Powiatowa Stacja Sanitarno-
Epidemiologiczna w Żyrardowie

Według Światowej Organizacji Zdrowia depresja jest czwartą najpoważniejszą chorobą na świecie i jedną z głównych przyczyn samobójstw.

 

Choroba może dotknąć każdego człowieka bez względu na płeć, wiek czy status społeczny. Często rozwija się latami, dyskretnie i powoli odbierając radość z życia. Depresja dotyka ludzi w różnym wieku, z różnych środowisk i mieszkających we wszystkich krajach. Depresja jest chorobą, którą charakteryzuje uporczywy smutek, brak energii, brak zainteresowania czynnościami, które dotąd sprawiały przyjemność i dawały satysfakcję. Problemy ze snem (bezsenność lub ospałość), niepokój, trudności z koncentracją, utrata poczucia własnej wartości, poczucie winy lub beznadziei istnienia, myśli o samookaleczeniu lub wręcz uporczywe myśli samobójcze – to cechy charakterystyczne tej choroby.

Depresja zaburza codzienne funkcjonowanie, nierzadko wyklucza z życia zawodowego, staje się przyczyną rozpadu związków i kryzysów rodzinnych. A gdy ktoś zaczyna chorować w rodzinie, zaburzone zostaje również życie jego najbliższych.

STATYSTYKI

Depresja stanowi coraz większy problem zdrowotny i społeczny. Szacuje się, że w Polsce na depresję choruje ok. 1,285 mln osób.

Dane NFZ wskazują, że świadczenia z rozpoznaniem głównym lub współistniejącym depresji miało udzielone w 2024 r. 878,3 tys. pacjentów i świadczenia najczęściej udzielano osobom w wieku 65-74 lata.

Świadczenia z rozpoznaniem głównym depresji najczęściej były udzielane w podstawowej opiece zdrowotnej oraz w poradniach psychologicznych, psychiatrycznych i leczenia uzależnień.

Refundowane leki przeciwdepresyjne (stosowane w depresji, ale również innych zaburzeniach psychicznych) wykupiło w 2024 r. 1,9 mln osób i było to o 97% więcej niż w 2013 r. Wartość refundacji tych leków wyniosła w 2024 r. 290,2 mln zł. Zwraca uwagę rosnąca liczba osób poniżej 18. r.ż., które zrealizowały receptę na refundowane leki przeciwdepresyjne.

DEPRESJA WIEKU PODESZŁEGO

Depresja u osób starszych (powyżej 65. roku życia) to poważne, często niediagnozowane schorzenie, mylone z demencją lub naturalnym starzeniem. Osoby w wieku emerytalnym stanowią ponad 20% wszystkich leczonych z powodu depresji. W najbliższych latach,  z powodu starzenia się społeczeństwa, odsetek ten może się jeszcze zwiększyć. Przyczyny depresji u osób starszych są często bardzo złożone. Czynnikiem wyzwalającym to schorzenie u seniorów jest często koniec ich aktywności zawodowej i brak umiejętności odnalezienia się w nowej rzeczywistości. Ograniczenia wynikające z wieku – malejąca sprawność ciała i umysłu – przekładają się na życiową stagnację oraz trudności    ze znalezieniem dla siebie zajęcia, a finalnie – na obniżenie samooceny i spadek poczucia wartości społecznej. Ograniczając kontakty społeczne ludzie starsi wzmacniają swoje poczucie osamotnienia. Wielu takim osobom trudno jest zaakceptować również proces starzenia się – nie tylko zmiany w ciele i obniżenie atrakcyjności, ale też zmiany związane ze zmniejszeniem się ich aktywności fizycznej. Obecność takich schorzeń jak niewydolność serca, cukrzyca, nowotwory, zaburzenia hormonalne, niektóre choroby zakaźne, zaburzenia neurologiczne np. choroba Alzheimera czy choroba Parkinsona zwiększa ryzyko wystąpienia depresji. Również niektóre leki przyjmowane z powodu towarzyszących chorób przewlekłych mogą działać depresjogennie.

W przypadku osób starszych depresja może być też reakcją na stratę osoby bliskiej lub zwierzęcia oraz na odejście dzieci z domu. Może być też związana z wieloletnią opieką nad inną osobą i trudnościami wynikającymi z tej sytuacji. Depresja występująca u osób starszych może być kontynuacją zaburzeń nastroju, które po raz pierwszy pojawiły się   u danej osoby w młodszym wieku. Aby zrozumieć istotę depresji  wieku podeszłego należy brać pod uwagę wiele czynników zarówno biologicznych, jak i psychospołecznych.

