Polska w Szwajcarii

Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką jest okazją do oddania hołdu wszystkim tym, którzy w czasie II wojny światowej, często z narażeniem własnego życia, nieśli pomoc prześladowanym i skazanym na zagładę Żydom. Wśród nich szczególne miejsce zajmują polscy dyplomaci, którzy wykorzystując swoje stanowiska i możliwości działania poza okupowanym krajem, tworzyli sieci pomocy o zasięgu międzynarodowym.

Szwajcaria – centrum działań ratunkowych

Szczególne znaczenie miała działalność Poselstwa RP w Bernie, które w latach II wojny światowej stało się jednym z kluczowych ośrodków koordynacji pomocy dla obywateli polskich w okupowanej Europie. To tutaj działała tzw. Grupa Ładosia – zespół polskich dyplomatów i współpracowników, którzy stworzyli jeden z najbardziej niezwykłych mechanizmów ratowania Żydów.

Na czele grupy stał Aleksander Ładoś, kierownik poselstwa RP w Bernie, który zapewniał całej operacji ochronę dyplomatyczną oraz prowadził działania na najwyższym szczeblu politycznym. Jego najbliższym współpracownikiem był Stefan Ryniewicz – zastępca szefa misji i koordynator wielu działań operacyjnych.

Kluczową rolę odegrał Konstanty Rokicki, konsul RP, który własnoręcznie wystawiał fałszywe paszporty państw Ameryki Łacińskiej. Dokumenty te trafiały do Żydów w okupowanej Europie, zwiększając ich szanse na uniknięcie deportacji do obozów zagłady. Ważnym ogniwem całej operacji był również Juliusz Kühl, odpowiedzialny za kontakty z organizacjami żydowskimi i współorganizację przedsięwzięcia.

Nieocenione wsparcie zapewniali Abraham Silberschein oraz Chaim Eiss, którzy gromadzili dane osób zagrożonych oraz środki finansowe niezbędne do prowadzenia akcji. Dzięki wspólnym wysiłkom tych osób tysiące ludzi otrzymało dokumenty dające nadzieję na przetrwanie .

Działania polskich dyplomatów w innych krajach

Pomoc udzielana przez polskich dyplomatów nie ograniczała się do Szwajcarii. W wielu krajach Europy i świata przedstawiciele Rzeczypospolitej podejmowali działania na rzecz ratowania Żydów.

W Niemczech Feliks Chiczewski, konsul RP w Lipsku, udzielił schronienia setkom prześladowanych osób oraz wystawiał dokumenty umożliwiające ucieczkę. Podobną postawę prezentował Tadeusz Brzeziński, który angażował się w pomoc Żydom w uzyskaniu dokumentów pozwalających opuścić terytorium III Rzeszy .

Na Węgrzech Henryk Sławik organizował szeroko zakrojoną pomoc dla polskich uchodźców, w tym wielu Żydów, zapewniając im dokumenty, opiekę oraz schronienie.

We Francji polscy dyplomaci, mimo trudnych warunków okupacyjnych i działalności konspiracyjnej, organizowali pomoc humanitarną oraz wspierali uchodźców. W Turcji placówki RP pełniły rolę punktów tranzytowych oraz kanałów komunikacji i wsparcia dla osób zagrożonych w okupowanej Europie.

Japonia i Daleki Wschód – działalność Tadeusza Romera

Szczególne miejsce w historii polskiej pomocy zajmuje działalność Tadeusza Romera, ambasadora RP w Japonii, a następnie w Szanghaju. Odegrał on kluczową rolę w organizowaniu pomocy dla żydowskich uchodźców, którzy dotarli do Japonii m.in. dzięki wizom wystawianym przez japońskiego dyplomatę Chiune Sugiharę.

Romer zapewniał uchodźcom wsparcie humanitarne, organizował dla nich dokumenty umożliwiające dalszą podróż oraz pomagał w znalezieniu bezpiecznego schronienia. Po przeniesieniu do Szanghaju kontynuował swoją działalność na rzecz społeczności żydowskiej.

Pamięć i odpowiedzialność

Historie te pokazują, że pomoc udzielana przez Polaków miała charakter globalny – od Berna, przez Budapeszt, Paryż i Ankarę, aż po Tokio i Szanghaj. Była wyrazem sprzeciwu wobec zła oraz świadectwem odwagi i solidarności.

W Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów oddajemy hołd wszystkim bohaterom – znanym i bezimiennym – którzy w najtrudniejszych czasach potrafili wybrać człowieczeństwo.