Polska w Egipcie

System gospodarczy i najważniejsze strategie gospodarcze

Erytrea należy do najsłabiej rozwiniętych gospodarczo państw świata. Jej gospodarka jest słabo zdywersyfikowana i w znaczącym stopniu kontrolowana przez państwo. Dominują rolnictwo na poziomie samozaopatrzenia, sektor publiczny oraz ograniczona działalność wydobywcza. Kraj zmaga się z niską produktywnością, brakiem kapitału, słabą infrastrukturą i ograniczonym dostępem do rynków międzynarodowych.

Jednym z powodów gospodarczych problemów jest burzliwa historia kraju. Wojna o niepodległość Erytrei trwała od 1961 do 1991 r..  Pierwsze lata po uzyskaniu niepodległości (1993-1997) charakteryzowały się imponującym postępem w przywracaniu podstaw makroekonomicznych oraz poprawą wskaźników socjalnych. W tym okresie gospodarka rosła w tempie około 10% rocznie. Jednakże w wyniku konfliktu granicznego z Etiopią państwo zostało w sposób znaczący pozbawione zasobów finansowych, co przyczyniło się do zatrzymania dalszego rozwoju. Ucierpiała infrastruktura transportowa, energetyczna, telekomunikacyjna, sanitarna, szkoły i szpitale. Mobilizacja wojskowa 250 000 mężczyzn i kobiet oraz gwałtowny wzrost wydatków na cele obronne także przyczyniły się do osłabienia gospodarki. Po zakończeniu konfliktu granicznego w 2000 r. rząd Erytrei zmuszony był zmierzyć się ze spadkiem PKB, wysoką inflacją, olbrzymim deficytem budżetowym oraz niewielkimi zasobami rezerw walutowych, które były efektem wydatków na cele wojskowe. Wojna z Etiopią i unormowanie stosunków dyplomatycznych nastąpiło dopiero w 2018 r., co wzbudziło nadzieje na ożywienie gospodarcze w kraju. Od 2020 r. sytuacja gospodarcza ponownie się pogorszyła w wyniku pandemii COVID-19 oraz zaangażowania Erytrei w konflikt w Tigraju. W ciągu ostatnich latach kraj odnotował wzrost gospodarczy na poziomie 2-3% PKB. W obecnym systemie polityczno-gospodarczym dalszy wzrost gospodarczy jest w dużej mierze uzależniony od eksploatacji surowców naturalnych.

Erytreą rządzi Front Ludowy na rzecz Demokracji i Sprawiedliwości, będący jedyną legalną partią w kraju. Państwo jest w sporej mierze odizolowane od reszty regionu, co ogranicza możliwości wymiany towarowej na dużą skalę. W obliczu braków budżetowych i niedoborów walut obcych istotnym elementem budżetu są wpłaty od diaspory. Te niekiedy są wymuszane przez państwo pod groźbą niewydania dokumentów. Dodatkowo, ze względu na obowiązek długoletniej służby wojskowej oraz prześladowania religijne, Erytrejczycy masowo i nielegalnie emigrują, głównie do Europy, USA i krajów ościennych. Władze Erytrei nie publikują informacji o panujących w kraju warunkach ekonomicznych, co wpływa na możliwość pozyskania wiarygodnych danych.

Z racji na wiodącą rolę państwa w gospodarce (sektor prywatny to jedynie 7% PKB), duże znaczenie dla rozwoju państwa mają plany ogłaszane przez władze w celu rozwoju poszczególnych sektorów. Do najważniejszych strategii gospodarczych Erytrei należą:

• Wizja 2030 – centralny długoterminowy dokument strategiczny kraju, formułujący ramy gospodarcze i społeczne do roku 2030. Oparty za założeniach zrównoważonego rozwoju promowanych przez ONZ.
• Krajowa Polityka Energetyczna Erytrei z 2018 r. – zakładająca 20% udziału OZE w miksie energetycznym do 2030 r.
• Plan Rozwoju Strategicznego na lata 2024–2028 – plan rozwoju rolnictwa i przetwórstwa, mający na celu zwiększenie bezpieczeństwa żywnościowego kraju[1].
• Narodowy Plan Wzmocnienia Bezpieczeństwa Żywnościowego - wieloletni program mający na celu zwiększenie produktywności rolnictwa, odtworzenie zdegradowanych gruntów rolnych i ochronę społeczności wiejskich przed pogłębiającymi się wstrząsami klimatycznymi.
• Plan rozwoju turystyki w Erytrei z 2020 r. – strategia określająca priorytety rozwoju sektora turystycznego.

