Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Rzeszowie

Od 2024 roku powstało 200 rezerwatów przyrody, w tym samym czasie, powiększono ponad 100 rezerwatów. Prawie połowę z nich (48,5%) stanowią ekosystemy leśne i borowe, a 13% to cenne torfowiska. 

Jubileuszowy Rezerwat nr 200 to „Dolina Rzeki Małej” w woj. mazowieckim, który obejmuje 133,49 ha oraz 285,89 ha otuliny na terenie gmin Piaseczno i Góra Kalwaria. Ten rezerwat chroni leśne ekosystemy bagienne na torfowiskach niskich, kluczowe dla retencji wody. Największy rezerwat od ponad 20 lat utworzony w tej kadencji to „Bliżyńskie Lasy Naturalne” w woj. świętokrzyskim o powierzchni prawie 3000 ha. 

Podczas uroczystości podpisania zarządzenia powołującego nowy rezerwat przyrody, Pani Paulina Hennig-Kloska, ministra klimatu i środowiska, zwróciła uwagę na znaczenie rezerwatów, m.in. jako miejsc gromadzących wodę, co jest ważne zarówno w czasie okresów suszy, jak i ulewnych deszczy: „Kiedyś mówiło się, że powinniśmy chronić przyrodę dla przyszłych pokoleń. Dziś już wiemy, że trzeba ją chronić tu i teraz, także dla nas samych. To zadanie realizujemy skutecznie w formie nowych i powiększanych rezerwatów, bo jest to ważne z punktu widzenia zmiany klimatu, kryzysu bioróżnorodności oraz ze względów zdrowotnych. Każdy z 200 utworzonych przez nas, od 2024 roku, nowych rezerwatów czy ponad 100 powiększonych to miejsca retencji wody, ostoje roślin i zwierząt, naturalne oczyszczacze powietrza i obszary, gdzie relaks jest skuteczny i bezpłatny” . 

Od 1 stycznia 2024 r. do sierpnia 2026 r. w województwie podkarpackim utworzono 8 nowych rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 936,45 ha, a jeden rezerwat – „Zwiezło” – powiększono o 482,29 ha, ponad 200-krotnie zwiększając jego powierzchnię.

Łącznie na Podkarpaciu mamy dziś 106 rezerwatów przyrody. Jest to ponad 1000 hektarów nowych obszarów, na których szczególnie cenne procesy przyrodnicze, siedliska, krajobrazy i elementy dziedzictwa przyrodniczego otrzymały dodatkową ochronę.

Ochroną objęto nie tylko konkretne siedliska czy drzewostany, ale całe fragmenty krajobrazu i zachodzące w nich procesy przyrodnicze.

Spośród ośmiu nowych podkarpackich rezerwatów:

• 4 mają charakter krajobrazowy, są to: „Dolina Smarkatej”, „Dziurkowiec”, „Przełom Strwiąża” i „Las Zapaśny – Pamięci Sieniawskich Leśników”;
• 3 są rezerwatami leśnymi: „Sochy”, „Targowisko” i „Dolina Jodłówki”;
• 1 jest rezerwatem przyrody nieożywionej – „Mur Krzeczkowski”.

W nowych rezerwatach spotykają się skrajnie różne oblicza podkarpackiej przyrody.

