Polska w Szwajcarii

Trzynaście monumentalnych witraży Józefa Mehoffera zdobiących katedrę św. Mikołaja we Fryburgu zostało po raz pierwszy w historii w całości zdigitalizowanych w rozdzielczości gigapikselowej. Dzięki inicjatywie Fundacji Wirtualizacji Narodowego Dziedzictwa Kulturowego jedno z najważniejszych dzieł polskiej sztuki znajdujących się poza granicami kraju można obecnie oglądać bezpłatnie na wirtualnej wystawie dostępnej na stronie mehoffer.org.

Dzieło życia polskiego artysty

Historia fryburskich witraży rozpoczęła się w 1895 roku. Zaledwie 26-letni Józef Mehoffer zwyciężył wówczas w międzynarodowym konkursie na projekt nowych okien dla gotyckiej katedry św. Mikołaja. Jury wybrało jego koncepcję spośród 76 propozycji nadesłanych z całej Europy. Zamówienie powierzone młodemu i nieznanemu jeszcze szerzej polskiemu artyście stało się początkiem jego najważniejszego przedsięwzięcia twórczego.

Prace nad cyklem trwały aż 41 lat – od 1895 do 1936 roku. W tym czasie Mehoffer stworzył osiem okien w nawach bocznych oraz pięć w prezbiterium. Całość obejmuje trzynaście monumentalnych witraży o łącznej powierzchni około 280 metrów kwadratowych. Artysta połączył w nich gotycką architekturę katedry z językiem Młodej Polski, europejską secesją, polską tradycją ludową oraz inspiracjami sztuką bizantyjską.

Witraże wyróżniają się bogactwem barw, rozbudowaną symboliką oraz niezwykle precyzyjną kompozycją. Dzieło Mehoffera jest nie tylko ważnym elementem dziedzictwa Fryburga, lecz także jednym z najbardziej znaczących przykładów obecności polskiej kultury w Szwajcarii.

45 miliardów pikseli

Przeprowadzona cyfryzacja pozwoliła utrwalić wszystkie witraże w łącznej rozdzielczości 45 gigapikseli, czyli 45 miliardów pikseli. Dzięki zastosowanej technologii użytkownicy mogą dowolnie powiększać obrazy i oglądać szczegóły, których nie sposób dostrzec z poziomu nawy katedry: sygnaturę artysty, strukturę ołowianych łączeń, mikropęknięcia stuletniego szkła, elementy strojów, herby oraz ukryte motywy symboliczne. Niektóre fragmenty można oglądać nawet w powiększeniu 800-krotnym.

Według twórców przedsięwzięcia jest to prawdopodobnie największa gigapikselowa digitalizacja sztuki sakralnej na świecie oraz pierwsza realizacja o takiej skali poświęcona polskiemu dziedzictwu kulturowemu znajdującemu się poza granicami kraju.

Katedra dostępna online

Projekt nie ogranicza się do prezentacji cyfrowych reprodukcji. Wirtualna wystawa umożliwia również odbycie spaceru 360° po katedrze św. Mikołaja, zapoznanie się z historią poszczególnych okien, ich symboliką oraz okolicznościami powstania całego cyklu.

Materiały zostały udostępnione w językach polskim, angielskim i francuskim. Strona została przygotowana zgodnie ze standardem dostępności WCAG 2.2. Fundacja zapowiada dalsze rozwijanie projektu między innymi o audiodeskrypcję, polski język migowy, treści łatwe do czytania oraz rozwiązania edukacyjne skierowane do dzieci, młodzieży i osób z niepełnosprawnościami.

Wirtualną wystawę otwarto 8 lipca 2026 roku – dokładnie w 80. rocznicę śmierci Józefa Mehoffera. Data ta symbolicznie połączyła pamięć o artyście z nowym etapem obecności jego twórczości w przestrzeni cyfrowej.

Polsko-szwajcarska współpraca

Cyfryzacja fryburskich witraży oraz ich bezpłatne udostępnienie były możliwe dzięki współpracy Fundacji Wirtualizacji Narodowego Dziedzictwa Kulturowego z Kapitułą Katedralną św. Mikołaja oraz władzami Kantonu Fryburg.

Projekt został sfinansowany ze środków Kancelarii Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w ramach sprawowania opieki nad Polonią i Polakami za granicą. Jego pełna nazwa brzmi: „Cyfrowa rewolucja w dostępie do polskiego dziedzictwa – upowszechnienie i promocja wśród Polonii na całym świecie 13 witraży Józefa Mehoffera z Katedry św. Mikołaja we Fryburgu w gigapikselowym formacie”.

Inicjatywa pokazuje, w jaki sposób nowoczesne technologie mogą służyć ochronie i popularyzacji dziedzictwa kulturowego. Pozwala jednocześnie przypomnieć o silnych związkach łączących kulturę polską i szwajcarską oraz o wyjątkowym dziele, które od ponad stu lat rozświetla wnętrze jednej z najważniejszych świątyń Fryburga.

Wirtualna wystawa jest dostępna bezpłatnie na stronie:

🌐 mehoffer.org