Główne sektory gospodarki i ich udział w PKB

Podstawą gospodarki Erytrei jest rolnictwo, które jest podstawą utrzymania około 80% populacji i odpowiada za około 1/3 erytrejskiego PKB. Głównymi formami gospodarki rolnej w Erytrei jest uprawa rolna i pasterstwo, zazwyczaj realizowane w celu zaspokojenia potrzeb lokalnej ludności. Podstawowymi roślinami uprawianymi w kraju są pszenica, jęczmień, sorgo, kukurydza, teff i rośliny strączkowe. W kraju uprawiane są również warzywa, sezam, bawełna i tytoń. Najpopularniejszymi zwierzętami hodowlanymi są owce, kozy, bydło i wielbłądy.

Długa linia brzegowa Morza Czerwonego stwarza znaczny potencjał do rozwoju gospodarki morskiej, który pozostaje w sporej mierze niewykorzystany. Erytrea mogłaby w zrównoważony sposób poławiać około 80 000 ton ryb rocznie, jednak obecne liczba ta wynosi zaledwie ok. 18 500 ton. Rybołówstwo jest kontrolowane głównie przez prywatne firmy zagraniczne działające w nieprzejrzystych warunkach[2].

Pomimo znaczącego udziału rolnictwa w gospodarce bezpieczeństwo żywnościowe Erytrei jest nieustannie zagrożone, na co przyczyniają się zmiany klimatyczne, niska produktywność gospodarstw, obowiązek długoletniej służby wojskowej i ograniczony handel międzynarodowy. Około 65% ludności wiejskiej Erytrei żyje w ubóstwie, a 37% zmaga się z wysokim poziomem bezpieczeństwa żywnościowego. W latach obfitych opadów deszczu bezpieczeństwo żywnościowe w kraju utrzymuje się na poziomie zaledwie 60%, a w okresach niskich opadów wskaźnik ten spada do 25%[3].

Erytrea cechuje się pustynnym i półpustym klimatem. Najważniejszymi rzekami są Mareb, Tekezé (Setit) i Barka. Przeważająca większość powierzchniowych zbiorników wodnych występuje sezonowo. Najważniejszym źródłem wody dla ludności są zasoby podziemne. Zasoby wodne na terenie całego kraju są coraz bardziej zagrożone z powodu nadmiernej eksploatacji, wylesiania, minimalnych praktyk zasilania i rosnącego wpływu zmian klimatycznych. W celu przeciwdziałania problemowi władze kraju dokonują inwestycji infrastrukturalnych obejmujących projektu budowy niewielkim tam, systemów irygacyjnych i modernizacji rurociągów[4]. Działania na rzecz poprawy bezpieczeństwa wodnego są realizowane z podmiotami międzynarodowy (m. in. Afrykańskim Bankiem Inwestycyjnym) i przynoszą pozytywne efekty[5].

Najważniejszą gałęzią erytrejskiego przemysłu jest sektor wydobywczy, odpowiadający za większość eksportu kraju i około 20% PKB. Głównymi złożami są złoto, miedź i cynk. Wiele obszarów nie jest dokładnie zbadanych pod kątem występujących w nich minerałów, a jednymi z głównych czynników utrudniających rozwój sektora jest słaba jakość infrastruktury i sytuacja polityczna.

Erytrejskie złoża są obiektem zainteresowania Chin, które w 2018 r. kupiły od kanadyjskiego koncernu kopalnię Bisha (eksploatacja rudy cynku, miedzi, srebra i złota). W 2019 r. australijski koncern Danakil rozpoczął przygotowania do eksploatacji potażu w Colluli. W 2023 r. udziały zostały sprzedane firmie Sichuan Road and Bridge Group[6]. W 2026 r. planowane jest osiągnięcie pełnej skali wydobycia złoża[7]. Szacuje się, że tamtejsze złoża umożliwią wydobycie przez 200 lat. Dochody z kopalni będą stanowić podstawowe źródło zasilające państwowy budżet. Erytrea nie posiada znaczących możliwości przetwórczych. Większość wydobytych zasobów jest eksportowana za granicę.

Oprócz sektora wydobywczego w kraju znajdują się również inne zakłady produkcyjne działające w obszarach przetwórstwa żywności, tekstyliów i budownictwa. Sektor boryka się licznymi problemami, takimi jak przerwy w dostawach prądu, ograniczone inwestycje, braki walut zagranicznych, przestarzałe maszyny i brak wykwalifikowanej siły roboczej[8].

