Polska w Arabii Saudyjskiej

System gospodarczy i najważniejsze strategie gospodarcze

Gospodarka Arabii Saudyjskiej opiera się w dużej mierze na sektorze naftowym, który od dekad stanowi kluczowe źródło dochodów eksportowych i budżetowych państwa. Jednocześnie kraj realizuje szeroko zakrojony program transformacji gospodarczej w ramach strategii Vision 2030, ogłoszonej w 2016 r., której celem jest dywersyfikacja źródeł wzrostu oraz rozwój sektora pozanaftowego.

W ostatnich latach rośnie znaczenie działalności niezwiązanej z wydobyciem ropy. Rozwijane są m.in. turystyka, przemysł (w tym petrochemiczny), logistyka, sektor lotniczy (w tym projekt Riyadh Air), zielona energia oraz nowe technologie, w tym sektor kosmiczny. Państwo prowadzi aktywną politykę przyciągania inwestycji zagranicznych oraz wspiera rozwój sektora prywatnego. Istotnym elementem tej polityki jest także zwiększanie zatrudnienia obywateli saudyjskich (tzw. saudyzacja).

Struktura gospodarki ulega stopniowym zmianom. Usługi stanowią obecnie około 55–60% produktu krajowego brutto, przemysł – w tym sektor wydobywczy – około 38–42%, a rolnictwo pozostaje marginalne (ok. 2–3%). Wzrost gospodarczy w latach 2024–2026 napędzany jest głównie przez sektor pozanaftowy, który rozwija się szybciej niż sektor naftowy.

Dochody budżetowe stają się bardziej zróżnicowane – wpływy niezwiązane z ropą osiągają około 40–50% całości, choć ich poziom pozostaje pośrednio zależny od sytuacji na rynku surowców energetycznych. Sektor naftowy zachowuje strategiczne znaczenie dla finansów publicznych oraz bilansu handlowego kraju.

Poziom dochodu na mieszkańca wynosi około 35–36 tys. USD (nominalnie), a według parytetu siły nabywczej przekracza 75 tys. USD. Wysokie wydatki inwestycyjne związane z realizacją projektów rozwojowych skutkują umiarkowanym deficytem budżetowym, sięgającym około 3–4% PKB, przy relatywnie niskim poziomie długu publicznego.

Wielkość produkcji ropy naftowej pozostaje jednym z głównych czynników wpływających na koniunkturę gospodarczą i dochody państwa. Poziom wydobycia jest regulowany w ramach porozumień OPEC+, co powoduje jego okresową zmienność.

Kluczową rolę w transformacji gospodarczej odgrywa Public Investment Fund (PIF) – państwowy fundusz majątkowy finansujący strategiczne inwestycje krajowe i zagraniczne. Istotnym elementem systemu gospodarczego jest także Federacja Saudyjskich Izb Handlowych, reprezentująca sektor prywatny i zrzeszająca regionalne izby handlowo-przemysłowe.

Główne sektory gospodarki i ich udział w PKB

Według najświeższych danych udział głównych sektorów gospodarki Arabii Saudyjskiej w produkcie krajowym brutto przedstawia się następująco, przy czym zauważalny jest wzrost udziału sektora usług mimo stabilnej produkcji ropy.

• Rolnictwo – 2-3%
• Przemysł – 38-42%
• Usługi – 55-60 %

Polityka kursowa

Arabia Saudyjska prowadzi politykę sztywnego kursu waluty krajowej, rijala saudyjskiego, pozostającej w stałym powiązaniu z dolarem amerykańskim w stosunku 3,75 SAR / 1 USD. Waluta jest w pełni wymienialna, a kraj dysponuje znacznymi rezerwami walut zagranicznych i złota.

Surowce i technologie krytyczne

Arabia Saudyjska dysponuje znaczącymi zasobami surowców naturalnych, w tym ropy naftowej i gazu ziemnego, a także minerałów takich jak fosfaty, boksyt, złoto, miedź oraz rudy żelaza. Oprócz sektora węglowodorowego coraz większe znaczenie zyskuje rozwój górnictwa, który stanowi jeden z filarów strategii Vision 2030 i ma na celu dywersyfikację gospodarki.

