoringu i odtwarzaniu bazy żerowej, służby i instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo publiczne: policja, straż gminna, straż leśna, straż pożarna, wojewódzkie i powiatowe centra zarządzania kryzysowego, organy odpowiedzialne za ochronę ludności. Dzięki projektowi grupy te otrzymają wsparcie ze strony wyspecjalizowanej grupy interwencyjnej oraz opracowane procedury współpracy i dostęp do platformy do zarządzania konfliktami. Działania prewencyjne i edukacyjne zmniejszą ryzyko strat gospodarczych oraz poprawią poczucie bezpieczeństwa.

#FunduszeEuropejskie