Sektor usług w Erytrei jest ograniczony. Sektor bankowy całkowicie zdominowany przez państwo i partię. Władza posiada również wysokie wpływy w handlu krajowym.

Polityka kursowa

Erytrejska nakfa jest powiązana z dolarem amerykańskim kursem 1 USD = ~15 ERN. Rząd ściśle reguluje ilość wprowadzanej i wyprowadzanej gotówki z kraju. Ponadto bank nakłada limity na krajowe wypłaty gotówki, często ustalane na niskim miesięcznym poziomie (np. 5000 nakf)[9]. W Erytrei nie wykorzystuje się bankomatów, a wypłaty gotówki są możliwe jedynie w bankach. W 2024 roku inflacja w Erytrei wynosiła 9%[10].

Surowce i technologie krytyczne

Większość bogactw mineralnych znajduje się w Tarczy Arabsko-Nubijskiej, obejmującej 70% powierzchni kraju. Głównymi surowcami naturalnymi występującymi w Erytrei są złoża złota, miedzi, cynku i potażu. Erytrea posiada również znaczne złoża gipsu, granitu i marmuru[11]. W 2022 roku Erytrea wydobyła 3,2 tony złota, 50 ton srebra, 17 ton miedzi i 120 ton cynku[12]. Według szacunków UNDP z 2019 roku kopalnia potażu w Colluli ma wydobywać 944 ton siarczanu-potasu (K₂SO₄) rocznie począwszy od 2026 roku[13].

Głównymi problemami stojącymi przed eksploatacją złóż Erytrei jest brak odpowiedniej infrastruktury, utrudniającej proces wydobycia i transportu zasobów mineralnych. Kraj musi importować maszyny niezbędne do wydobycia i transportu pozyskanego materiału. Kraj jest słabo skomunikowany, co powoduje trudności z przemieszczaniem dużych ładunków. Erytrea nie posiada również przemysłu pozwalającego na przetwarzanie wydobytych materiałów, a większość zasobów jest eksportowana w stanie surowym do Chin i Zjednoczonych Emiratów Arabskich[14].

Erytrea nie posiada surowców krytycznych i technologii krytycznych zdefiniowanych przez regulacje Unii Europejskiej.

Stan infrastruktury

Jednym z czynników utrudniających rozwój gospodarczy Erytrei jest słaby stan infrastruktury w kraju. W kraju istnieje tylko jedna trasa kolejowa łącząca stolicę z kopalnią w Bishia i portem w Massaua wykorzystująca przestarzały tabor. Drogi w Erytrei posiadają trzystopniowy system klasyfikacji wpływający na ich oznaczenia: drogi główne (P), drugorzędne (S) i trzeciorzędne (T). Literze oznaczającej klasę towarzyszy numer konkretnej drogi, dla przykładu główna droga łącząca Asmarę z Massauą jest oznaczona jako P-1. Drogi główne i część drugorzędnych posiada nawierzchnię asfaltową. Znaczne obszary Erytrei są zaminowane. Nie należy zbaczać z głównych dróg. Z przyczyn politycznych i braku infrastruktury turystyka w Erytrei jest znikoma.

Głównym lotniskiem w kraju jest Asmara International Airport, które stanowi jedyne lotnisko regularnie obsługujące loty międzynarodowe. Loty do Asmary zazwyczaj odbywają się z przesiadką w Kairze, Dubaju lub Stambule[15]. Istotnymi lotniskami są również Massaua International Airport i Assab International Airport. Głównym portem morskim jest Massaua.

System energetyczny jest przestarzały i oparty niemal w całości o paliwa kopalne. Energia elektryczna w Erytrei jest produkowana w 90% z ropy naftowej, a w 10% z OZE (przede wszystkim paneli słonecznych)[16]. Dostęp do elektryczności posiada 54,4% populacji kraju. Największa elektrownia znajduje się w Massaua.

Z racji na swój klimat Erytrea posiada potencjał do rozwoju OZE, którego udział stopniowo wzrasta w miksie energetycznym. Niemal całość tej mocy pochodzi z instalacji fotowoltaicznych, które dzięki wysokiemu nasłonecznieniu mogą pracować wydajniej niż w państwach europejskich. Potencjał do rozwoju energetyki wiatrowej występuje przede wszystkim na terenach przybrzeżnych.

W grudniu 2025 roku minister energii Selam Berhe ogłosił projekt rozbudowy instalacji OZE w kraju, mający w ciągu pięciu lat podwoić produkcję prądu w kraju. Plany zakładają budowę dużych elektrowni słonecznych w centralnej i zachodniej części kraju, jak również elektrowni wiatrowych na wybrzeżu. W wyżynnych częściach kraju mają pojawić się niewielkie elektrownie wodne[17]. Problemami stającym na drodze rozwoju energii odnawialnej w Erytrei są niskie know-how, luki infrastrukturalne i ukształtowanie terenu. Rozwój OZE w kraju jest również wspierany przez podmioty międzynarodowe.