CZYNNIKI RYZYKA: przyczyny depresji w podeszłym wieku są różne i często złożone. Możemy wyróżnić przyczyny endogenne (genetyczne, zaburzenia metaboliczne i zaburzenia neuroprzekaźnictwa w mózgu), egzogenne, czyli objawowe (występujące w przebiegu różnych chorób, przyjmowania leków i substancji psychoaktywnych                  np. alkoholu) oraz psychogenne (trudne wydarzenia życiowe, straty, zmiany). W podeszłym wieku szczególnie często przyczyny te nakładają się na siebie.

CZYNNIKI PSYHOGENNE: samotność, która może być szeroko rozumiana i mieć związek ze stratą partnera życiowego (śmierć, rozwód), odejściem dorosłych dzieci z domu, przejściem na emeryturę i zawężeniem kontaktów towarzyskich; istotne znaczenie może mieć też śmierć przyjaciół, pobyt w zakładzie opiekuńczym lub sprawowanie opieki nad przewlekle chorym bliskim. Czynnikiem ryzyka jest także niesprawność wynikająca   z choroby np. powstała w wyniku udaru mózgu, znaczące ograniczenie wzroku czy pogłębiające się otępienie, które zagrażają utratą samodzielności i niezależności, czyli tego, co jest podstawą życia.

CZYNNIKI BIOLOGICZNE: wcześniejsze epizody depresji lub wystąpienie tej choroby u krewnych pierwszego stopnia, ale także uzależnienia – np. od alkoholu czy leków. Wśród czynników biologicznych należy też osobno omówić przewlekłe choroby które zwiększają ryzyko wystąpienia depresji np.: choroba Parkinsona, otępienie, choroby układu sercowo-naczyniowego, cukrzyca, choroby nowotworowe, endokrynologiczne, układu oddechowego, narządu ruchu, niewydolność nerek. Szczególnie często objawy depresji obecne są w zespołach bólowych. Depresja obniża próg tolerancji bólu, przez co dolegliwości są odczuwane jako „nie do zniesienia”. Chorzy z depresją skarżą się częściej na przewlekły ból, szczególnie głowy, jamy brzusznej, barku, pleców czy ból uogólniony, którego przyczyny nie można znaleźć w obiektywnych badaniach. Może dojść do powstania błędnego koła: silnie odczuwany ból nasila przygnębienie oraz poczucie beznadziejności i prowadzi do postawy rezygnacyjnej. Czynnikiem ryzyka depresji mogą być również niedobory pokarmowe. Część z przyjmowanych leków może również działać depresjogennie.

CZYNNIKI ŚRODOWISKOWE: sytuacja życiowa, stresujące wydarzenia, przejście na emeryturę – związane często z obniżeniem stopy życiowej, brak wsparcia w najbliższym otoczeniu.

Zaburzenia depresyjne mogą być kontynuacją zaburzeń nastroju, które wystąpiły po raz pierwszy w młodszym wieku (zaburzenia depresyjne nawracające, choroba afektywna dwubiegunowa). W tej sytuacji fazy choroby są coraz dłuższe i częstsze, a remisje zwykle niepełne (nie wszystkie objawy choroby ustępują).

LECZENIE DEPRESJI: Depresja w populacji osób starszych występuje szczególnie często  i niestety również często nie jest leczona. Trudności mogą dotyczyć już samego etapu rozpoznania choroby. Zarówno osoby starsze, jak i ich otoczenie przypisują obecność objawów depresyjnych procesowi starzenia się. Uznają objawy takie jak: utrata radości życia, zainteresowania życiem, brak energii, spowolnienie, niechęć do kontaktów towarzyskich, zaburzenia snu, utrata apetytu za naturalną konsekwencję pojawiających się problemów zdrowotnych czy ekonomicznych. Osoby w podeszłym wieku niechętnie zgłaszają lekarzowi objawy depresji, mówią o smutku, trudnościach życiowych, braku wsparcia ze strony bliskich. Kładą główny nacisk na dolegliwości bólowe. Opornie przyjmują możliwość,   że pogorszenie ich samopoczucia i funkcjonowania może wynikać z depresji i często nie godzą się na konsultację psychiatryczną. Chorzy obawiają się bardzo leczenia lekami psychotropowymi, nie chcą mieć zalecanych dodatkowych leków, bo i tak biorą ich już dużo.

Lekarz poza wywiadem, czyli rozmową z pacjentem może pomóc w określeniu czy mamy do czynienia z tą chorobą poprzez testy psychometryczne.

