Jak działają szczepionki i czy są bezpieczne?
20.04.2026
Szczepionki to jedno z najważniejszych osiągnięć medycyny – szczególnie podkreślane podczas Europejskiego Tygodnia Szczepień 2026, którego celem jest zwiększanie wiedzy, budowanie zaufania do nauki i przeciwdziałanie dezinformacji. Tegoroczna edycja odbywa się, podobnie jak w ubiegłym roku, pod hasłem „Szczepienia chronią – zaufaj nauce!”. Na podstawie materiałów i danych naukowych zebranych przez Główny Inspektorat Sanitarny (GIS) oraz dostępnych na portalu Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH (szczepienia.info) można wyjaśnić to w prosty, ale rzetelny sposób.
Szczepionki „uczą” układ odpornościowy rozpoznawać patogeny (np. wirusy lub bakterie), zanim dojdzie do prawdziwego zakażenia. Zawierają one osłabione, inaktywowane fragmenty drobnoustrojów lub ich białka, dzięki temu organizm wytwarza przeciwciała i pamięć immunologiczną a przy kontakcie z prawdziwym patogenem reakcja jest szybka i skuteczna. Portal szczepienia.info podkreśla, że istnieją różne typy szczepionek, ale wszystkie mają ten sam cel: ochronę przed chorobą, szczególnie jej ciężkim przebiegiem. Ważne jest też, że odporność nie pojawia się natychmiast – zwykle rozwija się po kilku–kilkunastu dniach od szczepienia.
Czy szczepionki są bezpieczne?
Szczepionki zanim zostaną dopuszczone do użycia, są testowane w badaniach klinicznych a dopuszczone preparaty spełniają wysokie normy jakości i bezpieczeństwa.
Ponadto szczepionki są stale monitorowane. W Polsce działa system zgłaszania tzw. niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP) co pozwala na bieżąco kontrolować bezpieczeństwo. Działania niepożądane, jeśli się pojawią są zwykle łagodne i ustępują w ciągu kilku dni. Najczęstsze objawy to ból i zaczerwienienie w miejscu wkłucia, gorączka, zmęczenie, bóle mięśni.
Szczepienia są również ważne społecznie
Odporność zbiorowiskowa, nazywana również odpornością populacyjną lub grupową, to zjawisko, dzięki któremu szczepienia chronią nie tylko osoby zaszczepione, ale także tych, którzy z różnych powodów nie mogą przyjąć szczepionki. Dotyczy to przede wszystkim niemowląt, osób z przeciwwskazaniami zdrowotnymi oraz pacjentów chorujących przewlekle.
Im większa część społeczeństwa jest zaszczepiona, tym trudniej chorobom zakaźnym się rozprzestrzeniać. Aby odporność zbiorowiskowa była skuteczna, konieczne jest osiągnięcie odpowiedniego poziomu uodpornienia w populacji, nazywanego progiem odporności zbiorowiskowej. W zależności od choroby próg ten wynosi zazwyczaj od około 75% do 95% populacji. Dla przykładu, w przypadku odry wymagany poziom odporności wynosi około 95%, dla krztuśca 92–94%, dla błonicy i różyczki 83–86%, natomiast dla świnki 75–86%. Oznacza to, że aby skutecznie ograniczyć rozprzestrzenianie się tych chorób, taki odsetek społeczeństwa powinien być uodporniony.
Wysoki poziom wyszczepienia ma kluczowe znaczenie dla zdrowia publicznego. Chroni całe społeczeństwo, zapobiega nawrotom chorób zakaźnych oraz zmniejsza ryzyko wystąpienia poważnych powikłań i epidemii.
Szczepiąc się, chronimy nie tylko siebie, ale również innych.
Szczepienia chronią – zaufaj nauce
Źródło:
- https://szczepienia.pzh.gov.pl/wszystko-o-szczepieniach/co-to-jest-odpornosc-zbiorowiskowa/