Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Szczecinku

Epidemia palenia tytoniu jest jednym z największych zagrożeń dla zdrowia publicznego zarówno w Polsce, jak i w skali globalnej.

Zaskakujące nowe dane ukazują skalę kryzysu: co najmniej 40 milionów dzieci w wieku 13–15 lat na całym świecie zgłasza obecne stosowanie co najmniej jednego produktu tytoniowego. Spośród nich 20 milionów pali papierosy, a 10 milionów używa tytoniu bezdymnego (doustnego/nosowego). Ponadto co najmniej 15 milionów nastolatków w wieku 13–15 lat już używa e-papierosów, a w krajach posiadających dane dzieci są średnio dziewięciokrotnie bardziej skłonne do wapowania niż dorośli.

Widząc problem, WHO corocznie obchodzi 31 maja -Światowy Dzień Bez Tytoniu. 
Hasło tegorocznej kampanii WHO brzmi: „Unmasking the appeal - countering nicotine and tobacco addiction” (pol. „Zdemaskować atrakcyjność - przeciwdziałanie uzależnieniom od nikotyny i tytoniu”). Kampania skupia się na ujawnianiu strategii stosowanych przez przemysł tytoniowy i nikotynowy oraz na promowaniu działań chroniących młodzież i społeczeństwo przed uzależnieniem.

Kampania 2026 ma na celu:

• zwiększanie świadomości na temat ewoluujących strategii przemysłu tytoniowego i nikotynowego przemysłu, w tym stosowania syntetycznej nikotyny, soli nikotynowych i analogów, aby zwiększyć potencjał uzależnienia, jednocześnie sprawiając wrażenie zaawansowanego technologicznie;
• Opowiadanie się za silniejszymi działaniami politycznymi chroniącymi młodzież poprzez zakazy smaków, reklamy i promocji (w tym w mediach cyfrowych i społecznościowych) oraz regulacje opakowań i projektowania produktów, które zwiększają atrakcyjność; oraz
• zapobieganie uzależnieniu i zmniejszanie popytu, wyposażając społeczeństwo – zwłaszcza młodzież – w wiedzę i narzędzia pozwalające opierać się manipulacjom branżowym oraz uzyskać wsparcie oparte na dowodach w zakresie rzucania palenia.

W Polsce problem palenia tytoniu jest równie poważny. Regularnie pali około 8–9 milionów osób, co stanowi blisko 29% dorosłej populacji, a więc znacznie więcej niż wynosi średnia w Unii Europejskiej. Zjawisko to dotyczy około 39% mężczyzn oraz 19% kobiet.

Każdego roku z powodu chorób związanych z paleniem tytoniu umiera w Polsce około 100 tysięcy osób. Szczególnie niepokojące są dane dotyczące dzieci i młodzieży. Codziennie palenie papierosów rozpoczyna około 500 nieletnich chłopców i dziewcząt, a w skali roku około 180 tysięcy dzieci ma pierwszy kontakt z papierosami. 

Cały czas wzrasta popularność e-papierosów, zwłaszcza wśród młodzieży, gdzie po te urządzenia sięga około 25–30% nastolatków. Wśród dorosłych użytkownicy e-papierosów stanowią ok. 5% ogółu. Polska jest jednym z liderów w Europie pod względem liczby e-palaczy, a wielu z nich to osoby palące również tradycyjne wyroby tytoniowe.

Nikotyna zawarta w wyrobach tytoniowych i nikotynowych bardzo szybko przedostaje się do mózgu i aktywuje ośrodek nagrody, co sprzyja szybkiemu kształtowaniu się silnego uzależnienia. Regularne jej przyjmowanie prowadzi do zmian w funkcjonowaniu receptorów i układów nerwowych, przez co organizm stopniowo przyzwyczaja się do jej obecności. W efekcie pojawia się potrzeba sięgania po kolejne dawki, a ich brak wywołuje charakterystyczne objawy odstawienia. Uzależnienie od nikotyny rozwija się więc łatwo i może dotyczyć każdej osoby używającej takich produktów.