Podstawowym narzędziem przesiewowym samooceny depresji u osób >65 r.ż. jest Geriatryczna Skala Oceny Depresji (GDS), znana jako test Yesavage'a. 

Metody pomocy:

1. Farmakoterapia: Stosuje się nowoczesne leki (np. z grupy SSR)I,  które mają mało interakcji z innymi lekami przyjmowanymi przez seniorów.
2. Psychoterapia: Szczególnie skuteczna jest terapia poznawczo-behawioralna (CBT) lub psychoterapia interpersonalna.
3. Aktywizacja: Regularna aktywność fizyczna, udział w zajęciach Uniwersytetów Trzeciego Wieku czy spotkania w klubach seniora realnie obniżają ryzyko nawrotów

GZIE SZUKAĆ POMOCY: Osoby, które podejrzewają, że mogą cierpieć na depresję, bądź zauważają jej objawy u swoich bliskich powinni skontaktować się z psychiatrą. Najlepiej udać się do najbliższej Poradni Zdrowia Psychicznego, gdzie lekarz będzie mógł ocenić stan pacjenta i zalecić dalsze postępowanie psychoterapeutyczne lub farmakologiczne.

Sytuacją wymagającą pilnej wizyty u psychiatry i z reguły hospitalizacji na całodobowym oddziale psychiatrycznym, jest pojawienie się myśli i tendencji samobójczych. Szybkiej reakcji wymagają również: ograniczenie spożywania posiłków i przyjmowania płynów  w nasilonej depresji lub wypowiadanie przez chorego treści urojeniowych.

Na stronie Zintegrowanego Portalu Pacjenta (https://zip.nfz.gov.pl/GSL/) udostępnionego przez Narodowy Fundusz Zdrowia w zakładce Gdzie się leczyć znajdują się aktualne informacje o adresach, telefonach, lokalizacji i godzinach otwarcia ośrodków ochrony zdrowia/zakładów opieki zdrowotnej, w tym specjalistycznych Poradni Zdrowia Psychicznego oraz Centrów Zdrowia Psychicznego, gdzie można skonsultować się z lekarzem psychiatrą i otrzymać kompleksową pomoc w wypadku podejrzenia depresji.

INSTYTUCJE POMOCOWE: Osoba, która zauważy problem u siebie lub swoich bliskich może znaleźć informacje na temat choroby, jak również organizacji mogących udzielić pomocy w tych miejscach:

Stowarzyszenie Aktywnie Przeciwko Depresji – prowadzi działalność społeczno-edukacyjną w zakresie profilaktyki, wykrywania i leczenia zaburzeń psychicznych, a w szczególności zaburzeń depresyjnych. Kontakt do stowarzyszenia można znaleźć na stronie: www.depresja.org
Forum Przeciw Depresji – portal społecznościowy prowadzony w ramach ogólnopolskiej kampanii, na którym można znaleźć kompendium wiedzy w zakresie depresji, informacje o dostępnej pomocy oraz forum moderowane przez lekarzy specjalistów, gdzie osoby chore oraz ich bliscy mogą uzyskać wsparcie www.forumprzeciwdepresji.pl

Stowarzyszenie mali bracia Ubogich: numer telefonu zaufania dla osób starszych 22 635 09 54 od poniedziałku do piątku w godzinach od 17:00 do 20:00.