Kluczowym wyzwaniem dla kraju pozostaje gospodarka wodna. Naturalne zasoby wody, w tym wody gruntowe i artezyjskie (m.in. w rejonie oazy Al-Ahsa), mają w dużej mierze charakter nieodnawialny i ulegają stopniowemu wyczerpaniu. W związku z tym Arabia Saudyjska należy do światowych liderów w zakresie odsalania wody morskiej, które stanowi podstawowe źródło zaopatrzenia ludności w wodę pitną. Państwo inwestuje również w rozwój infrastruktury uzdatniania oraz transportu wody na duże odległości, w tym z obszarów nad Zatoką Perską do centralnych regionów kraju. 

Stan infrastruktury

Arabia Saudyjska dysponuje dobrze rozwiniętą infrastrukturą transportową, w szczególności w zakresie transportu drogowego i lotniczego. Kraj posiada rozbudowaną sieć lotnisk obsługujących zarówno ruch krajowy, jak i międzynarodowy, z głównymi portami w Rijadzie, Dżeddzie i Dammam. W Rijadzie realizowany jest projekt King Salman International Airport, który ma stać się jednym z największych portów lotniczych na świecie, o docelowej przepustowości przekraczającej 100 mln pasażerów rocznie. Sieć dróg i autostrad jest dobrze rozwinięta i stanowi podstawowy element systemu transportowego kraju.

Infrastruktura kolejowa pozostaje mniej rozwinięta niż drogowa, jednak znajduje się w fazie intensywnej rozbudowy. Obecnie funkcjonują główne połączenia kolejowe między Rijadem a Dammam, linie północ–południe oraz szybka kolej Haramain High Speed Railway łącząca Mekkę i Medynę. W ramach strategii rozwoju transportu planowana jest dalsza rozbudowa sieci, w tym połączenie Rijadu z Dżeddą oraz realizacja projektu GCC Railway, który ma połączyć państwa Zatoki Perskiej.

Arabia Saudyjska posiada także rozwiniętą infrastrukturę portową, obejmującą główne porty w Dżeddzie, Dammam, Yanbu i Dżizanie, które odgrywają istotną rolę w obsłudze handlu międzynarodowego i regionalnego.

Kalendarz dni wolnych od pracy

System pracy w Arabii Saudyjskiej opiera się na tygodniu roboczym od niedzieli do czwartku, przy czym dni wolne przypadają na piątek i sobotę. Piątek ma szczególne znaczenie religijne jako dzień wspólnych modlitw w krajach muzułmańskich. Obecnie brak jest potwierdzonych planów zmiany tego systemu na model poniedziałek–piątek. 

Lista świąt:

• Dzień Założenia Państwa – 22 lutego
• Eid al-Fitr – święto zakończenia ramadanu (data ruchoma, zależna od kalendarza islamskiego; zazwyczaj kilka dni wolnych, szczególnie w sektorze publicznym)
• Dzień Arafat – 9. dzień miesiąca Zu al-Hidżdża (data ruchoma). W 2026 roku wypada 26 maja
• Eid al-Adha – od 10. dnia miesiąca Zu al-Hidżdża (data ruchoma; zazwyczaj kilka dni wolnych). W 2026 roku wypada od 27 maja.
• Saudyjski Dzień Narodowy – 23 września

Święta religijne mają charakter ruchomy i ich dokładne daty zmieniają się co roku zgodnie z kalendarzem księżycowym obowiązującym w świecie islamu.

Vision 2030 to długoterminowa strategia rozwoju Arabii Saudyjskiej, której celem jest przekształcenie gospodarki opartej na ropie w bardziej zróżnicowany model oparty na usługach, przemyśle i nowoczesnych technologiach. Program znajduje się obecnie w zaawansowanej fazie realizacji i obejmuje szeroko zakrojone reformy strukturalne oraz inwestycje o bardzo dużej skali.

Łączna wartość planowanych inwestycji szacowana jest na ponad 3 bln USD do 2030 r., przy rocznych nakładach rzędu 300–400 mld USD. Głównym narzędziem finansowania pozostaje Public Investment Fund, który realizuje zarówno projekty krajowe, jak i inwestycje zagraniczne.