Choć nie każdy zdaje sobie z tego sprawę, a przynajmniej tak wynika z obserwacji wielu sytuacji życia codziennego, w których np. rodzice decydują się na palenie papierosów w bliskiej odległości od swoich dzieci – palenie bierne, jest jeszcze bardziej toksyczne, niż palenie czynne! Na czym więc ono dokładnie polega?

O biernym paleniu mówi się wówczas, kiedy osoba – zwłaszcza niepaląca – jest narażona na wdychanie dymu pochodzącego ze spalania tytoniu oraz dymu wydychanego przez osobę palącą. Dym tytoniowy znajdujący się w otoczeniu, ma dwie składowe: dym bocznego strumienia pochodzący bezpośrednio z palącego się papierosa i dym głównego strumienia, czyli wydychany z płuc przez osobę palącą tytoń. Dym bocznego strumienia, zawiera od 5 do 15 razy więcej tlenku węgla i od 2 do 20 razy więcej nikotyny niż dym wdychany przez palacza, co skutkuje jego większą toksycznością.

Jeśli chodzi o ryzyko uzależnienia – jest ono nawet większe u użytkowników e-papierosów. A trzeba mieć na uwadze fakt, że nałóg nikotynowy w młodym wieku zwiększa ryzyko pozostania palaczem na resztę życia, ponieważ u młodych osób łatwiej dochodzi do rozwoju uzależnienia. Palący nastolatek staje się przeważnie palącym dorosłym.

Największym problemem jest brak świadomości samej młodzieży i deprecjonowanie zagrożenia przez dorosłych. Jak więc w takiej sytuacji postępować?

1. Dawać dobry przykład – Rodzice sami nie powinni palić albo spróbować wyjść z nałogu. Nie powinno się dawać do zrozumienia dziecku, że tradycyjny papieros albo e-papieros to dobry sposób na radzenie sobie ze stresem i emocjami albo niezbędny dodatek do spotkań towarzyskich. Palenie nie powinno budzić pozytywnych skojarzeń ani też jawić się jako sposób spędzania wolnego czasu;
2. Poszerzać świadomość – przekazywanie wiedzy o wyrobach tytoniowych i uświadamianie na temat skutków używania e-papierosów i papierosów tradycyjnych powinno być maturalnym elementem profilaktyki przeciw uzależnieniu. Młodzież w dużej mierze nie uświadamia sobie wszystkich zagrożeń związanych z przyjmowaniem nikotyny w takiej formie. W swoich kanałach komunikacyjnych częściej mogą spotkać się z opinią na temat niewielkiej szkodliwości e-papierosów niż rzetelną informacją na temat negatywnych skutków ich używania;
3. Wyrażać zdecydowaną opinię – rodzice powinni mieć jednoznaczną postawę wobec wszystkich nowych form przyjmowania nikotyny. Dzieci nie powinny mieć wątpliwości, co do zdania rodziców na ten temat;
4. Nie traktować papierosów elektronicznych jako strategii walki z „tradycyjnym” nałogiem – jak wspomniano powyżej e-papierosy mogą dostarczać znacznie więcej nikotyny niż tradycyjne papierosy. Ponadto, nie znane są jeszcze długofalowe skutki regularnego ich palenia, chociażby konsekwencji stosowania liquidów smakowych i ich wpływu na organizm.
5. Nie tolerować obecności papierosów tradycyjnych i elektronicznych w codziennych sytuacjach: – w pomieszczeniach, na terenie placówek dydaktycznych, w środkach komunikacji miejskiej; szczególnie powinniśmy zawracać uwagę na potrzebę respektowania zakazu palenia w miejscach, w których taki zakaz obowiązuje.

 
Chcesz pozbyć się nałogu? Potrzebujesz wsparcia? Zadzwoń do Ogólnopolskiej Telefonicznej Poradni Pomocy Palącym: 801 108 108 lub odwiedź stronę internetową: https://jakrzucicpalenie.pl/
 Źródło:
Światowy Dzień Bez Tytoniu 2026: Odkrywanie atrakcyjności – przeciwdziałanie nikotynie i uzależnieniu od tytoniu
https://jakrzucicpalenie.pl/e-papierosy
https://planujedlugiezycie.pl/aktualnosci/wypaleni-nastolatkowie-jakie-moga-byc-konsekwencje-stosowania-e-papierosow/
https://sercunaratunek.pl/bierne-palenie/