• W „Dolinie Smarkatej” chroniona jest naturalna dynamika rzeki – jej meandrowanie, starorzecza, mokradła i procesy torfotwórcze.
• Szczyt rezerwatu „Dziurkowiec” sięga 1189 m n.p.m., jest on więc najwyżej położonym rezerwatem przyrody w województwie podkarpackim.
• Rezerwat „Mur Krzeczkowski” chroni charakterystyczną formację skalną – kuestę – oraz widoczne na skałach ślady ruchów tektonicznych, czyli tektoglify. Rośnie tu także rzadka i chroniona paproć – języcznik zwyczajny.
• W „Dolinie Jodłówki” na stosunkowo niewielkiej powierzchni 101,53 ha występuje kilka różnorodność siedlisk – bory bagienne i wilgotne, bory wyżynne jodłowe oraz torfowiska.
• „Przełom Strwiąża” – rozległy, 437-hektarowy fragment górskiego krajobrazu z zachowanymi drzewostanami, w którym od lat 70. XX wieku nie prowadzono prac gospodarczych, a rzeka Strwiąż to jedyna polska rzeka, oprócz potoku Mszaniec, której wody nie płyną do Bałtyku, lecz przez Dniestr do Morza Czarnego.
• "Rezerwat Targowisko" jest przykładem tego, że wartość przyrodnicza nie zależy od wielkości obszaru. To niewielki powierzchniowo rezerwat zajmujący ok. 10 ha, chroni starodrzew olchowy oraz związane z nim wilgotne siedliska leśne i torfowiskowe.
• „Sochy” to rezerwat o wyjątkowej historii – został utworzony po raz trzeci. Po raz pierwszy powstał już w 1935 r., następnie funkcjonował w latach 1953–1971, a w 2025 r. został ustanowiony ponownie. Obecnie chroni naturalną dynamikę wielogatunkowego drzewostanu o charakterze lasów łęgowych.
• „Las Zapaśny – Pamięci Sieniawskich Leśników” łączy walory przyrodnicze z historią. Teren ten od końca XVIII wieku funkcjonował jako tzw. las zapaśny, czyli wydzielona część lasu pozostawiana w rezerwie i wykorzystywana w szczególnych sytuacjach. Dziś rezerwat upamiętnia również pokolenia sieniawskich leśników, którzy szczególnie dbali o ten obszar.
• „Zwiezło w dolinie Olchowatego” pokazuje skalę, w jakiej może zmienić się ochrona rezerwatowa. Z pierwotnych 1,97 ha rezerwat powiększono do 484,26 ha. Ochroną objęto różnorodne elementy tego obszaru – Jeziorka Duszatyńskie, dolinę potoku Olchowatego, tereny osuwiskowe oraz otaczające je lasy.

Powierzchnia: 55,94 ha
Otulina: 155,11 ha

Rezerwat został ustanowiony Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Rzeszowie z dnia 2 kwietnia 2024 r. w sprawie rezerwatu przyrody „Dolina Smarkatej".

Celem ochrony w rezerwacie przyrody jest zachowanie naturalnego charakteru rzeki Smarkata z niezaburzonymi procesami fluwialnymi i torfotwórczymi.

Rodzaj, typ i podtyp rezerwatu:

1. rodzaj rezerwatu - krajobrazowy (K);
2. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na dominujący przedmiot ochrony: a) typ - krajobrazów (PKr), b) podtyp - krajobrazów naturalnych (kn);
3. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na główny typ ekosystemu: a) typ - różnych ekosystemów (EE), b) podtyp - lasów i wód (lw).

Opis rezerwatu

Rezerwat „Dolina Smarkatej” chroni jeden z ostatnich fragmentów dzikiej, nieuregulowanej rzeki Smarkata w północnej części Kotliny Sandomierskiej. Smarkata zachowała naturalną dynamikę koryta tworząc liczne meandry, starorzecza i obszary bagienne.

Rzeka zachowała swój naturalny charakter – swobodnie meandruje tworząc bagna i starorzecza, nazywane przez miejscowych „smarkaczyskami”. Dzięki temu cała dolina przypomina naturalny, nieprzekształcony przez człowieka krajobraz rzeczny.

Ochrona obejmuje nie tylko samą rzekę, ale przede wszystkim naturalne procesy fluwialne, które wciąż w niej zachodzą, związane z działalnością rzeki oraz procesy torfotwórcze, ważne dla funkcjonowania mokradeł.

Dodatkowym walorem są naturalne zbiorowiska leśne otaczające dolinę. Obszar ten ma znaczenie dla zachowania mokradeł i różnorodności biologicznej.  Inicjatorem objęcia Smarkatej ochroną rezerwatową było Podkarpackie Towarzystwo Przyrodników „Wolne Rzeki”.

Udostępnienie rezerwatu: rezerwat został udostępniony dla ruchu pieszego i rowerowego Zarządzeniem Nr 32/25 z dnia 18 grudnia 2025 r. w sprawie wyznaczenia szlaku ruchu pieszego i rowerowego w rezerwacie przyrody „Dolina Smarkatej”.

2. Rezerwat przyrody „Mur Krzeczkowski”

Powierzchnia: 62,44 ha

Rezerwat został ustanowiony Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 2024 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody "Mur Krzeczkowski".

Celem ochrony w rezerwacie przyrody jest zachowanie skarpy denudacyjnej typu „kuesta”, zbudowanej z twardych margli krzemionkowych oraz stanowisko języcznika zwyczajnego Asplenium scolopendrium.

