Prokuratura Krajowa

Prokurator Generalny Waldemar Żurek, korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 13 § 1 ustawy z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze (Dz.U. z 2024 r. poz. 390), wydał w dniu 5 marca 2026 r. wytyczne w sprawie czynności podejmowanych w sprawach o przestępstwa z art. 244 k.k. w postaci niestosowania się do orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów oraz z art. 180a k.k.

Wytyczne stanowią reakcję Prokuratora Generalnego na utrzymującą się wysoką liczbę przestępstw opisanych w art. 244 k.k. - czyn polegających na niestosowaniu się do orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów, oraz w art. 180a k.k. – czyn polegający na prowadzeniu pojazdu pomimo cofnięcia uprawnienia do kierowania pojazdami decyzją właściwego organu.

Opracowanie wytycznych zostało poprzedzone zleconą przez Prokuratora Generalnego lustracją postępowań tej kategorii spraw, której celem było zidentyfikowanie ewentualnych nieprawidłowości, wyeliminowanie występujących rozbieżności w praktyce prokuratorskiej oraz podniesienie standardu prowadzenia postępowań.

Czyny określone w art. 244 k.k. i art. 180a k.k. charakteryzują się wysokim stopniem społecznej szkodliwości, wynikającym z rażącego lekceważenia porządku prawnego, orzeczeń sądowych oraz decyzji organów administracji publicznej, a także z realnego zagrożenia dla bezpieczeństwa w ruchu lądowym. Często pozostają one w zbiegu z innymi przestępstwami przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, prowadząc do poważnych, a nawet tragicznych skutków dla uczestników ruchu drogowego.

W ocenie Prokuratora Generalnego obowiązujące instrumenty prawa karnego stwarzają podstawy do podejmowania przez prokuratorów sprawnych i skutecznych działań zmierzających do wykrycia sprawców przestępstw z art. 244 k.k. i art. 180a k.k., a następnie do pociągnięcia ich do odpowiedzialności karnej.

Zadaniem prokuratorów jest właściwe, konsekwentne i stanowcze wykorzystanie dostępnych instrumentów prawnych, co zapewni pełną realizację celów postępowania karnego w konkretnych sprawach, a jednocześnie będzie oddziaływać prewencyjnie poprzez wyraźny i czytelny dla społeczeństwa sygnał nieuchronności odpowiedzialności karnej i surowej represji karnej.

Celem wytycznych jest ujednolicenie metodologii prowadzenia postępowań o czyny z art. 244 k.k. i art. 180a k.k., a tym samym zapewnienie wyższego poziomu profesjonalizmu, sprawności i efektywności w praktyce prokuratorskiej oraz wyeliminowanie nieprawidłowości stwierdzonych w toku lustracji.

Prokurator Generalny wskazuje, że w sprawach z art. 244 k.k. lub art. 180a k.k. prokurator powinien niezwłocznie sprawdzić w dostępnych bazach danych, czy wobec konkretnego sprawcy toczą się postępowania o takie same czyny. W sytuacji dokonania takiego ustalenia prokurator powinien dążyć do ich połączenia zgodnie z § 107 Regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, mając na uwadze ekonomikę procesową oraz zapewnienie nieuchronności i adekwatności kary.

Niezbędne jest pozyskanie wszechstronnych informacji dotyczących sprawcy, w tym informacji o wszystkich dotychczasowych naruszeniach przepisów bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, w szczególności danych znajdujących się w centralnej ewidencji kierowców oraz w policyjnej ewidencji kierujących pojazdami naruszających przepisy ruchu drogowego. Istotne jest także ustalenie okoliczności związanych z właściwościami osobistymi podejrzanego oraz jego sytuacją życiową, co może mieć znaczenie przy stosowaniu środków probacyjnych lub skierowaniu wniosku w trybie art. 335 k.p.k. – skazanie bez przeprowadzenia rozprawy.

Dodatkowo wytyczne nakładają obowiązek dołączenia do akt spraw odpisów orzeczeń i decyzji, mocą których orzeczono wobec sprawcy zakaz prowadzenia pojazdów bądź cofnięto uprawnienia do kierowania pojazdami, a także orzeczeń skazujących za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. 

Prokurator Generalny zwraca uwagę na konieczność rozważenia zastosowania zabezpieczenia majątkowego na majątku sprawcy na poczet przyszłego wykonania środków karnych i kompensacyjnych, zwłaszcza w sytuacji, gdy sprawca nie wykonał dobrowolnie kar i środków orzeczonych w innych postępowaniach. W przypadku zabezpieczenia pojazdu, którym poruszał się podejrzany i wobec którego może zostać orzeczony przepadek, nie należy oddawać go podejrzanemu na przechowanie jako osobie godnej zaufania w rozumieniu art. 228 § 1 k.p.k.

Wśród wskazówek dotyczących metodologii prowadzenia postępowań zamieszczono część odnoszącą się do formułowania przez prokuratora wniosku w zakresie wymiaru kary. Szczególnego znaczenia przy wymiarze kary powinny nabierać takie okoliczności jak uprzednio orzeczony dożywotni lub wielokrotny zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych albo wcześniejsze skazanie za czyn z art. 244 k.k. Zgodnie z wytycznymi w takich przypadkach prokurator jedynie wyjątkowo powinien wnioskować o wymierzenie kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Zasadą powinno być również wnioskowanie o bezwzględną karę pozbawienia wolności w sytuacji wystąpienia zbiegu przestępstwa z art. 244 k.k. z innymi przestępstwami przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. 

Prokurator Generalny podkreśla konieczność zwiększenia aktywności prokuratorów na etapie postępowania sądowego i wykonawczego. Zasadą staje się udział prokuratora w rozprawie w sprawach zakończonych w formie dochodzenia, jak również w posiedzeniach w postępowaniu wykonawczym. Wytyczne zobowiązują również do przeprowadzania pogłębionej analizy zapadłych wyroków i postanowień, w celu oceny zasadności ich zaskarżenia. Nakładają także na prokuratorów obowiązek monitorowania wykonywania orzeczonych kar i zakazu prowadzenia pojazdów, aby w razie potrzeby inicjować postępowania w przypadku ich niewykonywania lub nienależytego wykonywania. 

Wytyczne akcentują rolę właściwej polityki informacyjnej prokuratury jako istotnego elementu działań o charakterze prewencyjnym w sprawach pozostających w zainteresowaniu opinii publicznej lub wywołujących szeroki oddźwięk społeczny. Społeczeństwo powinno być rzetelnie informowane o ujawnianiu sprawców przestępstw, stosowanych wobec nich środkach oraz grożących i orzeczonych karach, w tym o środkach karnych, kompensacyjnych i przepadku. Ma to służyć wzmocnieniu poczucia obowiązywania norm prawnych i konieczności ich przestrzegania, a także oddziaływać na potencjalnych sprawców.

W ocenie Prokuratora Generalnego Waldemara Żurka zawarte w wytycznych wskazówki metodyczne przyczynią się do podniesienia standardu prowadzonych postępowań oraz zapewnienia spójnej, stanowczej i adekwatnej reakcji państwa wobec sprawców przestępstw określonych w art. 244 k.k. i art. 180a k.k. 

Krajowa Rada Prokuratorów przy Prokuratorze Generalnym pozytywnie zaopiniowała wytyczne w sprawie czynności podejmowanych w sprawach o przestępstwa z art. 244 k.k. w postaci niestosowaniu się do orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów oraz z art. 180a k.k.

prok. Anna Adamiak
Rzecznik Prasowy
Prokuratora Generalnego