Obchody upamiętniające 81. rocznicę ucieczki więźniów oraz oddające hołd wszystkim ofiarom obozu koncentracyjnego w Jasenovcu.
22.04.2026
22 kwietnia br. Konsul RP Emilia Bala, reprezentowała Ambasadę podczas uroczystości „Pamięć dla przyszłości” (chorw. Sjećanje za budućnost), które odbyły się na terenie byłego ustaszowskiego obozu koncentracyjnego w Jasenovcu. Uroczystości zostały zorganizowane w celu uczczenia 81. rocznicy próby ucieczki więźniów obozu oraz oddania hołdu wszystkim jego ofiarom.
Jasenovac był największym, złożonym z kilku powiązanych z sobą jednostek, obozem koncentracyjnym i zagłady na terenie tzw. Niezależnego Państwa Chorwackiego (NDH), istniejącym w latach 1941–1945 i rządzonym przez faszystowski ruch Ustaszy, w pełni podporządkowany niemieckim okupantom.
22 kwietnia 1945 r. doszło do dramatycznej zbiorowej próby ucieczki więźniów Jasenovca. Zryw ten podjęto w obliczu planowanej likwidacji obozu przez władze NDH. Więźniowie mieli świadomość, że wraz ze zbliżającym się końcem wojny grozi im natychmiastowa śmierć, mająca na celu zatarcie śladów popełnianych w Jasenovcu zbrodni.
W podobozie Ciglana około 600 spośród 1073 osadzonych zdecydowało się na desperacki akt oporu. Skrajnie wyczerpani i niemal pozbawieni uzbrojenia, ruszyli do ucieczki pod ostrzałem ustaszowskich strażników. Przeżyło jedynie 117 osób, pozostałych w bestialski sposób zamordowano na terenie obozu lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Tego samego dnia podobną próbę podjęła niewielka grupa więźniów w części obozu zwanej Kožara – spośród 147 uczestników ucieczki ocalało zaledwie 11.
Ucieczka z 22 kwietnia 1945 roku stanowiła ostatni akt oporu więźniów Jasenovca, stając się jednym z najważniejszych w b. Jugosławii symboli walki i męczeństwa. Data tego wydarzenia została przyjęta jako dzień pamięci więźniów obozu oraz - szerzej – ofiar wszystkich zbrodni popełnionych przez reżim ustaszowski.
W uroczystości, zorganizowanej pod patronatem chorwackiego parlamentu (Saboru), uczestniczyli m.in. premier Andrej Plenković, przewodniczący Saboru Gordan Jandroković, Minister Spraw Zagranicznych i Europejskich Gordan Grlić Radman, reprezentanci władz samorządowych, byli więźniowie ustaszowskich obozów, przedstawiciele mniejszości narodowych prześladowanych przez władze NDH oraz członkowie korpusu dyplomatycznego.
W Jasenovcu więziono osoby wielu narodowości. Najliczniejszą grupę stanowili Żydzi, Serbowie i Romowie. Wśród zidentyfikowanych ofiar obozu znalazło się również co najmniej dziewięciu Polaków.