Rodzaj, typ i podtyp rezerwatu:

1. rodzaj rezerwatu – przyrody nieożywionej (N);
2. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na dominujący przedmiot ochrony: a) typ – geologiczny i glebowy (PGg), b) podtyp – form tektonicznych i erozyjnych (te);
3. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na główny typ ekosystemu: a) typ - skalny (ESk), b) podtyp – skał osadowych (so).

Opis rezerwatu

Rezerwat „Mur Krzeczkowski” chroni wyjątkową formację geologiczną – skarpę denudacyjną typu „kuesta”, zbudowaną z twardych margli krzemionkowych rozpadających się na ostrokrawędzisty gruz. Formacja ta powstała w wyniku długotrwałych procesów geologicznych, które poprzez powolną erozję, okalających rezerwat bardziej miękkich warstw skalnych, utworzyły charakterystyczny skalny mur.

Na powierzchni skał widoczne są „tektoglify”, czyli ślady ruchów tektonicznych masywu i poślizgu warstw skalnych, tworzące charakterystyczne wzory. Wokół wychodni występuje buczyna karpacka i jaworzyna.

Jednym z najcenniejszych elementów flory jest języcznik zwyczajny (Asplenium scolopendrium) – rzadka paproć objęta ścisłą ochroną. Rośnie na stromych, skalistych zboczach, gdzie panują wilgotne i zacienione warunki. Jego długie, błyszczące liście są jednym z najbardziej charakterystycznych elementów flory rezerwatu.

Ciekawostką jest fakt, że „Mur Krzeczkowski” był pierwszym w Polsce rezerwatem utworzonym w ramach inicjatywy PGL Lasy Państwowe „100 rezerwatów na 100-lecie Lasów Państwowych”.

Udostępnienie rezerwatu: Rezerwat nie został udostępniony.

3. Rezerwat przyrody „Dziurkowiec”

Powierzchnia: 189,66 ha

Rezerwat został ustanowiony Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Rzeszowie z dnia 17 marca 2025 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody "Dziurkowiec".

Celem ochrony w rezerwacie przyrody jest zachowanie walorów krajobrazowych ze szczególnym uwzględnieniem jaworzyn ziołoroślowych oraz połoninowych ziołorośli i traworośli.

Rodzaj, typ i podtyp rezerwatu:

1. rodzaj rezerwatu - krajobrazowy (K);
2. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na dominujący przedmiot ochrony: a) typ – biocenotyczny i fizjocenotyczny (PBf), b) podtyp – biocenoz naturalnych i półnaturalnych (bp);
3. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na główny typ ekosystemu: a) typ – różnych ekosystemów (EE), b) podtyp – mozaiki różnych ekosystemów (me).

Opis rezerwatu:

Rezerwat „Dziurkowiec” to 101. rezerwat przyrody w województwie podkarpackim, a zarazem najwyżej położony rezerwat w województwie podkarpackim. Jego nazwa pochodzi od szczytu Dziurkowiec, który wznosi się na wysokość 1189 m n.p.m. Najniższy punkt rezerwatu znajduje się niewiele poniżej 1000 m n.p.m.

Obszar rezerwatu tworzy wyjątkowo malowniczą mozaikę terenów otwartych i leśnych. Występują tu pasy przygranicznych traworośli i ziołorośli połoninowych z klasy Betulo- Adenostyletea, dobrze wykształcone płaty jaworzyn ziołoroślowych Aceri-Fagetum oraz reglowe zbiorowisko buczyny karpackiej Dentario glandulosae-Fagetum typicum.

Ciekawostką w rezerwacie jest tradycja zbioru jagód. Teren ten od dawna był miejscem wypraw lokalnej społeczności po borówki. Ponieważ zbiór borówek nie jest szkodliwy dla przedmiotu ochrony rezerwatu, zdecydowano o jego dopuszczeniu w wyznaczonych miejscach.

Udostępnienie rezerwatu: ruch turystyczny i zbiór jagód są możliwe na podstawie zarządzeń:

• Nr 18 /25 z dnia 3 lipca 2025 r. w sprawie wyznaczenia szlaku ruchu pieszego w rezerwacie przyrody „Dziurkowiec”,
• Nr 19 /25 z dnia 3 lipca 2025 r. w sprawie wyznaczenia miejsc zbioru borówki czernicy Vaccinium myrtillus w rezerwacie przyrody „Dziurkowiec”.