Do najważniejszych obszarów inwestycyjnych należą megaprojekty infrastrukturalne i urbanistyczne, w tym NEOM, Red Sea Project oraz Diriyah Gate, których celem jest rozwój sektora turystycznego i usługowego. Równolegle prowadzone są inwestycje w infrastrukturę transportową, obejmujące rozbudowę portów, lotnisk (w tym King Salman International Airport) oraz sieci kolejowej, co ma wzmocnić pozycję kraju jako regionalnego centrum logistycznego.

Istotne znaczenie mają także inwestycje w sektor energetyczny, w tym rozwój odnawialnych źródeł energii oraz projektów związanych z produkcją zielonego wodoru. Arabia Saudyjska dąży do utrzymania swojej pozycji globalnego dostawcy energii, przy jednoczesnym dostosowaniu się do procesów transformacji energetycznej.

Program obejmuje również rozwój sektora przemysłowego i górniczego, a także inwestycje w technologie cyfrowe, fintech i inteligentne miasta. Celem jest zwiększenie udziału sektora prywatnego w gospodarce, przyciąganie inwestycji zagranicznych oraz tworzenie nowych miejsc pracy.

Skala i charakter realizowanych inwestycji powodują, że Arabia Saudyjska pozostaje istotnym partnerem gospodarczym dla Unii Europejskiej, która dostarcza technologie, maszyny i usługi wykorzystywane w realizacji projektów rozwojowych, jednocześnie importując surowce energetyczne. W przypadku Polski współpraca obejmuje przede wszystkim handel produktami rolno-spożywczymi, maszynami i urządzeniami, a także potencjalne zaangażowanie w projekty infrastrukturalne i energetyczne.

Źródło: Międzynarodowy Fundusz Walutowy

Źródło: Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Bank Światowy, UNDP

Najważniejsi partnerzy handlowi

Do najważniejszych partnerów handlowych Arabii Saudyjskiej należą Chiny, Unia Europejska, Stany Zjednoczone, Zjednoczone Emiraty Arabskie oraz Indie. W ostatnich latach szczególnie istotną rolę odgrywają państwa azjatyckie, które są głównymi odbiorcami surowców energetycznych.

Największym odbiorcą eksportu są Chiny, a istotne znaczenie mają również Indie, Japonia oraz Korea Południowa. W imporcie dominują natomiast Chiny, Unia Europejska, Stany Zjednoczone oraz Zjednoczone Emiraty Arabskie.

Rosja odgrywa istotną rolę we współpracy energetycznej w ramach OPEC+, jednak jej znaczenie jako partnera handlowego pozostaje ograniczone.

Podstawowe produkty i usługi importowe i eksportowe

Podstawowym towarem eksportowym pozostaje ropa naftowa oraz jej produkty, a także gaz ziemny i produkty petrochemiczne. W imporcie dominują samochody, urządzenia elektroniczne, sprzęt telekomunikacyjny oraz produkty farmaceutyczne. Arabia Saudyjska importuje również znaczną część żywności.

Główni inwestorzy i kierunki inwestycji

Arabia Saudyjska stopniowo zwiększa napływ inwestycji zagranicznych, które w ostatnich latach osiągają poziom około 2–3% PKB. Głównymi inwestorami są Stany Zjednoczone, państwa Zatoki Perskiej oraz kraje Unii Europejskiej.

Inwestycje koncentrują się w sektorach przemysłowym, finansowym, budowlanym, handlowym, technologicznym oraz nieruchomościach, a rosnące znaczenie mają także energetyka odnawialna, gospodarka wodorowa i turystyka.

Arabia Saudyjska jest aktywnym uczestnikiem globalnych i regionalnych struktur gospodarczych. Jako jedyne państwo arabskie będące członkiem G20 odgrywa istotną rolę w kształtowaniu międzynarodowej polityki gospodarczej.

Kraj jest członkiem kluczowych instytucji międzynarodowych, w tym World Trade Organization (od 2005 r.), International Monetary Fund oraz World Bank (od 1957 r.). Arabia Saudyjska należy również do grona założycieli OPEC (1960 r.), która odgrywa kluczową rolę w koordynacji polityki wydobycia ropy naftowej.

