Regionalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska w Rzeszowie

Odnosząc się do publikacji pt. „RDOŚ w Rzeszowie doprowadził do zniszczenia siedliska rysi. Urzędnicy wybrali interesy inwestorów”, która ukazała się na stronie https://korytarze.pl oraz powiązanym z nią „Apelem o natychmiastowe odwołanie szefa RDOŚ w Rzeszowie za doprowadzenia do zniszczenia siedliska rysia”, opublikowanym na stronie https://pracownia.org.pl, przedstawiamy nasze stanowisko w sprawie.

Na wstępie należy zauważyć, że przytaczane przez autorów publikacji jak i apelu argumenty nie znajdują pokrycia w dokumentach (jawnych i możliwych do udostępnienia chociażby w trybie informacji o środowisku lub publicznej), a zarzuty wysuwane w kierunku działań Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Rzeszowie mijają się z faktami, bądź je mocno naciągają.

Podnoszony w publikacjach problem dotyczy 3 postępowań:

1. „Budowa drogi ekspresowej S19 od węzeł Dukla (bez węzła) - Barwinek (granica państwa) długości około 18,2 km na odcinku od km 78+289 do km 96+467” w ramach zadania pn.: „Zaprojektowanie i budowa drogi ekspresowej S19 od węzła Dukla (bez węzła) - Barwinek (granica państwa) długości około 18,2 km na odcinku od km 78+289 do km 96+467” - postanowienie uzgadniające warunki realizacji inwestycji drogowej (ZRID) z dnia 30 kwietnia 2025 r., znak: WOOŚ.4222.1.2024.NH.64.
2. „Rozszerzenie prowadzonej eksploatacji złoża piaskowca cergowskiego w granicach udokumentowanego złoża LIPOWICA II-1 wraz z rozbudową infrastruktury technicznej zakładu górniczego w obrębie Lipowica, gmina Dukla, powiat krośnieński, województwo podkarpackie” - postanowienie uzgadniające warunki realizacji przedsięwzięcia zostało wydane w dniu 9 grudnia 2025 r., znak: WOOŚ.4221.6.1.2024.PW.50.
3. Ustalenia strefy ochrony ostoi, miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwierząt objętych ochroną gatunkową dla rysia Lynx lynx – sprawa o sygnaturze: WPN.6442.23.2024.KW; postępowanie nie zostało jeszcze wszczęte z uwagi na problemy formalno-prawne.

Na wstępnie najważniejsze: kamieniołom „Lipowica II” funkcjonuje od 1979 r. Wydanie rozstrzygnięć administracyjnych (podpisanie dokumentów) nie mogło doprowadzić do degradacji i zniszczenie siedliska, ponieważ sytuacja w terenie nie zmieniła się względem tej z 2023 r., czyli okresu z którego pochodzą obserwacje rysia – wydobycie odbywa się w obrębie pierwotnego obszaru.

Wstrzymaliśmy się na obecnym etapie od wszczęcia formalnej procedury wyznaczania strefy, uznając to działanie za przedwczesne. Decyzja ta wynika bezpośrednio z zależności od toczącego się przed Ministrem Rozwoju i Technologii postępowania odwoławczego, dotyczącego budowy drogi ekspresowej S19. Stanowi zagadnienie wstępne o charakterze formalnym. Jednocześnie w ramach decyzji środowiskowej dla kopalni piaskowca „Lipowica II-1” określiliśmy sporo warunków, przede wszystkim wymuszających stały nadzór eksperta teriologa oraz natychmiastowe wstrzymanie prac w przypadku wykrycia rozrodu rysi.

Sprawa utworzenia strefy ochrony rysia oraz uzgodnień środowiskowych dla sąsiadujących inwestycji infrastrukturalnych i wydobywczych jest skomplikowana przyrodniczo i prawnie. Należy zauważyć, że byłaby to pierwsza strefa ochrony dla rysia.

Po przeanalizowaniu całość materiału dowodowego, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Rzeszowie sformułował cztery filary uzasadnienia, wskazujące, dlaczego natychmiastowe wyznaczenie strefy ochrony rysia jest na chwilę obecną nieuzasadnione, a rozszerzenie kopalni w Wariancie III względnie bezpieczne dla przyrody.

