Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Aleksandrowie Kujawskim

Profilaktyka chorób wywoływanych przez HPV opiera się przede wszystkim na szczepieniach ochronnych. Ich celem jest zapewnienie organizmowi skutecznej ochrony jeszcze przed kontaktem z wirusem. Dzięki temu ryzyko zakażenia oraz rozwoju chorób związanych z HPV może zostać znacząco ograniczone.

Istotnym elementem profilaktyki jest również edukacja w zakresie zdrowia seksualnego oraz promowanie bezpiecznych zachowań. Stosowanie prezerwatyw może ograniczać ryzyko zakażenia HPV, jednak nie zapewnia pełnej ochrony. Wynika to z faktu, że wirus może być przenoszony także poprzez kontakt ze skórą i błonami śluzowymi, które nie są osłonięte prezerwatywą.

Badania przesiewowe dla kobiet

W przypadku kobiet niezwykle ważne są także regularne badania przesiewowe w kierunku raka szyjki macicy. Pozwalają one wykryć zakażenie onkogennymi typami HPV lub zmiany przednowotworowe na etapie, na którym możliwe jest skuteczne leczenie.

W Polsce kobiety w wieku 25–64 lat bez skierowania mogą korzystać z bezpłatnego programu profilaktyki raka szyjki macicy. Obejmuje on między innymi test HPV HR, wykonywany w podstawowym schemacie co pięć lat. W przypadku wyniku dodatniego z pobranego materiału można wykonać cytologię na podłożu płynnym.

Szczepienie przeciw HPV nie zastępuje badań profilaktycznych. Obie formy ochrony wzajemnie się uzupełniają i razem zmniejszają ryzyko rozwoju raka szyjki macicy.

Dlaczego szczepienia przeciw HPV są tak skuteczne?

Szczepienia przeciw HPV pozwalają zapobiegać zakażeniom, które mogą prowadzić do rozwoju określonych nowotworów złośliwych. Szczepionki mają wyłącznie działanie zapobiegawcze - nie leczą istniejącego zakażenia HPV ani zmian chorobowych, które już powstały.

Skuteczność szczepień potwierdzają nie tylko badania kliniczne, ale również wieloletnie obserwacje populacji w krajach, które wprowadziły powszechne programy szczepień (m.in. Australia, Kanada, Wielka Brytania, Szwecja, Norwegia, Dania).

Warto podkreślić, że pierwsza szczepionka przeciw HPV została dopuszczona do stosowania w 2006 roku. Oznacza to, że mija już 20 lat od rozpoczęcia jej stosowania. Przez ten czas na całym świecie zgromadzono obszerne dane dotyczące bezpieczeństwa oraz skuteczności szczepień.

Kto może zaszczepić się przeciw HPV i dla kogo szczepienia są bezpłatne?

W Polsce szczepienia przeciw HPV rekomendowane są niezależnie od płci, gdyż wirus HPV stanowi zagrożenie zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn. Są całkowicie bezpłatne dla dzieci w wieku 9-14 lat w ramach powszechnego programu szczepień przeciw HPV. Dostępne są dwa preparaty: Cervarix[1] oraz Gardasil 9[2]. Szczepienie realizowane jest w schemacie dwudawkowym, z zachowaniem odstępu od 6 do 12 miesięcy pomiędzy dawkami.

Dziecko, które otrzymało pierwszą dawkę przed ukończeniem 14 lat, może zakończyć szczepienie w programie również po 14. urodzinach, jeżeli zachowany zostanie wymagany odstęp pomiędzy dawkami.

Osoby, które nie kwalifikują się już do programu powszechnego, ale nie ukończyły jeszcze 18. roku życia, mogą otrzymać bezpłatnie szczepionkę Cervarix, objętą 100-procentową refundacją. Wymagane jest uzyskanie odpowiedniej recepty, a następnie odebranie szczepionki w aptece. W przypadku rozpoczynania szczepienia w wieku 15 lat lub później zwykle stosuje się schemat trzydawkowy.