4. Rezerwat przyrody „Sochy”

Powierzchnia: 42,13 ha

Rezerwat został ustanowiony Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Rzeszowie z dnia 28 marca 2025 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody "Sochy".

Celem ochrony w rezerwacie przyrody „Sochy” zachowanie ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i krajobrazowy dynamiki procesów naturalnych wielogatunkowego drzewostanu o charakterze lasów łęgowych.

Rodzaj, typ i podtyp rezerwatu:

1. rodzaj rezerwatu - leśny (L);
2. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na dominujący przedmiot ochrony: a) typ – fitocenotyczny (PFi), b) podtyp – zbiorowisk leśnych (zl);
3. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na główny typ ekosystemu: a) typ – leśny i borowy (EL), b) podtyp – lasów nizinnych (lni).

Opis rezerwatu

Rezerwat przyrody „Sochy” został utworzony po raz trzeci.

Jego historia sięga 1935 r., kiedy utworzono prywatny, leśny rezerwat, w dobrach księcia Jerzego Ignacego Lubomirskiego w Sochach pod Rozwadowem. Rezerwat chronił wówczas ok. 10 ha lasu topolowego, złożonego ze starych topoli czarnych i białych.

Drugi rezerwat istniał w latach 1953–1971. Chronił rzadko spotykany drzewostan topolowy, jednak został zniesiony z powodu złego stanu drzewostanu i problemów z jego odnowieniem. Choć jego istnienie zakończyło się w latach 70 ubiegłego wieku, na stałe wpisał się w historię ochrony przyrody w regionie. To „stare królestwo czarnej topoli”, o którym pisał w książce o takim tytule, ks. dr hab. Jacek Łapiński, prof. KUL, w świadomości mieszkańców tego terenu, cały czas pozostawało rezerwatem przyrody. Nazwa rezerwatu została zapożyczona od tak samo brzmiącej dawnej wsi Sochy, której to nazwa utworzona została najprawdopodobniej nie od dawnego narzędzia rolniczego „sochy” lecz od słowa „rosochy”. To ostanie oznaczało rodzaj rozwidlenia. W tym miejscu tworzyło je w dawnych wiekach stare koryto Sanu (tzw. Sanowisko) wraz z obecnym korytem rzeki. We wspomnianym rozwidleniu znajduje się zabudowa samej miejscowości Sochy jak i rezerwat przyrody.

W 2025 r. „Sochy” narodziły się ponownie – tym razem jako rezerwat chroniący naturalną dynamikę wielogatunkowego drzewostanu o charakterze lasów łęgowych. Odtworzenie rezerwatu było efektem zaangażowania wielu osób i instytucji, m.in. Podkarpackiego Towarzystwa Przyrodników „Wolne Rzeki” oraz Nadleśnictwa Rozwadów. „Sochy” są więc nie tylko cennym przyrodniczo fragmentem doliny Sanu, ale również przykładem tego, jak pamięć o dawnych formach ochrony przyrody może doprowadzić do ich odtworzenia.

Udostępnienie rezerwatu: rezerwat nie jest udostępniony.

5. Rezerwat przyrody „Targowisko”

Powierzchnia: 10,03 ha

Rezerwat został ustanowiony Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Rzeszowie z dnia 28 marca 2025 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody "Targowisko".

Celem ochrony w rezerwacie przyrody jest zachowanie ze względów przyrodniczych, naukowych i dydaktycznych starodrzewu olchowego (Ribeso nigri-Alnetum).

Rodzaj, typ i podtyp rezerwatu:

1. rodzaj rezerwatu - leśny (L);
2. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na dominujący przedmiot ochrony: a) typ – biocenotyczny i fizjocenotyczny (PBf), b) podtyp – biocenoz naturalnych i półnaturalnych (bp);
3. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na główny typ ekosystemu: a) typ – różnych ekosystemów (EE), b) podtyp – lasów i torfowisk (lt).

Opis rezerwatu

Rezerwat „Targowisko” chroni starodrzew olchowy (Ribeso nigri-Alnetum), związany z wilgotnymi warunkami siedliskowymi. Szczególną wartością tego miejsca jest współwystępowanie ekosystemów leśnych i torfowiskowych.

Zachowanie starego drzewostanu ma znaczenie nie tylko dla ochrony przyrody, ale również dla celów naukowych i dydaktycznych. Rezerwat pozwala zachować fragment naturalnych i półnaturalnych zbiorowisk oraz procesów zachodzących w wilgotnych siedliskach leśnych.

