Dzierżawa gruntów ZWRSP i czynsz dzierżawny
Według stanu na 31 grudnia 2025 r. liczba umów dzierżawy gruntów z Zasobu WRSP wynosiła 70 877 na powierzchnię 1 048 160 ha. Jest to o 619 umów więcej i o 3 408 ha więcej niż rok wcześniej, to jest według stanu na koniec 2024 r.
Rys. 1. Powierzchnia gruntów Zasobu WRSP pozostająca w dzierżawie wg stanu na 31 grudnia 2025 r., wg województw (w ha)
Średnia wysokość czynszu dzierżawnego dla gruntów wydzierżawionych przez KOWR w 2025 r. wyniosła 12,7 dt/ha. W wyliczeniach średniej wysokości czynszu wyeliminowano wartości czynszów dla gruntów zabudowanych oraz gruntów o specyficznym charakterze (np. ze złożami kopalin, pod wodami), a także gruntów nierolnych. Z wyliczeń wyłączono również umowy dzierżawy o ponadprzeciętnych wartościach czynszu oferowanych incydentalnie przez niektórych dzierżawców. Uwzględniając powyższe założenia metodyczne stosowane do wyliczenia wartości czynszu, średnia wysokość czynszu dzierżawnego dla gruntów wydzierżawionych przez KOWR w 2025 r. została określona na podstawie zawartych w tym okresie 3 488 umów dzierżawy, na podstawie których wydzierżawiono 64 902 ha gruntów.
Rys. 2 Średnia wysokość czynszu dzierżawnego uzyskanego w 2025 r. (w dt pszenicy/ha) w poszczególnych województwach – średnio 12,7 dt pszenicy/ha
Najwyższe czynsze w 2025 r. uzyskano w województwie łódzkim - 35,9 dt/ha, następnie w kujawsko-pomorskim - 24,4 dt/ha, , podkarpackim – 19,2 dt/ha i w pomorskim – 18,8 dt/ha.
W porównaniu do 2024 roku, w 2025 roku nastąpił spadek średniej wielkości czynszu o 0,4 dt pszenicy / ha (3%), przy wydzierżawieniu o 21 869 ha większej powierzchni gruntów i zawarciu o 284 większej liczby umów.
Najwyższy średni czynsz wystąpił w grupie obszarowej 100,00 - 299,99 - 18,7 dt/ha (33 umowy dzierżawy) następnie i w grupie obszarowej 10,00 - 99,99 - 14,4 dt/ha (1 628 umów dzierżawy) i w grupie obszarowej 1,01-9,99 - 14,0 dt/ha (1 189 umów dzierżawy).
Zgodnie z art. 39a ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa czynsz dzierżawny ustala się w umowie jako sumę pieniężną albo jako równowartość pieniężną odpowiedniej ilości pszenicy. Formą najczęściej stosowaną przez KOWR w umowach z dzierżawcami jest równowartość pieniężna decytony (100 kg) pszenicy za hektar. Czynsz płatny jest dwa razy w roku w ratach półrocznych, tj. za I półrocze czynsz płatny jest w terminie 30 września lub 31 października lub 15 listopada, natomiast za II półrocze płatny jest w terminie 28 lutego lub 31 marca następnego roku. Wartość czynsz za dane półrocze wynika z przemnożenia połowy ilości decyton czynszu należnego za dany rok kalendarzowy przez cenę pszenicy publikowaną przez GUS.
Od dnia 1 stycznia 2024 r. (zgodnie z brzmieniem art. 39a ust. 4 ww. ustawy) należność z tytułu czynszu określonego w umowie jako równowartość pieniężna odpowiedniej ilości pszenicy ustala się na podstawie średniej krajowej ceny skupu pszenicy za jedenaście kwartałów poprzedzających półrocze roku kalendarzowego, w którym przypada termin płatności czynszu. Zgodnie z art. 39a ust. 7 ww. ustawy, średnią krajową cenę skupu pszenicy, o której mowa w ust. 4, ustala się na podstawie obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, ogłaszanego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" w terminie 20 dni po upływie każdego półrocza kalendarzowego