Sektor telekomunikacyjny jest całkowicie zmonopolizowany przez państwo i cierpi z powodu przestarzałej infrastruktury. Według danych z 2024 roku około 26% populacji jest użytkownikami Internetu. Połączenie jest zazwyczaj wolne (nawet 1MB/s), a cena pakietu 1GB wynosi około 60-65 USD. Internet jest cenzurowany przez władze. Do dzisiaj w kraju funkcjonują kafejki internetowe, znajdujące się pod obserwacją służb[18]. Usługa Starlink nie jest dostępna.

Kalendarz dni wolnych od pracy

Święta państwowe w 2026 roku:

• 1 stycznia – Nowy Rok
• 7 stycznia – Ortodoksyjne Boże Narodzenie
• 19 stycznia – Odpust Objawienia/Chrzest Pański (Timket)
• 8 marca – Dzień Kobiet
• 20 marca – Święto Zakończenia Postu (Eid al-Fitr)
• 10 kwietnia – Wielki Piątek
• 12 kwietnia – Wielkanoc
• 1 maja – Święto Pracy
• 24 maja – Święto Niepodległości
• 27 maja – Święto Ofiarowania (Eid al-Adha)
• 20 czerwca – Dzień Męczenników
• 26 sierpnia – Urodziny Proroka Mahometa (Mawlid)
• 1 września – Dzień Rozpoczęcia Walki Wyzwoleńczej
• 11 września – Nowy Rok według kalendarza Ge’ez
• 27 września – Święto Znalezienia Prawdziwego Krzyża (Meskel)
• 25 grudnia – Boże Narodzenie

Dniami wolnymi w Erytrei są soboty i niedziele.

Władze Erytrei nie udostępniają informacji na temat sytuacji gospodarczej w kraju, z tego powodu wiele danych ma charakter szacunkowy lub opiera się na przestarzałych informacjach.

* CIA Factbook, szacunki
**AFDP, Trading Economics

* Liczba 3,535 mln pochodzi ze strony Banku Światowego, CIA Factbook wskazuje na 6,343 mln obywateli. Kraj nigdy nie przeprowadził spisu powszechnego.
**Bank Światowy
** ISS Africa, dane z 2019 roku

Wartość eksportu z Erytrei w 2024 r. wynosiła 482 mln USD, co jest niemal identyczną kwotą względem 2023 r. Import zwiększył się z 488 mln USD w 2023 r. do 571 mln USD w 2024 r.

Dane dot. wymiany handlowej Erytrei (w mln USD):

Źródło: Trading Economics, Bank Światowy

Najważniejsi partnerzy handlowi

Według danych Observatory of Economic Complexity  z 2023 roku najważniejszym partnerem importowym i eksportowym Erytrei jest Chińska Republika Ludowa (67% eksportu z Erytrei i 31,6% importu). W obu przypadkach drugim w kolejności partnerem są Zjednoczone Emiraty Arabskie (25,9% eksportu i 27,2% importu).

Do ważnych obiorców erytrejskiego eksportu zaliczają się również Filipiny (4,5%). Łącznie te trzy państwa odpowiadają za odbiór 97,4% towarów z kraju. Wśród krajów będących źródłami importu warto wymienić również Turcję (8,9%), Stany Zjednoczone (6,9%), Włochy (4,6%) i Indie (4%).

Podstawowe produkty i usługi importowe i eksportowe

Główne towary eksportowe to ruda miedzi, ruda cynku, złoto, tekstylia. Główne towary importowe to żywność, maszyneria, samochody, produkty chemiczne.

Główni inwestorzy

W 2017 największymi inwestorami w Erytrei były Stany Zjednoczone, Kanada i Niemcy[1]. Obecnie najważniejszymi partnerami biznesowymi kraju jest Afrykański Bank Inwestycyjny i Chiny. Najbardziej lukratywne możliwości inwestycyjne w Erytrei zazwyczaj wynikają z bezpośrednich negocjacji z Ludowym Frontem na rzecz Demokracji i Sprawiedliwości. Środowisko inwestycyjne Erytrei nie jest sprzyjające z kilku powodów: braku odpowiednich regulacji prawnych, ograniczonego dostępu do międzynarodowych sieci finansowych i ścisłego nadzoru rządowego nad importem i eksportem.