Udostępnienie rezerwatu: rezerwat nie jest udostępniony.

6. Rezerwat przyrody „Dolina Jodłówki”

Powierzchnia: 101,53 ha

Rezerwat został ustanowiony Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Rzeszowie z dnia 28 marca 2025 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody "Dolina Jodłówki".

Celem ochrony w rezerwacie przyrody jest zachowanie mozaiki ekosystemów borów bagiennych i wilgotnych, borów wyżynnych jodłowych oraz torfowisk wraz z roślinnością charakterystyczną dla wymienionych siedlisk.

Rodzaj, typ i podtyp rezerwatu:

1. rodzaj rezerwatu - leśny (L);
2. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na dominujący przedmiot ochrony: a) typ – biocenotyczny i fizjocenotyczny (PBf), b) podtyp – biocenoz naturalnych i półnaturalnych (bp);
3. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na główny typ ekosystemu: a) typ – różnych ekosystemów (EE), b) podtyp – lasów i torfowisk (lt).

Opis rezerwatu

Największą wartością „Doliny Jodłówki” jest mozaika różnych ekosystemów leśnych i torfowiskowych. Występują tu bory bagienne i wilgotne, bory wyżynne jodłowe oraz torfowiska wraz z charakterystyczną dla nich roślinnością.

Szczególne znaczenie ma zachowanie wzajemnie powiązanych siedlisk leśnych i mokradłowych. Ich współwystępowanie zwiększa różnorodność przyrodniczą obszaru i pozwala zachować charakterystyczne zespoły roślinne związane z wilgotnymi warunkami.

Udostępnienie rezerwatu: rezerwat nie jest udostępniony.

7. Rezerwat przyrody „Przełom Strwiąża”

Powierzchnia: 437,42 ha

Otulina: 44,85 ha

Rezerwat został ustanowiony Rezerwat został ustanowiony Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Rzeszowie z dnia 28 lipca 2025 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody "Przełom Strwiąża".

Celem ochrony w rezerwacie jest krajobraz przełomowego odcinka rzeki Strwiąż wraz z otaczającymi go lasami górskimi.

Rodzaj, typ i podtyp rezerwatu:

1. rodzaj rezerwatu - krajobrazowy (K);
2. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na dominujący przedmiot ochrony: a) typ - krajobrazów (PKr), b) podtyp – krajobrazów naturalnych (kn);
3. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na główny typ ekosystemu: a) typ – leśny i borowy (EL), b) podtyp - lasów górskich i podgórskich (lgp).

Opis rezerwatu

Rezerwat „Przełom Strwiąża” chroni wyjątkowy fragment krajobrazu jakim jest przełomowy odcinek rzeki Strwiąż wraz z otaczającymi go wiekowymi drzewostanami. Obszar rezerwatu o powierzchni 437,42 ha rozciąga się pomiędzy szczytami Kiczera (645 m n.p.m) na południowym zachodzie i Kuźmin (625 m n.p.m) na południowym wschodzie, po obu stronach rzeki, na długości ok. 3,5 km.

Jedną z największych ciekawostek jest wyjątkowe położenie hydrograficzne Strwiąża. Jest to jedyna polska rzeka, oprócz potoku Mszaniec, której wody nie płyną do Bałtyku, lecz przez Dniestr do Morza Czarnego.

Na wysoką wartość przyrodniczą tego miejsca wpływa również jego historia. Od lat 70. XX wieku nie prowadzono tu żadnych prac gospodarczych. Dzięki temu zachowały się trwałe, zbliżone do naturalnych drzewostany oraz związana z nimi fauna, flora i biota.

Udostępnienie rezerwatu: obecnie rezerwat nie został udostępniony.

8. Rezerwat przyrody „Las Zapaśny – Pamięci Sieniawskich Leśników”

Powierzchnia: 37,30 ha

Rezerwat został ustanowiony Zarządzeniem Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Rzeszowie z dnia 24 października 2025 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody "Las Zapaśny – Pamięci Sieniawskich Leśników".

Celem ochrony rezerwatu przyrody jest zachowanie ze względów przyrodniczych, naukowych, dydaktycznych i historycznych fragmentu lasu, który od końca XVIII wieku stanowił tzw. Las Zapaśny – rezerwę sporadycznie i jednostkowo użytkowaną, stanowiącą istotny element urządzenia gospodarstwa lasowego w Kluczu Sieniawskim rodu Czartoryskich.

