Zespół Szkół
Centrum Kształcenia Rolniczego w Sejnach

Patron naszej szkoły zajmuje wyjątkowe miejsce wśród publicystów czasu Sejmu Wielkiego.

W 1787 roku ukazują się „Uwagi  nad życiem Jana Zamoyskiego”. Publicysta zawarł w nich program reform ustrojowych państwa. Staszic był zwolennikiem zniesienia liberum veto, wprowadzenia zasady większości głosów w sejmie. Nasz patron postulował wprowadzenie tronu dziedzicznego, co miało zakończyć okresy bezkrólewia i możliwość wpływu mocarstw ościennych na sytuację polityczną w Polsce.

Staszic apelował o wprowadzenia stałej stutysięcznej armii, która byłaby finansowana z podatków nałożonych na szlachtę i duchowieństwo. Te grupy społeczne nie płaciły dotychczas podatków.

Nasz patron, wywodzący się z mieszczaństwa, domagał się przyznania tej grupie praw politycznych, w tym zasiadania w sejmie oraz możliwości nabywania ziemi. Jego zdaniem to dzięki mieszczaństwu miał nastąpić rozwój gospodarczy ziem polskich.

W przypadku chłopów Staszic proponował zamianę pańszczyzny na czynsz. Zdaniem autora „Uwag...”, państwo powinno wziąć w opiekę prawną chłopów, którzy dotychczas znajdowali się pod jurysdykcją prawną szlachty.

Edukacja z kolei powinna kłaść nacisk na wychowanie obywatelskie  i patriotyczne, przygotowujące do służby narodowi. Praktyczna nauka i historia miały mieć pierwszeństwo przed teologią i łaciną.

Swoje stanowisko wzmocnił Stanisław Staszic w 1790 roku, wydając „Przestrogi dla Polski”. Oprócz wcześniejszych postulatów autor zaatakował magnaterię, obarczając ją odpowiedzialnością za prywatę, korupcję i doprowadzenie kraju do ruiny. 

Nasz patron proponował nową definicję narodu, która powinna obejmować wszystkie stany: szlachtę, mieszczan i chłopów.

Zarówno „Uwagi...”, jak i „Przestrogi dla Polski” zostały wydane anonimowo. Stanisław Staszic nie chciał narazić się przedstawicielom wpływowego obozu przeciwników reform. Nasz patron, podobnie jak setki mieszkańców Warszawy, przyglądał się obradom sejmu z galerii dla widzów. Opinia publiczna pozna nazwisko autora dopiero w 1815 roku.

Jarosław Jurkiewicz

Obraz: Autorstwa Franciszek Sobolewski - http://multipanorama.pl/main.php?muid=0&mid=624&kid=0&oid=1&cid=3c16043bdf4315, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=12518315