Fundacja Itaka – prowadzi Antydepresyjny Telefon Zaufania (numer: 22 484 88 01) oraz udziela szerokiego wsparcia osobom chorującym na depresję, jak i ich najbliższym. Informacje na temat pomocy, której udziela Fundacja można znaleźć na stronie: www.stopdepresji.pl
Centrum Wsparcia dla osób w stanie kryzysu psychicznego – 24 godziny przez 7 dni w tygodniu działa bezpłatna linia telefoniczna (800 70 2222) dla osób w kryzysie psychicznym, które potrzebują doraźnej pomocy psychologicznej. W wyznaczonych godzinach w Centrum pełnią dyżury także specjaliści: lekarze psychiatrzy, prawnicy oraz pracownicy socjalni. Wsparcie można uzyskać także poprzez e-mail oraz czat z profesjonalistami. Więcej informacji na stronie: www.liniawsparcia.pl
Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę – oferuje bezpłatną pomoc telefoniczną i online dla dzieci i młodzieży oraz dla rodziców i nauczycieli poprzez prowadzenie Telefonu Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (116 111) i Telefonu dla Rodziców i Nauczycieli w sprawie Bezpieczeństwa Dzieci (800 100 100), gdzie młodzi obywatele mają możliwość dzielenia się kłopotami, a ich najbliżsi mogą uzyskać m.in. informację i wsparcie w trudnych sytuacjach wynikających z zaburzeń depresyjnych dostrzeżonych u dzieci. Więcej informacji i kontakt online przez stronę www.116111.pl  oraz www.800100100.pl
Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka – funkcjonujący bezpłatnie z telefonów stacjonarnych numer 800 12 12 12 – pod nim czekają specjaliści z którymi dzieci i młodzież mogą porozmawiać, gdy m.in. przeżywają trudności w szkole i w domu, odczuwają lęk, smutek, osamotnienie, zauważają u siebie objawy depresyjne.  Pod numer Dziecięcego Telefonu Zaufania mogą również dzwonić osoby dorosłe, by zgłosić problemy dzieci.
Rzecznik Praw Pacjenta – oferuje na stronie internetowej Informatory o dostępnych formach opieki zdrowotnej i aktywizacji zawodowej dla osób z zaburzeniami psychicznymi w wybranych województwach, w których zawarte są listy placówek realizujących opiekę psychiatryczną lub odwykową oraz służących pozostałymi formami
pomocy i wsparcia dla osób z zaburzeniami psychicznymi

http://www.rpp.gov.pl/dla pacjenta/poradniki/informatory-o-formach-pomocy-dla-osob-zdr-psych/

Ośrodki Interwencji Kryzysowej (tzw. OIK) – działające w większych miastach powiatowych w każdym województwie placówki, w których można uzyskać bezpłatnie szybką pomoc psychologiczną i socjalną, w przypadku przemocy, bezdomności i innych sytuacji kryzysowych, w tym związanych z depresją. Udzielane wsparcie jest doraźne
w sytuacjach nagłych, gdy nie mamy możliwości skorzystania w innych instytucjach z porady psychologa czy pracownika socjalnego. W OIK-ach możemy uzyskać informację gdzie zgłosić się dalej po pomoc, która ułatwi nam wyjście z kryzysu i depresji. https: www.wyleczdepresje.pl

Znaczenie mają też czynniki chroniące przed wystąpieniem depresji, do których należy przede wszystkim wsparcie społeczne. Osoby starsze, które czują, że nie są same i mają w swoim otoczeniu zaufane osoby, rzadziej zapadają na depresję. 

JAK WSPIERAĆ INNYCH W DEPRESJI:

• Nie bądź zbyt szybki, nie przytłaczaj chorego rozpędem i rozmachem swego działania.
• Nie rób za chorego wszystkiego, pozostaw margines dla jego aktywności.
• Nie uszczęśliwiaj na siłę. Uzgadniaj z chorym zakres i kierunek pomocy.
• Spróbuj zachęcić chorego do ćwiczeń fizycznych – ale nie na siłę. Najpierw wystarczy coś małego, np. 5-minutowy spacer, a wraz z poprawą samopoczucia można zwiększać czas i intensywność ruchu.
• Bądź wytrwały. Wielokrotnie powtarzaj, że z depresji można się wyleczyć i nie trać przy tym cierpliwości.
• Bądź obok i słuchaj, co oznacza w prostych słowach: „Jestem, słucham Cię, możesz mi powiedzieć, jak się czujesz.
• Akceptuj i uprawomocniaj emocje jakie doświadcza druga osoba: „Rozumiem, że to dla Ciebie trudne”.
• Unikaj łatwego pocieszania i komunałów. Nie mów np. „Przesadzasz”, „Ogarnij się”, „Rusz się”, „Mnie też nie jest łatwo”. To bardzo zraża osoby chore i sprawia, że czują się jeszcze bardziej niezrozumiane i samotne.
• Nie podważaj autorytetu lekarza. Ważne, aby pacjent mu wierzył.
• Jeśli osoba chora będzie mówić o samobójstwie, informuj o tym lekarza i inne bliskie osoby, nawet jeśli poprosiła Cię o zachowanie tajemnicy.

ŹRÓDŁO:

https://ezdrowie.gov.pl/portal/home/badania-i-dane/zdrowe-dane/raporty/nfz-o-zdrowiu-depresja

https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-oddzialow/depresja-wiecej-niz-smutek-sroda-z-profilaktyka-w-ow-nfz,590.html

Ministerstwo Zdrowia – Kampania „Depresja. Rozumiesz – Pomagasz”

https://forumprzeciwdepresji.pl/