Dzierżawa gruntów ZWRSP i czynsz dzierżawny
Według stanu na 30 czerwca 2026 r. liczba umów dzierżawy gruntów z Zasobu WRSP wynosiła 72 891 na powierzchnię 1 072 965 ha. Jest to o 786 umów więcej i o 2 117 ha więcej niż rok wcześniej, to jest według stanu na koniec I półrocza 2025 roku.
Rys. 1. Powierzchnia gruntów Zasobu WRSP pozostająca w dzierżawie wg stanu na 30 czerwca 2026 r., wg województw (w ha)
Średnia wysokość czynszu dzierżawnego dla gruntów wydzierżawionych przez KOWR w I półroczu 2026 r. wyniosła 13,6 dt/ha. W wyliczeniach średniej wysokości czynszu wyeliminowano wartości czynszów dla gruntów zabudowanych oraz gruntów o specyficznym charakterze (np. ze złożami kopalin, pod wodami), a także gruntów nierolnych. Z wyliczeń wyłączono również umowy dzierżawy o ponadprzeciętnych wartościach czynszu oferowanych incydentalnie przez niektórych dzierżawców. Uwzględniając powyższe założenia metodyczne stosowane do wyliczenia wartości czynszu, średnia wysokość czynszu dzierżawnego dla gruntów wydzierżawionych przez KOWR w I półroczu 2026 r. została określona na podstawie zawartych w tym okresie 2 741 umów dzierżawy, na podstawie których wydzierżawiono 38 5145 ha gruntów
Rys. 2 Średnia wysokość czynszu dzierżawnego uzyskanego w I półroczu 2026 r. (w dt pszenicy/ha) w poszczególnych województwach – średnio 13,6 dt pszenicy/ha
Najwyższe czynsze w I półroczu 2026 roku uzyskano w województwach: mazowieckim- 31,1 dt/ha kujawsko-pomorskim- 30,9 dt/ha, łódzkim-28,9 dt/ha następnie w małopolskim-27,2 dt/ha i lubelskim – 18,0 dt/ha
W porównaniu z I kwartałem 2025 roku, w I kwartale 2026 roku średnia wielkość czynszu utrzymała się na tym samym poziomie i wynosi 13,6 dt/ha, przy wydzierżawieniu o 679 ha większej powierzchni gruntów tj. 2% i zawarciu o 247 większej liczby umów – wzrost o 10%.
Analizując wysokość czynszu w umowach zawartych w I półroczu 2026 r. w poszczególnych grupach obszarowych stwierdza się, że najwyższy średni czynsz występuje w grupie obszarowej 1,01 - 9,99 ha - 16,3 dt/ha (1 090 umów dzierżawy) następnie w grupie obszarowej w grupie obszarowej 10,00-99,99 ha - 14,5 dt/ha (1 171 umów dzierżawy) i w grupie obszarowej do 1,00 ha - 12,1 dt/ha (453 umowy dzierżawy).
Zgodnie z art. 39a ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa czynsz dzierżawny ustala się w umowie jako sumę pieniężną albo jako równowartość pieniężną odpowiedniej ilości pszenicy. Formą najczęściej stosowaną przez KOWR w umowach z dzierżawcami jest równowartość pieniężna decytony (100 kg) pszenicy za hektar. Czynsz płatny jest dwa razy w roku w ratach półrocznych, tj. za I półrocze czynsz płatny jest w terminie 30 września lub 31 października lub 15 listopada, natomiast za II półrocze płatny jest w terminie 28 lutego lub 31 marca następnego roku. Wartość czynsz za dane półrocze wynika z przemnożenia połowy ilości decyton czynszu należnego za dany rok kalendarzowy przez cenę pszenicy publikowaną przez GUS.
Od dnia 1 stycznia 2024 r. (zgodnie z brzmieniem art. 39a ust. 4 ww. ustawy) należność z tytułu czynszu określonego w umowie jako równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy ustala się na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego, w którym przypada termin płatności czynszu. Zgodnie z art. 39a ust. 7 ww. ustawy, średnią krajową cenę skupu pszenicy, o której mowa w ust. 4, ustala się na podstawie obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, ogłaszanego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" w terminie 20 dni po upływie każdego półrocza kalendarzowego.