Główne kierunki inwestycji zagranicznych

Erytrea nie realizuje inwestycji zagranicznych lub o nich nie informuje.

Erytrea jest członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych, Unii Afrykańskiej oraz członkiem-obserwatorem Ligi Państw Arabskich.

Erytrea jest również członkiem Międzynarodowego Banku Odbudowy i Rozwoju, Międzynarodowej Korporacji Finansowej, Stałego Trybunału Arbitrażowego, Stowarzyszenia Zarządzających Portami Afryki Wschodniej i Południowej oraz Światowej Organizacji Celnej.

Nawiązanie stosunków dyplomatycznych między Rzeczpospolitą Polską a Erytreą nastąpiło w lipcu 1993 r. w efekcie podpisania w jemeńskiej Sanie wspólnego komunikatu przez przedstawicieli obu państw: ambasadora Jacka Stępińskiego oraz ambasadora Mahmuda Alego Dżabrę.

Obecnie kraje nie posiadają stałych przedstawicielstw na swoich terytoriach. Polska w Erytrei jest reprezentowana przez Ambasadę RP w Kairze. Ambasador Erytrei w Niemczech jest akredytowany w Polsce. W wypadku potrzeby obywatele Polski mogą zgłosić się do placówek Niemiec, Francji i Włoch w Asmarze.

Dwustronne relacje handlowe i inwestycyjne

Wartość wymiany handlowej pomiędzy Polską a Erytreą jest znikoma. Polski eksport do Erytrei jest śladowy. Bezpośredni import z Erytrei nie został w ostatnich latach odnotowany przez GUS. Niewielkie ilości towarów (1-4 mln PLN) trafią do Polski przez pośredników.

Źródło: GUS, dane podane w USD

Relacje z UE

Relacje między Erytreą a Unią Europejską sięgają pierwszych lat niepodległości Erytrei. Komisja Europejska otworzyła swoją delegaturę w Asmarze w 1995 roku, jako jedną z pierwszych utworzonych misji dyplomatycznych. Przez ostatnie 28 lat UE aktywnie współpracowała z władzami Erytrei na rzecz poprawy warunków życia Erytrejczyków. W tym okresie UE działała na rzecz promowania dialogu między Erytreą a jej sąsiadami, a także wspierała integrację Erytrei z instytucjami regionalnymi.

Relacje UE z Erytreą opierają się na umowie z Kotonu, która przewiduje partnerstwo na rzecz rozwoju i dialog polityczny z większością krajów Afryki, a także regionu Karaibów i Pacyfiku („kraje AKP”). Regularny dialog polityczny, zgodnie z artykułem 8 tej umowy, jest istotny dla wymiany informacji oraz rozwijania lub pogłębiania współpracy w konkretnych kwestiach. W tym kontekście przedstawiciele UE i państw członkowskich akredytowani w Erytrei regularnie omawiali kwestie polityczne będące przedmiotem wspólnego zainteresowania, w szczególności prawa człowieka i migrację.

Do 2011 r. UE mianuje Specjalnego Przedstawiciela ds. Rogu Afryki, którego zadaniem jest aktywne wspieranie regionalnych i międzynarodowych wysiłków na rzecz osiągnięcia trwałego pokoju i bezpieczeństwa w regionie. Od 2021 r. jest nim Anette Weber.

Jeśli chodzi o współpracę rozwojową między Erytreą a UE, Europejski Fundusz Rozwoju (EFR) był niegdyś głównym instrumentem UE w zakresie współpracy rozwojowej z krajami AKP, w tym z Erytreą. Obecnie nie istnieje żaden ustanowiony program współpracy między Unią Europejską a Erytreą.

W 2018 roku Unia Europejska i ONZ zniosły sankcje przeciwko władzom Erytrei w związku z trwającą normalizacją stosunków w Rogu Afryki i brakiem dowodów na wspieranie terroryzmu przez władze w Asmarze. W 2021 roku z powodu łamania praw człowieka sankcjami został obłożony Urząd Bezpieczeństwa Narodowego, odpowiedzialny za bezprawne aresztowania, morderstwa i tortury. Obecnie Erytrea nie jest objęta innymi sankcjami unijnymi.

Baza traktatowa

Polska oraz Erytrea nie posiadają podpisanych bilateralnych umów gospodarczych. Po wejściu Polski do Unii Europejskiej ramy współpracy gospodarczej pomiędzy krajami uregulowane zostały umową ACP-EC-Partnership Agreement (tzw. „umowa z Kotonu”), a obecnie Economic Partnership Agreement.