Na poziomie regionalnym ważną rolę odgrywa Gulf Cooperation Council (od 1981 r.), która koordynuje współpracę gospodarczą państw Zatoki Perskiej, w tym rozwój wspólnego rynku, unii celnej oraz inicjatyw integracyjnych, takich jak planowana wspólna wiza turystyczna.

Arabia Saudyjska jest także głównym udziałowcem Islamic Development Bank z siedzibą w Dżuddzie, posiadając około jednej czwartej udziałów w kapitale instytucji. Bank ten odgrywa istotną rolę w finansowaniu rozwoju gospodarczego krajów członkowskich Organizacji Współpracy Islamskiej.

Ponadto kraj jest członkiem Asian Infrastructure Investment Bank (od 2016 r.), w którym posiada istotny udział kapitałowy. Arabia Saudyjska uczestniczy również w Międzynarodowym Banku Odbudowy i Rozwoju (IBRD), będąc jednym z większych udziałowców tej instytucji.

Źródło: Transparency International, World Intellectual Property Organization, Heritage Foundation

Dwustronne relacje handlowe i inwestycyjne

​​​​​​Źródło: GUS

W ostatnich latach nastąpił istotny wzrost wartości wymiany handlowej między Polską a Arabią Saudyjską, przy jednoczesnym znacznym pogłębieniu deficytu handlowego po stronie Polski. Wynika on przede wszystkim z importu ropy naftowej i produktów petrochemicznych. Arabia Saudyjska należy do najważniejszych partnerów handlowych Polski wśród krajów arabskich oraz do kluczowych dostawców surowców energetycznych po 2022 r.

Kluczowe obszary współpracy

Najważniejsze obszary współpracy obejmują:

• energetykę – Arabia Saudyjska odgrywa istotną rolę jako dostawca ropy naftowej do Polski, szczególnie po dywersyfikacji kierunków importu surowców energetycznych. Istnieje również potencjał współpracy w zakresie odnawialnych źródeł energii oraz technologii wodorowych.
• współpracę gospodarczą i inwestycyjną – na rynku saudyjskim obecne są polskie przedsiębiorstwa, zwłaszcza z sektora IT, przemysłowego i dóbr konsumpcyjnych. Ich działalność ma charakter rozwojowy i koncentruje się na wybranych segmentach rynku.
• transport i turystykę – uruchomienie bezpośrednich połączeń lotniczych między Polską a Arabią Saudyjską sprzyja rozwojowi kontaktów biznesowych i ruchu turystycznego.
• sektor rolno-spożywczy i agtech – Arabia Saudyjska pozostaje znaczącym importerem żywności, co stwarza możliwości dla polskich eksporterów oraz potencjalną współpracę w zakresie technologii rolniczych.
• edukację – utrzymuje się zainteresowanie studiami w Polsce wśród studentów saudyjskich, szczególnie w dziedzinach medycznych i technicznych.

Relacje z Unią Europejską

Unia Europejska jest jednym z głównych partnerów handlowych Arabii Saudyjskiej. Współpraca koncentruje się na wymianie surowców energetycznych oraz dostawach technologii, maszyn i usług.

Dotychczas nie zawarto umowy o wolnym handlu między UE a Arabią Saudyjską. Negocjacje w sprawie umowy między UE a Gulf Cooperation Council pozostają w zawieszeniu, natomiast funkcjonuje dialog UE–GCC w zakresie handlu i inwestycji. UE posiada swoją delegaturę w Rijadzie.

Baza traktatowa

Stosunki dyplomatyczne między Polską a Arabią Saudyjską zostały nawiązane 3 maja 1995 r. Od 1998 r. funkcjonuje Ambasada RP w Rijadzie, a od 2001 r. ambasada Arabii Saudyjskiej w Warszawie.

Umowy będące w mocy:

W trakcie rozwijania współpracy:

• porozumienia w zakresie współpracy rolnej
• współpraca w obszarze administracji podatkowej
• inicjatywy gospodarcze i inwestycyjne, w tym memoranda podpisywane na szczeblu rządowym i instytucjonalnym
• utworzenie mechanizmów koordynacji współpracy dwustronnej (w tym rady koordynacyjnej)