Rodzaj, typ i podtyp rezerwatu:

1. rodzaj rezerwatu - krajobrazowy (K);
2. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na dominujący przedmiot ochrony: a) typ – krajobrazów (PKr), b) podtyp – krajobrazów antropogenicznych (ka);
3. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na główny typ ekosystemu: a) typ – różnych ekosystemów (EE), b) podtyp – lasów i łąk (lł).

Opis rezerwatu:

Rezerwat „Las Zapaśny” to miejsce, w którym walory przyrodnicze łączą się z wyjątkową historią. Jego dzieje sięgają XVIII wieku, gdzie funkcjonował tutaj tzw. las zapaśny – specjalnie wydzielona część lasu, którą pozostawiano w rezerwie i wykorzystywano jedynie w sytuacjach nadzwyczajnych.

W archiwalnych dokumentach rodu Czartoryskich określano go jako „piękniejszą część lasu”, otaczaną szczególną troską i ochroną. Historia tego miejsca przetrwała więc nie tylko w krajobrazie, ale również w dokumentach.

Dzisiejszy rezerwat ma także wymiar pamięci historycznej. Jego nazwa upamiętnia pokolenia sieniawskich leśników, których praca i poświęcenie zapisały się w dziejach regionu. Po ustanowieniu rezerwatu odsłonięto kamień pamiątkowy z inskrypcją poświęconą leśnikom, również tym, którzy ponieśli śmierć w wyniku wojen i powojennych represji.

Powstanie rezerwatu było efektem wieloletnich starań i determinacji Nadleśniczego Nadleśnictwa Sieniawa Janusza Starzaka.

Udostępnienie rezerwatu: rezerwat nie jest udostępniony.

 

Powiększenie rezerwatu „Zwiezło” oraz zmiana nazwy na „Zwiezło w dolinie Olchowatego”

Pierwotna powierzchnia: 1,97 ha

Powierzchnia po powiększeniu: 484,26 ha

Powiększenie: 482,29 ha

Pierwotny rezerwat został ustanowiony na podstawie Zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 22 stycznia 1957 r. w sprawie uznania za rezerwat.

Powiększenie nastąpiło na podstawie Zarządzenia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Rzeszowie z dnia 31 grudnia 2024 r. w sprawie rezerwatu przyrody "Zwiezło w dolinie Olchowatego".

Celem ochrony rezerwatu jest zachowanie dwóch górskich jezior powstałych przez znaczne osuwiska na stokach góry Chryszczata oraz porośniętej drzewostanem doliny potoku Olchowatego wraz z procesami osuwiskowymi.

Rodzaj, typ i podtyp rezerwatu:

1. rodzaj rezerwatu - krajobrazowy (K);

2. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na dominujący przedmiot ochrony: a) typ – biocenotyczny i fizjocenotyczny(PBf), b) podtyp – biocenoz naturalnych i półnaturalnych (pb);

3. typ i podtyp rezerwatu, ze względu na główny typ ekosystemu: a) typ – różnych ekosystemów (EE), b) podtyp – lasów i wód (lw)

Opis rezerwatu:

Powiększenie rezerwatu „Zwiezło” było jednym z najbardziej spektakularnych wydarzeń związanych z ochroną przyrody w regionie. Z niewielkiego rezerwatu o powierzchni 1,97 ha powstał rozległy obszar o powierzchni 484,26 ha – powierzchnia zwiększyła się więc o 482,29 ha. Nowa odsłona rezerwatu otrzymała nazwę „Zwiezło w dolinie Olchowatego”. Obejmuje dolinę potoku Olchowatego, prawego dopływu Osławy oraz tereny osuwiskowe, które utworzyły słynne Jeziorka Duszatyńskie.

Obszar porastają wiekowe drzewostany bukowe i bukowo-jodłowe z domieszką jawora. Ochrona obejmuje nie tylko same jeziora, ale również dolinę potoku i zachodzące tutaj procesy osuwiskowe.

Ciekawa jest historia nazwy „Zwiezło”. Dawni mieszkańcy tych terenów nie używali określenia „osuwisko” – mówili, że „ziemia się zwiezła”. To właśnie to określenie stało się inspiracją dla nazwy rezerwatu, podkreślając zarówno wyjątkową historię osuwiska, jak i znaczenie całej doliny Olchowatego.