Dla osób, które ukończyły 18 lat, szczepionka Cervarix dostępna jest z 50-procentową refundacją apteczną. Szczepienie preparatem Gardasil 9 jest w pełni odpłatne.

Dlaczego najlepiej zaszczepić się już w młodym wieku?

Największą skuteczność szczepionka osiąga wtedy, gdy zostanie podana przed pierwszym kontaktem z wirusem HPV. Dlatego zaleca się rozpoczęcie szczepienia już w wieku 9–14 lat, a więc zazwyczaj przed rozpoczęciem aktywności seksualnej.

Szczepienie w młodym wieku ma również istotną zaletę immunologiczną. Układ odpornościowy dzieci i młodszych nastolatków bardzo dobrze odpowiada na podanie szczepionki, wytwarzając wysokie stężenie przeciwciał.

Warto stanowczo zaznaczyć, że decyzja o szczepieniu przeciw HPV nie ma żadnego związku z oceną gotowości dziecka do rozpoczęcia życia seksualnego. Jest to wyłącznie działanie profilaktyczne mające na celu ochronę zdrowia i zapobieganie nowotworom w przyszłości.

Czy szczepienie ma sens u osób dorosłych?

TAK. Chociaż największe korzyści przynosi szczepienie przed rozpoczęciem aktywności seksualnej, także osoby dorosłe mogą odnieść korzyść z jego przyjęcia.

Przebycie zakażenia jednym typem HPV nie oznacza odporności na pozostałe typy wirusa. Osoba, która miała już kontakt z HPV, może nadal uzyskać ochronę przed innymi typami zawartymi w szczepionce.

Pamiętajmy, że przejście naturalnej infekcji HPV nie daje trwałej odporności. W większości przypadków zakażeń wirusem HPV organizm samoczynnie go zwalczy (w ciągu 1–2 lat), ale można zarazić się tym samym typem ponownie. Szczepienie generuje znacznie silniejszą i trwalszą odpowiedź układu odpornościowego niż naturalne zakażenie, chroniąc przed nawrotami.

Badania kliniczne wykazują, że u osób, które przeszły leczenie zmian przednowotworowych (np. zabieg konizacji szyjki macicy), przyjęcie szczepionki po procedurze medycznej znacząco zmniejsza ryzyko nawrotu choroby.

Nie należy jednak traktować szczepienia jako sposobu leczenia już istniejącego zakażenia.

Szczepienie dziś – ochrona na przyszłość

Szczepionka przeciw HPV jest jedną z dwóch szczepionek dostępnych obecnie w programach szczepień ochronnych, które chronią przed rozwojem nowotworów. Drugą jest szczepionka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (HBV), zmniejszająca ryzyko zachorowania na raka wątroby. Fakt ten podkreśla wyjątkowe znaczenie szczepień przeciw HPV jako skutecznego narzędzia profilaktyki nowotworów.

Szczepienie przeciw HPV nie powinno być postrzegane wyłącznie jako profilaktyka raka szyjki macicy ani jako szczepienie przeznaczone tylko dla dziewcząt. Jest to element profilaktyki nowotworowej, który dotyczy zdrowia całego społeczeństwa.

Decyzja o zaszczepieniu dziecka może przynieść korzyści zdrowotne, które ujawnią się dopiero w dorosłym życiu.

---

Źródła:

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/human-papilloma-virus-and-cancer
https://www.gov.pl/web/zdrowie/hpv
https://www.gov.pl/web/zdrowie/bezplatne-programy-profilaktyczne
https://pacjent.gov.pl/program-profilaktyczny/profilaktyka-raka-szyjki-macicy
https://www.cdc.gov/hpv/about/cancers-caused-by-hpv.html
https://profilaktykaraka.nio.gov.pl/informacje-o-programie-rsm/
NOWOTWORY Journal of Oncology 2024, volume 74, number 3, 191–196
https://hpv.pl/blog/zakazenie-hpv-naturalna-odpornosc-czy-szczepienie-co-zapewnia-lepsza-ochrone/