1. We wniosku z 23 marca 2026 r. Stowarzyszenie zaproponowało granicę strefy ochrony na odcinku około 600 m wzdłuż istniejącej drogi krajowej nr 19, w bezpośrednim sąsiedztwie miejsca, w którym wskazuje na zasadność wybudowania dodatkowego przejścia górnego na projektowanej drodze S19 (km 82+280–82+380).
   Przed Ministrem Rozwoju i Technologii toczy się obecnie postępowanie odwoławcze od decyzji ZRID dla S19. Zgodnie z analizą prawną organu, rozstrzygnięcie Ministra stanowi zagadnienie wstępne:
   • w przypadku, gdyby organ odwoławczy nakazał budowę przejścia górnego, utworzenie strefy dochodzącej do drogi w tym miejscu mogłoby znaleźć uzasadnienie w celu zabezpieczenia dojścia zwierząt do obiektu;
   • w przypadku utrzymania w mocy obecnego projektu (bez dodatkowego przejścia górnego), tworzenie strefy w bliskim sąsiedztwie ruchliwej drogi krajowej nr 19 mija się z celem i nie pełniłoby funkcji ochronnej.
     Zgodnie z art. 61 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Organ nie może wszczynać postępowania z urzędu w sposób dowolny. Dopóki nie nastąpi ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie przebiegu drogi S19, brak jest jasnych przesłanek do określenia ostatecznego zasięgu strefy i oceny celowości nakładanych zakazów.
2. Lokalizacja postulowanej strefy została poddana ocenie przez wybitnych specjalistów z zakresu ekologii dużych drapieżników: prof. dr. hab. Henryka Okarmę oraz prof. dr. hab. Krzysztofa Schmidta. Z uzyskanych opinii jednoznacznie wynika, że wyznaczenie sztywnej strefy w proponowanym kształcie nie odpowiada specyfice biologii rysia:
   • samice rysi przebywają w pierwotnym miejscu urodzenia młodych jedynie przez pierwsze kilka tygodni. Następnie młode są wielokrotnie przenoszone do kolejnych schronień. Dla przykładu, badania naukowe w Puszczy Białowieskiej wykazały, że w czerwcu i lipcu samice zmieniały miejsca pobytu młodych do kilku razy w miesiącu na odległość ponad 3 km, a ich łączny areał w sezonie wyniósł ok. 55 km². Analogiczne badania w Bieszczadach potwierdziły gwałtowny wzrost areału samic z młodymi w sierpniu;
   • wyniki monitoringu przy pomocy fotopułapek z lat 2023–2025 potwierdziły przebywanie rysi w rejonie kopalni. Jednak jak wskazują eksperci, karpackie wychodnie skalne rzadko służą za miejsce rozrodu. Pełnią one funkcję miejsc intensywnych interakcji, znakowania terytorium oraz dogodnych terenów łowieckich (ze względu chociażby na zagęszczenie saren);
   • prowadzony monitoring wykazał, że młode rysie pomyślnie przechodziły proces usamodzielniania się na tym obszarze w latach 2023–2025, mimo ciągłej eksploatacji kopalni.
3. Uzgodnienie środowiskowe dla rozszerzenia kopalni piaskowca cergowskiego zostało wydane w Wariancie III, wypracowanym specjalnie w celu zminimalizowania ingerencji w środowisko, w tym na rysia:
   • powierzchnia kopalni w wariancie III została zmniejszona o ok. 6,5 ha w stosunku do pozostałych wariantów, co pozwala w pełni zachować naturalny korytarz migracyjny ssaków na północ od wyrobiska;
   • wskazany przez stowarzyszenie obszar rozrodu (ok. 1,5 ha) znajduje się poza granicami uzgodnionego terenu wydobycia;
   • decyzja środowiskowa nakłada na inwestora obowiązek zatrudnienia stałego nadzoru przyrodniczego, w tym ekspertów teriologów, ornitologów i chiropterologów. Przed zajęciem każdego nowego fragmentu terenu będzie prowadzony stały monitoring przy użyciu fotopułapek i kontrole terenowe. W przypadku stwierdzenia rozrodu rysia, prace udostępniające złoże mają zostać natychmiast wstrzymane do końca lipca w danym roku.
4. W ocenie RDOŚ w Rzeszowie projektowany odcinek drogi S19 Dukla–Barwinek chroni ciągłość Korytarza Karpackiego (GKK-2 Beskid Niski):
   • w bliskim sąsiedztwie wyrobiska zaplanowano dwie wielkowymiarowe estakady: ES-2/5 (długość 481 m) oraz ES-2/6 (długość 1099 m) o świetle pionowym od 5 do 10 m, gwarantujące swobodną migrację dużych drapieżników i ssaków kopytnych;
   •  łączny system przejść zapewnia przepuszczalność korytarza na poziomie około 34%, co według standardów naukowych redukuje efekt bariery nowej trasy do poziomu nieznaczącego;
   • przeniesienie ruchu tranzytowego na nową drogę ekspresową doprowadzi do znacznego odciążenia istniejącej drogi krajowej nr 19, znosząc dotychczasową barierę ruchu samochodowego w dolinie rzeki Jasiołki.

Wspomnieć należy, że Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Rzeszowie postanowieniem z dnia 23 lipca 2026 r. odmówił uzgodnienia projektu planu ogólnego Miasta i Gminy Dukla. Tym samym zablokowaliśmy propozycje rozbudowy zabudowy rekreacyjno-usługowej oraz nakazaliśmy ograniczenie strefy górniczej wyłącznie do obszaru istniejącej eksploatacji, chroniąc integralność obszarów Natura 2000 (Ostoja Jaśliska, Osuwiska w Lipowicy, Trzciana) przed fragmentacją.

Po wydaniu rozstrzygnięcia przez Ministra Rozwoju i Technologii w sprawie odwołania od decyzji ZRID dla drogi S19, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Rzeszowie niezwłocznie powróci do analizy celowości utworzenia strefy ochrony rysia.